سید رضا صدر: تفاوت بین نسخهها
(←آرشیو عکس و تصویر) |
مهدی موسوی (بحث | مشارکتها) |
||
| سطر ۱: | سطر ۱: | ||
| − | ''' | + | '''«آیت الله سید رضا موسوی صدر»''' (۱۳۳۹-۱۴۱۵ ق)، فرزند آیتالله [[سید صدرالدین صدر]]، فقیه، فیلسوف، مفسر و متکلم [[شیعه]] معاصر و از شاگردان [[امام خمینی]] بود. آیتالله صدر با تلاش بیوقفه خویش، ضمن تدریس، [[خطابه]] و تربیت طلاب، توانست تألیفات و آثار قلمی زیادی براساس نیاز فرهنگی جامعه از خویش به یادگار بگذارد. |
{{شناسنامه عالم | {{شناسنامه عالم | ||
||نام کامل = سید رضا موسوی صدر | ||نام کامل = سید رضا موسوی صدر | ||
| سطر ۷: | سطر ۷: | ||
|وفات = ۱۴۱۵ قمری | |وفات = ۱۴۱۵ قمری | ||
|مدفن = [[قم]]، [[حرم حضرت معصومه علیها السلام|حرم حضرت معصومه سلام الله علیها]] | |مدفن = [[قم]]، [[حرم حضرت معصومه علیها السلام|حرم حضرت معصومه سلام الله علیها]] | ||
| − | |اساتید = [[سید محمد حجت کوه کمره ای|سید محمد حجت | + | |اساتید = [[سید محمد حجت کوه کمره ای|سید محمد حجت کوهکمرهای]]، [[آیت الله بروجردی]]، [[سید محمد محقق داماد]]، [[امام خمینی]]،... |
| − | |شاگردان = [[سید مصطفی خمینی]]، مهدی شبزندهدار، محمد مومن، | + | |شاگردان = [[سید مصطفی خمینی]]، مهدی شبزندهدار، محمد مومن، علیاکبر ناطق نوری،... |
| − | |آثار = استقامت، پیشوای شهیدان، راه قرآن، راه | + | |آثار = استقامت، پیشوای شهیدان، راه قرآن، راه علی (ع)، زن و آزادی، محمد فی القرآن، تفسیر سوره حجرات، حُسن یوسف، فلسفه آزاد،... |
}} | }} | ||
| − | == | + | ==ولادت== |
| − | + | سید رضا موسوی صدر در پنجم [[ماه رمضان]] ۱۳۳۹ قمری (۱۳۰۰ شمسی)، در [[مشهد]] مقدس دیده به جهان گشود. سید رضا صدر از سلسله [[سادات]] موسوی است و نسبش با ۳۲ واسطه به امام همام [[امام موسی کاظم علیه السلام|حضرت موسی بن جعفر]] (علیه السلام) می رسد. | |
| − | لقب صدر برای این خاندان به جهت انتساب به [[سید صدرالدین عاملی|سید صدرالدین موسوی عاملی اصفهانی]] است که به سبب شهرت علمی و به ویژه فقهی وی، فرزندانش همه به صدر معروف شدند. | + | خاندان صدر شاخهای از خاندان شرفالدین و شرفالدین شاخهای خاندان نورالدین است. این خاندان تا سالها در جبل عامل [[لبنان]] میزیستند و از این رو به عاملی مشهورند. این خاندان از خاندانهای مشهور مذهبی در [[ایران]]، [[عراق]] و لبنان است. لقب صدر برای این خاندان به جهت انتساب به [[سید صدرالدین عاملی|سید صدرالدین موسوی عاملی اصفهانی]] است که به سبب شهرت علمی و به ویژه فقهی وی، فرزندانش همه به صدر معروف شدند. |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
[[پرونده:Srs.jpg|thumb|left|جایگاه سید رضا صدر در خاندان صدر]] | [[پرونده:Srs.jpg|thumb|left|جایگاه سید رضا صدر در خاندان صدر]] | ||
| − | + | پدر سید رضا صدر، آیتالله [[سید صدرالدین صدر]] بود، که در شهر مقدس [[مشهد]] سکونت گزید و با دختر آیتالله [[سید حسین طباطبائی قمی]] [[ازدواج]] کرد. همچنین [[امام موسی صدر|سید موسی موسوی صدر]] برادر کوچکتر سید رضا صدر است. | |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
