صفی سبزواری: تفاوت بین نسخهها
مهدی موسوی (بحث | مشارکتها) |
|||
| (۳ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشده) | |||
| سطر ۱: | سطر ۱: | ||
| − | {{ | + | '''«فخرالدین علی بن حسین واعظ کاشفی سبزواری»''' [[تخلص|متخلّص]] به «صَفى» (۸۶۷-۹۳۹ ق) فرزند [[ملا حسین واعظ کاشفی]] و از شاگردان [[جامی|عبدالرحمان جامی]] است. او عالمی واعظ، [[تصوف|صوفی]]، ادیب و شاعر [[ایران|ایرانی]] [[شیعه]] در دورۀ تیموریان (قرن ۱۰ هجری) بود. صفی سبزواری، آثار متعددی در [[عرفان]] و [[اخلاق]] -همچون «لطایف الطوایف» و «أنیس العارفین»- تألیف نمود. |
| + | {{شناسنامه عالم | ||
| + | ||نام کامل = فخرالدین علی واعظ کاشفی سبزواری | ||
| + | ||تصویر= | ||
| + | ||زادروز = ۸۶۷ قمری | ||
| + | |زادگاه = سبزوار | ||
| + | |وفات = ۹۳۹ قمری | ||
| + | |مدفن = هرات | ||
| + | |اساتید = [[ملا حسین واعظ کاشفی]]، [[جامی|عبدالرحمان جامی]]، رضیالدین عبدالغفور لاری،... | ||
| + | |شاگردان = | ||
| + | |آثار = رشحات عین الحیات، لطائف الطوائف، انیس العارفین، حرز الامان من فتن الزمان، کشف الاسرار، آداب الاصحاب،... | ||
| + | }} | ||
| + | ==زندگینامه== | ||
| + | فخرالدین علی بن حسین واعظ کاشفی در شب جمعه ۲۱ [[جمادی الاول]] سال ٨۶٧ق. در سبزوار در یک خانوادۀ روحانی و اهل علم و ادب متولد شد.<ref>سیف، عبدالرضا، مقدمه کتاب انیس العارفین صفی کاشفی، ص۱۱.</ref> پدرش [[ملا حسین واعظ کاشفی]] (متوفای ۹۱۰ق) از ادبا و واعظان شناختۀ قرن نهم قمری است که علاوه بر تبحر در علوم دینی و معارف الھی، در [[علم هیئت|نجوم]] و [[ریاضیات]] و فصول غريبه مهارت و بصیرت داشت.<ref>قاسمی، مسعود، مقدمه کتاب فرهنگ علی صفی، ص۱۵.</ref> | ||
| − | + | فخرالدین علی صفی در هرات بزرگ شد و در همانجا تحصیل کرد و از محضر پدر و همچنین [[جامی|عبدالرحمان جامی]] (۸۱۷-۸۹۸ق) و شاگرد او رضیالدین عبدالغفور لاری (متوفای ۹۱۲ق) بهرهمند شد.<ref>سیف، عبدالرضا، ص۱۱.</ref> | |
| − | + | علی صفی تا ۲۲ سالگی در هرات به سر برد و در اثر مؤانستی که با جامی و عبدالغفور لاری داشت، به [[عرفان]] و [[تصوف]] و طریقۀ نقشبندیه علاقهمند گردید و شوق دیدار پیران این طریقت، خصوصاً خواجه عبیدالله احرار، وی را بر آن داشت که عزم [[ماوراءالنهر]] نماید. در راه با خواجۀ کلان، فرزند بزرگ سعدالدین کاشغری همراه شد و با هم به دیدار خواجۀ احرار مشرف شدند.<ref>صفا، ذبیحالله، تاریخ ادبیات در ایران، ج۴، ص۵۳۵.</ref> | |
| − | |||
| − | ( | + | علی صفی از این دیدار بهرهها برد و این دوران جزو مؤثرترین و خاطرهانگیزترین دوران عمر وی است. آشنایی و مصاحبت با خواجۀ کلان سبب شد که چند سال بعد، علی صفی داماد خواجۀ کلان و از جانبی همداماد (باجناق) جامی شود. علاقهمندی و دلبستگی به پیر احرار چهار سال بعد از نخستین بار، علی صفی را مجدد به سمرقند و دیدار این پیر کشاند. این سفر و دیدار برای علی صفی پرثمرتر از دیدار نخستین بود. حاصل این سفرها و دیدار خواجۀ احرار، تألیف کتاب ارزشمند «رشحات عین الحیات» بود که بعد از وفات آن پیر نوشته شد.<ref>فیاض، فهیم، نگاهی به زندگی و آثار فخرالدین علی صفی.</ref> |
