صفی سبزواری

«فخرالدین علی بن حسین واعظ کاشفی سبزواری» متخلّص به «صَفى» (۸۶۷-۹۳۹ ق) فرزند ملا حسین واعظ کاشفی و از شاگردان عبدالرحمان جامی است. او عالمی واعظ، صوفی، ادیب و شاعر ایرانی شیعه در دورۀ تیموریان (قرن ۱۰ هجری) بود. صفی سبزواری، آثار متعددی در عرفان و اخلاق -همچون «لطایف الطوایف» و «أنیس العارفین»- تألیف نمود.

نام کامل	فخرالدین علی واعظ کاشفی سبزواری
زادروز	۸۶۷ قمری
زادگاه	سبزوار
وفات	۹۳۹ قمری
مدفن	هرات
اساتید	ملا حسین واعظ کاشفی، عبدالرحمان جامی، رضی‌الدین عبدالغفور لاری،...
آثار	رشحات عین الحیات، لطائف الطوائف، انیس العارفین، حرز الامان من فتن الزمان، کشف الاسرار، آداب الاصحاب،...

زندگی‌نامه

فخرالدین علی بن حسین واعظ کاشفی در شب جمعه ۲۱ جمادی الاول سال ٨۶٧ق. در سبزوار در یک خانوادۀ روحانی و اهل علم و ادب متولد شد. پدرش ملا حسین واعظ کاشفی (متوفای ۹۱۰ق) از ادبا و واعظان شناختۀ قرن نهم قمری است که علاوه بر تبحر در علوم دینی و معارف الھی، در نجوم و ریاضیات و فصول غريبه مهارت و بصیرت داشت.

فخرالدین علی صفی در هرات بزرگ شد و در همان‌جا تحصیل کرد و از محضر پدر و همچنین عبدالرحمان جامی (۸۱۷-۸۹۸ق) و شاگرد او رضی‌الدین عبدالغفور لاری (متوفای ۹۱۲ق) بهره‌مند شد.

علی‌ صفی تا ۲۲ سالگی در هرات به سر برد و در اثر مؤانستی که با جامی و عبدالغفور لاری داشت، به عرفان و تصوف و طریقۀ نقشبندیه علاقه‌مند گردید و شوق دیدار پیران این طریقت، خصوصاً خواجه عبیدالله احرار، وی را بر آن داشت که عزم ماوراءالنهر نماید. در راه با خواجۀ کلان، فرزند بزرگ سعدالدین کاشغری همراه شد و با هم به دیدار خواجۀ احرار مشرف شدند.

علی صفی از این دیدار بهره‌ها برد و این دوران جزو مؤثرترین و خاطره‌­انگیزترین دوران عمر وی است. آشنایی و مصاحبت با خواجۀ کلان سبب شد که چند سال بعد، علی صفی داماد خواجۀ کلان و از جانبی هم­‌داماد (باجناق) جامی شود. علاقه‌مندی و دل‌بستگی به پیر احرار چهار سال بعد از نخستین بار، علی صفی را مجدد به سمرقند و دیدار این پیر کشاند. این سفر و دیدار برای علی صفی پرثمرتر از دیدار نخستین بود. حاصل این سفرها و دیدار خواجۀ احرار، تألیف کتاب ارزشمند «رشحات عین الحیات» بود که بعد از وفات آن پیر نوشته شد.

دورۀ زندگانی او و پدرش یکی از دوره‌های پرآشوب و حساس اجتماعی، سیاسی و عقیدتی در تاریخ ایران است. علی‌صفی هنگام تاخت‌وتازهای عبیدالله خان ازبک در خراسان و محاصرۀ یک‌سالۀ هرات و ناامنی و آشوب آن منطقه، ناگزیر به ناحیۀ کوهستانی گرجستان پناه برد. سیف‌الملوک شاه‌ محمدسلطان فرمانروای آنجا او را به گرمی پذیرا شد و علی‌صفی نیز قصیده‌ای در مدح او سرود و کتاب «لطائف الطوایف» خود را که در آن دیار به پایان رسانیده بود، به این حاکم تقدیم کرد. مدت کوتاهی از اقامت صفی در گرجستان نگذشته بود که سپاهیان شاه‌ تهماسب صفوی در همین سال ٩٣٩ق. به گرجستان حمله کردند و او نیز با متشنّج شدن اوضاع مجبور شد تا دوباره به هرات برګردد.

دربارۀ فخرالدین گفته‌اند که مانند پدرش بر مذهب تشيع بود، ولی اعتقادش به سلسلۀ نقشبندیه ما را در قبول این خبر به‌تردید می‌افکند، در حالی که دلیلی هم بر رد آن نداریم.

وفات:

فخرالدین علی صفی در سال ۹۳۹ ق، در بازگشت از گرجستان به هرات، بر اثر سختی‌های راه و کهولت سن درگذشت. پیکر او به هرات انتقال یافت و در ضلع شرقی ارگ (قلعۀ اختیارالدین) به خاک سپرده شد.

فعالیت‌های علمی

فخرالدین صفى بعد از طى مدارج تحصيل و کسب معلومات، جای پدر را در موعظه گرفت و این شغل را بعد از زوال دولت تیموری در خراسان تا عهد تشکیل دولت صفویه ادامه داد. وی در زمینۀ علوم غریبه، جفر، حروف و شعر نیز دستی داشت و تخلص «صفی» را جامى برای او برگزید.

آثار و تألیفات:

آثار فخرالدین علی‌صفی عبارتند از:

• رشحات عین الحیات، در شرح حال مشایخ و بزرگان نقشبندیه
• لطائف الطوایف، در قصص و حکایات لطیف از طبقات مختلف
• انیس العارفین، در نصایح و مواعظ
• حرز الامان من فتن الزمان، در علم اسرار حروف
• منظومۀ محمود و ایاز
• کشف الاسرار، تلخیص و شرح کتاب اسرار قاسمی (تألیف پدرش ملا حسین واعظ کاشفی)
• فرهنگ علی صفی
• آداب الاصحاب
• تحفۀ خانی
• سرّالمصون من العلم المکنون.

منابع

• "فخرالدین صفی؛ علی بن الحسین"، ویکی نور.
• اثرآفرینان، انجمن مفاخر فرهنگی، ج۴، ص۵۵.

شعر فارسی
	شعرشناسی	* شعر * علم عروض * قافیه * تخلص * دیوان * مصراع * بیت * مقفا * قالب * مطلع * تغزل * بحور شعری
	قالب‌های شعر	*مثنوی * قصیده * غزل * مسمط * مستزاد * ترجیع‌بند * ترکیب‌بند * قطعه * رباعی
	سبک‌های شعر فارسی	* سبک خراسانی * سبک عراقی * سبک هندی * سبک بازگشت ادبی * شعر نو
	شاعران پارسی گو:	همه*قرن 4 * قرن 5 * قرن 6 * قرن 7 * قرن 8 * قرن 9 * قرن 10 * قرن 11 * قرن 12 * قرن 13 * قرن 14