==تحصیلات و استادان== | ==تحصیلات و استادان== | ||
| − | سید رضا صدر | + | سید رضا صدر دروس [[ادبیات عرب|ادبیات]] را تا دوره سطح نزد اساتید معروف [[مشهد]] مقدس آموخت. از آنجا که [[حوزه علمیه]] مشهد از نظر علوم ادبی در سطح عالی بود، وی از ادبیات قوی برخوردار بود. دروس مغنی و [[مطول (کتاب)|مطوّل]] را با [[مرتضی مطهری|شهید مطهری]] مباحثه می کرد و انس این دو بزرگوار به اندازه ای بود که بعد از عزیمت ایشان به [[قم]]، شهید مطهری نیز به قم هجرت نمود. |
| − | وی دروس سطح را از اساتید بزرگ حوزه قم فرا گرفت. خود وی در خاطره ای نقل می کرد که تمام کتاب [[مکاسب (کتاب)|مکاسب]] را با [[شهید سید اسدالله مدنی]] قبل از اذان صبح در [[حرم حضرت معصومه علیها السلام|حرم حضرت معصومه]] (علیهاالسلام) مباحثه می کرد. | + | وی دروس سطح را از اساتید بزرگ [[حوزه علمیه قم]] فرا گرفت. خود وی در خاطره ای نقل می کرد که تمام کتاب [[مکاسب (کتاب)|مکاسب]] را با [[شهید سید اسدالله مدنی|سید اسدالله مدنی]] قبل از اذان صبح در [[حرم حضرت معصومه علیها السلام|حرم حضرت معصومه]] (علیهاالسلام) مباحثه می کرد. |
| − | سید رضا صدر، درس خارج [[فقه]] و [[اصول فقه|اصول]] را از محضر پدر بزرگوارش و آیةالله | + | سید رضا صدر، درس خارج [[فقه]] و [[اصول فقه|اصول]] را از محضر پدر بزرگوارش [[سید صدرالدین صدر]] و آیةالله [[سید محمد حجت کوه کمره ای|سید محمد حجت کوه کمره ای]]، تا پایان عمر آن دو بزرگوار، آموخت. مدتی هم در درس فقه [[آیت الله بروجردی|آیةالله بروجردی]] شرکت کرد و از محضر آیةالله [[سید محمد محقق داماد]] نیز استفاده های زیادی برد. |
| − | ایشان همچنین از شاگردان ممتاز [[امام خمینی]] | + | ایشان همچنین از شاگردان ممتاز [[امام خمینی]] به شمار می آمد و دروس [[فلسفه]] و [[عرفان]] را از محضر آن حکیم فرزانه فرا گرفت. وی در این زمینه چنین فرموده است: «پنج یا شش نفر بودیم که تقریباً پنج سال نزد حضرت امام(ره) عرفان خواندیم و این درس از روی متن خاصی نبود؛ بلکه از مطالبی بود که سینه به سینه از دیگر اساتید عرفان به وی رسیده بود.» |
==تدریس و تبلیغ== | ==تدریس و تبلیغ== | ||
| − | سید رضا صدر به خاطر نبوغی که داشت، در سنین جوانی به درجه [[اجتهاد]] رسید و در ضمن تحصیل، دروس حوزه را تدریس می کرد و از استادان نامدار حوزه به شمار می رفت. زمانی که [[امام خمینی]] (قدس سره) به [[نجف]] اشرف تبعید شده بود، از ایشان می خواهد که حتماً [[اسفار اربعه (کتاب)|اسفار]] و دیگر کتب فلسفی را در قم تدریس | + | سید رضا صدر به خاطر نبوغی که داشت، در سنین جوانی به درجه [[اجتهاد]] رسید و در ضمن تحصیل، دروس حوزه را تدریس می کرد و از استادان نامدار حوزه به شمار می رفت. زمانی که [[امام خمینی]] (قدس سره) به [[نجف]] اشرف تبعید شده بود، از ایشان می خواهد که حتماً [[اسفار اربعه (کتاب)|اسفار]] و دیگر کتب [[فلسفه|فلسفی]] را در قم تدریس کند، که ایشان هم می پذیرد. |