| − | + | دورۀ زندگانی او و پدرش یکی از دورههای پرآشوب و حساس اجتماعی، سیاسی و عقیدتی در تاریخ [[ایران]] است. علیصفی هنگام تاختوتازهای عبیدالله خان ازبک در خراسان و محاصرۀ یکسالۀ هرات و ناامنی و آشوب آن منطقه، ناگزیر به ناحیۀ کوهستانی گرجستان پناه برد. سیفالملوک شاه محمدسلطان فرمانروای آنجا او را به گرمی پذیرا شد و علیصفی نیز [[قصیده|قصیدهای]] در مدح او سرود و کتاب «لطائف الطوایف» خود را که در آن دیار به پایان رسانیده بود، به این حاکم تقدیم کرد. مدت کوتاهی از اقامت صفی در گرجستان نگذشته بود که سپاهیان شاه تهماسب صفوی در همین سال ٩٣٩ق. به گرجستان حمله کردند و او نیز با متشنّج شدن اوضاع مجبور شد تا دوباره به هرات برګردد.<ref>سیف، عبدالرضا، ص۱۲؛ ر.ک: صفا، ذبیحالله، تاریخ ادبیات در ایران، ج۴، ص۵۳۶.</ref> | |
| − | + | دربارۀ فخرالدین گفتهاند که مانند پدرش بر مذهب [[تشيع]] بود، ولی اعتقادش به سلسلۀ نقشبندیه ما را در قبول این خبر بهتردید میافکند، در حالی که دلیلی هم بر رد آن نداریم.<ref>صفا، ذبیحالله، تاریخ ادبیات در ایران، ج۴، ص۵۳۶.</ref> | |
| − | + | '''وفات:''' | |
| + | فخرالدین علی صفی در سال ۹۳۹ ق، در بازگشت از گرجستان به هرات، بر اثر سختیهای راه و کهولت سن درگذشت. پیکر او به هرات انتقال یافت و در ضلع شرقی ارگ (قلعۀ اختیارالدین) به خاک سپرده شد.<ref>فیاض، فهیم، نگاهی به زندگی و آثار فخرالدین علی صفی.</ref> | ||
| + | |||
| + | ==فعالیتهای علمی== | ||
| + | |||
| + | فخرالدین صفى بعد از طى مدارج تحصيل و کسب معلومات، جای پدر را در موعظه گرفت و این شغل را بعد از زوال دولت تیموری در [[خراسان]] تا عهد تشکیل دولت [[صفویه]] ادامه داد. وی در زمینۀ علوم غریبه، جفر، حروف و [[شعر]] نیز دستی داشت و [[تخلص]] «صفی» را [[جامی|جامى]] برای او برگزید. | ||
| + | |||
| + | '''آثار و تألیفات:''' | ||
| + | |||
| + | آثار فخرالدین علیصفی عبارتند از: | ||
| + | |||
| + | *رشحات عین الحیات، در شرح حال مشایخ و بزرگان نقشبندیه | ||
| + | *لطائف الطوایف، در قصص و حکایات لطیف از طبقات مختلف | ||
| + | *انیس العارفین، در نصایح و مواعظ | ||
| + | *حرز الامان من فتن الزمان، در علم اسرار حروف | ||
| + | *منظومۀ محمود و ایاز | ||
| + | *کشف الاسرار، تلخیص و شرح کتاب اسرار قاسمی (تألیف پدرش [[ملا حسین واعظ کاشفی]]) | ||
| + | *فرهنگ علی صفی | ||
| + | *آداب الاصحاب | ||
| + | *تحفۀ خانی | ||
| + | *سرّالمصون من العلم المکنون.<ref>فیاض، فهیم، نگاهی به زندگی و آثار فخرالدین علی صفی.</ref> | ||
| + | ==پانویس== | ||
| + | {{پانویس}} | ||
==منابع== | ==منابع== | ||
| − | * [[ | + | *"فخرالدین صفی؛ علی بن الحسین"، ویکی نور. |
| − | + | *[[اثرآفرینان]]، [[انجمن مفاخر فرهنگی]]، ج۴، ص۵۵. | |
{{شعر فارسی}} | {{شعر فارسی}} | ||
| − | [[رده: | + | [[رده:علمای قرن دهم]][[رده:علماء شیعه]][[رده:عارفان]][[رده:شعرای پارسی گوی قرن دهم]] |
| − | [[رده: | ||
| − | [[رده:عارفان]] | ||
نسخهٔ کنونی تا ۵ مارس ۲۰۲۶، ساعت ۱۶:۳۴
«فخرالدین علی بن حسین واعظ کاشفی سبزواری» متخلّص به «صَفى» (۸۶۷-۹۳۹ ق) فرزند ملا حسین واعظ کاشفی و از شاگردان عبدالرحمان جامی است. او عالمی واعظ، صوفی، ادیب و شاعر ایرانی شیعه در دورۀ تیموریان (قرن ۱۰ هجری) بود. صفی سبزواری، آثار متعددی در عرفان و اخلاق -همچون «لطایف الطوایف» و «أنیس العارفین»- تألیف نمود.
