حجر

«حِجر» در اصل به معنى «منع» است و در قرآن کریم به چند معنی آمده است:

• اول به معنی حرام: «وَقَالُوا هَٰذِهِ أَنْعَامٌ وَ حَرْثٌ حِجْرٌ...»؛ مشرکان بعض حیوانات و محصولات زراعت را خاص بتان خویش می کردند و تصرف در آن نمی کردند و چون بی‌دلیل چیزی را حرام کردن، بر خلاف حکم الهی است، خداوند آنها را مذمت فرمود و از اینجا توان دانست اصل بر اباحت است.
• مشهور دوم به معنی عقل: «هَلْ فِي ذَٰلِكَ قَسَمٌ لِذِي حِجْرٍ»؛ آیا این سوگندها برای خردمند کافی است؟ چون عقل از کار زشت منع می کند آن را حِجر گفتند.
• سوم به معنی حاجب و مانع: «... وَجَعَلَ بَيْنَهُمَا بَرْزَخًا وَ حِجْرًا مَحْجُورًا»؛ و میان آن دو مانع و حایلی نفوذناپذیر و استوار قرار داد.
• چهارم به معنی کنار و دامن و جمع آن «حُجور» در قرآن آمده است: «... وَ رَبَائِبُكُمُ اللَّاتِي فِي حُجُورِكُمْ...»؛ دختر زنهای شما که در دامن شما و کنار شما هستند (بر شما حرامند). این علت است که غالباً دختر زن همراه مادر خود در خانه شوهر مادر می باشد و از این جهت محرم است تا از پوشیدن خود بر او حرج نباشد.
• پنجم به معنی نام بلاد ثمود است: «وَلَقَدْ كَذَّبَ أَصْحَابُ الْحِجْرِ الْمُرْسَلِينَ»؛ و به این مناسبت یک سوره قرآن به نام سوره حجر موسوم شده است. و يا علّت اين تسميه آن است كه ديارشان محصور از سنگها بوده است.

منابع

• نثر طوبی (دائرةالمعارف لغات قرآن کریم)، علامه شعرانی، ج۱، واژه "حجر".
• تفسير احسن الحديث، سید علی‌اکبر قرشی، ج‏۷.

قرآن
متن و ترجمه قرآن
اوصاف قرآن	(اسامی و صفات قرآن، اعجاز قرآن، عدم تحریف در قرآن)
اجزاء قرآن	آیه، سوره، جزء، حزب، حروف مقطعه
ترجمه و تفسیر قرآن	تاریخ تفسیر، روشهای تفسیری قرآن، سیاق آیات، اسرائیلیات، تاویل، فهرست تفاسیر شیعه، فهرست تفاسیر اهل سنت، ترجمه های قرآن
علوم قرآنی	تاریخ قرآن: نزول قرآن، جمع قرآن، شان نزول، کاتبان وحی، قراء سبعه
	دلالت الفاظ قرآن: عام و خاص، مجمل و مبین، مطلق و مقید، محکم و متشابه، مفهوم و منطوق، نص و ظاهر، ناسخ و منسوخ
تلاوت قرآن	تجوید، آداب قرائت قرآن، تدبر در قرآن
رده ها: سوره های قرآن * آیات قرآن * واژگان قرآنی * شخصیت های قرآنی * قصه های قرآنی * علوم قرآنی * معارف قرآن