| − | برخی از شاگردان | + | برخی از شاگردان سید رضا صدر عبارتند از: [[سید مصطفی خمینی]]، مهدی شبزندهدار، محمد مومن، علیاکبر ناطق نوری و... . |
| − | ایشان از سال ۱۳۲۸ ش. درس های [[اخلاق]] را شب های پنجشنبه در [[قم]] در منزل پدری خود (نزدیک حرم، کوچه بهار) شروع کرد. این درس تا سال ۱۳۴۶ ش. که به [[تهران]] عزیمت کرد، ادامه داشت. این درس ها چنان جامع و نافذ بود که هنوز هم بسیاری از فضلای قم خاطره آن را فراموش نکرده اند. درس اخلاق او با عمل توأم بود. وی نمونه بارز این حدیث [[امام صادق علیه السلام|امام صادق]](علیه السلام) بود که به شیعیانش فرمود: «کونوا | + | ایشان از سال ۱۳۲۸ ش. درس های [[اخلاق]] را شب های پنجشنبه در [[قم]] در منزل پدری خود (نزدیک حرم، کوچه بهار) شروع کرد. این درس تا سال ۱۳۴۶ ش. که به [[تهران]] عزیمت کرد، ادامه داشت. این درس ها چنان جامع و نافذ بود که هنوز هم بسیاری از فضلای قم خاطره آن را فراموش نکرده اند. درس اخلاق او با عمل توأم بود. وی نمونه بارز این حدیث [[امام صادق علیه السلام|امام صادق]](علیه السلام) بود که به شیعیانش فرمود: «کونوا دُعاةً للناس بالخیر بغیر السنتکم». |
| − | آیت الله صدر در سال ۱۳۴۶ ش. از قم به تهران عزیمت نمود و در [[مسجد]] امام حسین(علیه السلام)، در شرق تهران، به اقامه [[نماز جماعت]] و ایراد سخنرانی به مناسبت های مختلف (مانند [[ماه رمضان]]، ولادت ها و شهادت های [[اهل البیت|اهل بیت]](علیهم السلام)) پرداخت. این سخنرانی ها با استقبال کم نظیری مواجه شد و تأثیرات عمیقی در مردم ایجاد | + | آیت الله صدر در سال ۱۳۴۶ ش. از قم به تهران عزیمت نمود و در [[مسجد]] امام حسین(علیه السلام)، در شرق تهران، به اقامه [[نماز جماعت]] و ایراد سخنرانی به مناسبت های مختلف (مانند [[ماه رمضان]]، ولادت ها و شهادت های [[اهل البیت|اهل بیت]](علیهم السلام)) پرداخت. این سخنرانی ها با استقبال کم نظیری مواجه شد و تأثیرات عمیقی در مردم ایجاد کرد. به علاوه، در آنجا درس [[فلسفه]] و خارج [[فقه]] و [[اصول فقه|اصول]] نیز تدریس می کرد و هر روز افراد زیادی جهت پرسیدن مسائل شرعی و غیره به ایشان مراجعه می کردند. |
وی در سال ۱۳۵۷ ش. مجدداً به قم برگشت و مدت شانزده سال در یکی از شبستان های مسجد امام حسن عسکری(علیه السلام) به اقامه نماز جماعت و سخنرانی و تدریس پرداخت. | وی در سال ۱۳۵۷ ش. مجدداً به قم برگشت و مدت شانزده سال در یکی از شبستان های مسجد امام حسن عسکری(علیه السلام) به اقامه نماز جماعت و سخنرانی و تدریس پرداخت. | ||
| سطر ۸۰: | سطر ۶۳: | ||
#فلسفه آزاد؛ | #فلسفه آزاد؛ | ||
#مرد وفا؛ | #مرد وفا؛ | ||
| − | #مقدمه | + | #مقدمه غایة المرام؛ |
#مقدمه نامه دانشوران؛ | #مقدمه نامه دانشوران؛ | ||
#محمد فی القرآن؛ | #محمد فی القرآن؛ | ||
| سطر ۸۷: | سطر ۷۰: | ||