| نام کامل | فخرالدین علی واعظ کاشفی سبزواری |
| زادروز | ۸۶۷ قمری |
| زادگاه | سبزوار |
| وفات | ۹۳۹ قمری |
| مدفن | هرات |
|
| |
| اساتید |
ملا حسین واعظ کاشفی، عبدالرحمان جامی، رضیالدین عبدالغفور لاری،... |
|
| |
| آثار |
رشحات عین الحیات، لطائف الطوائف، انیس العارفین، حرز الامان من فتن الزمان، کشف الاسرار، آداب الاصحاب،... |
محتویات
زندگینامه
فخرالدین علی بن حسین واعظ کاشفی در شب جمعه ۲۱ جمادی الاول سال ٨۶٧ق. در سبزوار در یک خانوادۀ روحانی و اهل علم و ادب متولد شد.[۱] پدرش ملا حسین واعظ کاشفی (متوفای ۹۱۰ق) از ادبا و واعظان شناختۀ قرن نهم قمری است که علاوه بر تبحر در علوم دینی و معارف الھی، در نجوم و ریاضیات و فصول غريبه مهارت و بصیرت داشت.[۲]
فخرالدین علی صفی در هرات بزرگ شد و در همانجا تحصیل کرد و از محضر پدر و همچنین عبدالرحمان جامی (۸۱۷-۸۹۸ق) و شاگرد او رضیالدین عبدالغفور لاری (متوفای ۹۱۲ق) بهرهمند شد.[۳]
علی صفی تا ۲۲ سالگی در هرات به سر برد و در اثر مؤانستی که با جامی و عبدالغفور لاری داشت، به عرفان و تصوف و طریقۀ نقشبندیه علاقهمند گردید و شوق دیدار پیران این طریقت، خصوصاً خواجه عبیدالله احرار، وی را بر آن داشت که عزم ماوراءالنهر نماید. در راه با خواجۀ کلان، فرزند بزرگ سعدالدین کاشغری همراه شد و با هم به دیدار خواجۀ احرار مشرف شدند.[۴]
علی صفی از این دیدار بهرهها برد و این دوران جزو مؤثرترین و خاطرهانگیزترین دوران عمر وی است. آشنایی و مصاحبت با خواجۀ کلان سبب شد که چند سال بعد، علی صفی داماد خواجۀ کلان و از جانبی همداماد (باجناق) جامی شود. علاقهمندی و دلبستگی به پیر احرار چهار سال بعد از نخستین بار، علی صفی را مجدد به سمرقند و دیدار این پیر کشاند. این سفر و دیدار برای علی صفی پرثمرتر از دیدار نخستین بود. حاصل این سفرها و دیدار خواجۀ احرار، تألیف کتاب ارزشمند «رشحات عین الحیات» بود که بعد از وفات آن پیر نوشته شد.[۵]
دورۀ زندگانی او و پدرش یکی از دورههای پرآشوب و حساس اجتماعی، سیاسی و عقیدتی در تاریخ ایران است. علیصفی هنگام تاختوتازهای عبیدالله خان ازبک در خراسان و محاصرۀ یکسالۀ هرات و ناامنی و آشوب آن منطقه، ناگزیر به ناحیۀ کوهستانی گرجستان پناه برد. سیفالملوک شاه محمدسلطان فرمانروای آنجا او را به گرمی پذیرا شد و علیصفی نیز قصیدهای در مدح او سرود و کتاب «لطائف الطوایف» خود را که در آن دیار به پایان رسانیده بود، به این حاکم تقدیم کرد. مدت کوتاهی از اقامت صفی در گرجستان نگذشته بود که سپاهیان شاه تهماسب صفوی در همین سال ٩٣٩ق. به گرجستان حمله کردند و او نیز با متشنّج شدن اوضاع مجبور شد تا دوباره به هرات برګردد.[۶]