#یوم الانسانیه، راجع به [[حدیث غدیر|حدیث غدیرخم]]؛ | #یوم الانسانیه، راجع به [[حدیث غدیر|حدیث غدیرخم]]؛ | ||
| − | [[پرونده:Hosn.jpg|thumb|left| | + | [[پرونده:Hosn.jpg|thumb|left|حُسن یوسف؛ از آثار آیتالله سید رضا صدر]] |
ب) کتاب های چاپ نشده: | ب) کتاب های چاپ نشده: | ||
| − | #الاجتهاد و التقلید (فقه استدلالی)؛ | + | #الاجتهاد و التقلید ([[فقه]] استدلالی)؛ |
#المسیح(علیه السلام) فی القرآن (این کتاب به وسیله مرحوم علی حجتی کرمانی ترجمه شده است)؛ | #المسیح(علیه السلام) فی القرآن (این کتاب به وسیله مرحوم علی حجتی کرمانی ترجمه شده است)؛ | ||
#اربعون و مأتا مسئلة فقهیه (دویست و چهل سؤال [[فقه|فقهی]])؛ این کتاب حالت تمرینی دارد و مؤلف سؤالات آن را به صورت اجتهادی پاسخ داده است. | #اربعون و مأتا مسئلة فقهیه (دویست و چهل سؤال [[فقه|فقهی]])؛ این کتاب حالت تمرینی دارد و مؤلف سؤالات آن را به صورت اجتهادی پاسخ داده است. | ||
| − | #ارث الزوجه (این کتاب فقه استدلالی است و به پیشنهاد [[آیت الله بروجردی|آیةالله بروجردی]] (قدس سره) نوشته شده است)؛ | + | #ارث الزوجه (این کتاب در فقه استدلالی است و به پیشنهاد [[آیت الله بروجردی|آیةالله بروجردی]] (قدس سره) نوشته شده است)؛ |
#الفقه علی مذاهب اهل البیت(علیهم السلام) (کتاب الصلاة)؛ | #الفقه علی مذاهب اهل البیت(علیهم السلام) (کتاب الصلاة)؛ | ||
#القواعد الثلاث (قاعدة الفراغ و التجاوز و الحیلولة)؛ | #القواعد الثلاث (قاعدة الفراغ و التجاوز و الحیلولة)؛ | ||
| سطر ۱۰۴: | سطر ۸۷: | ||
#سبد (مجموعه ای است همانند کشکول)؛ | #سبد (مجموعه ای است همانند کشکول)؛ | ||
#خلیفة رسول الله؛ | #خلیفة رسول الله؛ | ||
| − | #خواجه نصیرالدین | + | #[[خواجه نصیرالدین طوسی]]؛ |
| − | #حاشیه بر [[اسفار اربعه (کتاب)|اسفار]] | + | #حاشیه بر [[اسفار اربعه (کتاب)|اسفار]] [[ملاصدرا]]؛ |
#درست و نادرست؛ | #درست و نادرست؛ | ||
#دیوان شعر؛ | #دیوان شعر؛ | ||
| سطر ۱۱۸: | سطر ۱۰۱: | ||
==ویژگیهای علمی و اخلاقی== | ==ویژگیهای علمی و اخلاقی== | ||
| − | آیةالله | + | آیةالله سید رضا صدر، چهره ای شاد و خندان و جذّاب و قامتی رسا داشت. او از استعدادی درخشان، ذهنی پویا و درکی عمیق برخوردار بود؛ به طوری که مطالب را سریع فرا می گرفت و به ذهن می سپرد. |
| − | علامه [[سید عبدالحسین شرف الدین عاملی|سید عبدالحسین شرف الدین]] در وصف او چنین می نگارد: «اولین فرزند | + | علامه [[سید عبدالحسین شرف الدین عاملی|سید عبدالحسین شرف الدین]] در وصف او چنین می نگارد: «اولین فرزند [[سید صدرالدین صدر]]، فرزند نیکوکار، بزرگوار، شایسته بی همتا آقا سیدرضا است... در او استعدادی درخشان یافتم که هنگام طرح مباحث علمی، نبوغ و درک ایشان بروز پیدا می کند. او عالمی والامقام، صاحب نظری محکم، دارای روشی دقیق و استدلالی قوی است. در مباحث علمی در عین جوانی می تواند برمتفکران صاحب نام چیره شود. "فتبارک الله احسن الخالقین" که نبوغ علمی به او عنایت فرمود. با این که جوان است، دوره های طولانی و سخت علمی را طی می کند. چشم ها روشن؛ چون او علوم آل محمد(صلی الله علیه وآله) را حافظ و پرچمدار هدایت برای امت اسلامی خواهد بود و ما خاندان شرف الدین خوشحالیم که این خانواده بزرگ به وسیله ایشان استمرار پیدا خواهد کرد و بهترین جانشین برای نیکان این خاندان خواهد بود.» |