دربارۀ فخرالدین گفتهاند که مانند پدرش بر مذهب تشيع بود، ولی اعتقادش به سلسلۀ نقشبندیه ما را در قبول این خبر بهتردید میافکند، در حالی که دلیلی هم بر رد آن نداریم.[۷]
وفات:
فخرالدین علی صفی در سال ۹۳۹ ق، در بازگشت از گرجستان به هرات، بر اثر سختیهای راه و کهولت سن درگذشت. پیکر او به هرات انتقال یافت و در ضلع شرقی ارگ (قلعۀ اختیارالدین) به خاک سپرده شد.[۸]
فعالیتهای علمی
فخرالدین صفى بعد از طى مدارج تحصيل و کسب معلومات، جای پدر را در موعظه گرفت و این شغل را بعد از زوال دولت تیموری در خراسان تا عهد تشکیل دولت صفویه ادامه داد. وی در زمینۀ علوم غریبه، جفر، حروف و شعر نیز دستی داشت و تخلص «صفی» را جامى برای او برگزید.
آثار و تألیفات:
آثار فخرالدین علیصفی عبارتند از:
- رشحات عین الحیات، در شرح حال مشایخ و بزرگان نقشبندیه
- لطائف الطوایف، در قصص و حکایات لطیف از طبقات مختلف
- انیس العارفین، در نصایح و مواعظ
- حرز الامان من فتن الزمان، در علم اسرار حروف
- منظومۀ محمود و ایاز
- کشف الاسرار، تلخیص و شرح کتاب اسرار قاسمی (تألیف پدرش ملا حسین واعظ کاشفی)
- فرهنگ علی صفی
- آداب الاصحاب
- تحفۀ خانی
- سرّالمصون من العلم المکنون.[۹]
پانویس
- ↑ سیف، عبدالرضا، مقدمه کتاب انیس العارفین صفی کاشفی، ص۱۱.
- ↑ قاسمی، مسعود، مقدمه کتاب فرهنگ علی صفی، ص۱۵.
- ↑ سیف، عبدالرضا، ص۱۱.
- ↑ صفا، ذبیحالله، تاریخ ادبیات در ایران، ج۴، ص۵۳۵.
- ↑ فیاض، فهیم، نگاهی به زندگی و آثار فخرالدین علی صفی.
- ↑ سیف، عبدالرضا، ص۱۲؛ ر.ک: صفا، ذبیحالله، تاریخ ادبیات در ایران، ج۴، ص۵۳۶.
- ↑ صفا، ذبیحالله، تاریخ ادبیات در ایران، ج۴، ص۵۳۶.
- ↑ فیاض، فهیم، نگاهی به زندگی و آثار فخرالدین علی صفی.
- ↑ فیاض، فهیم، نگاهی به زندگی و آثار فخرالدین علی صفی.
منابع
- "فخرالدین صفی؛ علی بن الحسین"، ویکی نور.
- اثرآفرینان، انجمن مفاخر فرهنگی، ج۴، ص۵۵.
 | |
| شعرشناسی | * شعر * علم عروض * قافیه * تخلص * دیوان * مصراع * بیت * مقفا * قالب * مطلع * تغزل * بحور شعری |
| قالبهای شعر | *مثنوی * قصیده * غزل * مسمط * مستزاد * ترجیعبند * ترکیببند * قطعه * رباعی |
| سبکهای شعر فارسی | * سبک خراسانی * سبک عراقی * سبک هندی * سبک بازگشت ادبی * شعر نو |
| شاعران پارسی گو: | همه*قرن 4 * قرن 5 * قرن 6 * قرن 7 * قرن 8 * قرن 9 * قرن 10 * قرن 11 * قرن 12 * قرن 13 * قرن 14 |