| − | مرحوم آیةالله شیخ مرتضی آل یاسین - از علمای بزرگ کاظمین - نیز چنین فرموده اند: «الآن هجده سال است که ما آقا سید رضا صدر را می شناسیم و او را در علوم گوناگون از دیگران برتر می بینیم. او در علومی چون: | + | مرحوم آیةالله شیخ مرتضی آل یاسین - از علمای بزرگ [[کاظمین]] - نیز چنین فرموده اند: «الآن هجده سال است که ما آقا سید رضا صدر را می شناسیم و او را در علوم گوناگون از دیگران برتر می بینیم. او در علومی چون: [[صرف]]، [[نحو]]، [[منطق]]، [[ریاضی]]، طبیعی، [[ادبیات عرب]] و فارسی و برخی از زبان های خارجی به مراتب بالایی دست یافته و ذخیره خوبی برای آینده [[فرهنگ]] اسلامی است.» |
| − | آیةالله [[سید موسی شبیری | + | آیةالله [[سید موسی شبیری زنجانی]]، که از دوستان و نزدیکان آن مرحوم هستند، بعد از وفات وی در باره بُعد علمی ایشان چنین فرمودند: «من هرچه نظر کردم در [[حوزه علمیه قم|حوزه علمیه قم]]، فردی چنین جامع الاطراف و پر اطلاع که بر اغلب [[علوم اسلامی]] در سطح عالی مسلط باشد، غیر از ایشان نیافتم.» |
علاقه به [[اهل البیت|اهل بیت]](ع): این شیفتگی به حدّی بود که به هنگام ذکر مصیبت اهل بیت، دانه های اشک برگونه هایش جاری می شد. ارتباط معنوی او با خاندان عصمت و طهارت، موجب شده بود تا او دلی کنده از سوز و گداز داشته باشد، به طوری که هنگام خواندن [[دعای کمیل|دعای کمیل]]، حالتی به او دست می داد که دیگران بسیار تحت تأثیر آن قرار می گرفتند. | علاقه به [[اهل البیت|اهل بیت]](ع): این شیفتگی به حدّی بود که به هنگام ذکر مصیبت اهل بیت، دانه های اشک برگونه هایش جاری می شد. ارتباط معنوی او با خاندان عصمت و طهارت، موجب شده بود تا او دلی کنده از سوز و گداز داشته باشد، به طوری که هنگام خواندن [[دعای کمیل|دعای کمیل]]، حالتی به او دست می داد که دیگران بسیار تحت تأثیر آن قرار می گرفتند. | ||
| − | [[تواضع]] و فروتنی: هنگام حضور در مجالس | + | [[تواضع]] و فروتنی: هنگام حضور در مجالس [[ترحیم]]، در میان مردم عادی می نشست تا امتیازی برای خویشتن قائل نشود. با این که در عالی ترین سطح علمی قرار داشت، هیچ گاه خود را در معرض [[مرجعیت]] قرار نداد و با وجود خواهش و اصرار زیاد دوستان و ارادتمندان برای انتشار [[رساله]]، آن را چاپ و منتشر نکرد. |
ساده زیستی: زندگی او مانند یک طلبه معمولی بود و مدتی زیاد در خانه موروثی پدری زندگی می کرد. عده ای از مریدانش، وقتی این وضعیت را دیدند، تصمیم گرفتند که از وجوه شرعیه خانه ای برایش خریداری کنند؛ اما او نپذیرفت. | ساده زیستی: زندگی او مانند یک طلبه معمولی بود و مدتی زیاد در خانه موروثی پدری زندگی می کرد. عده ای از مریدانش، وقتی این وضعیت را دیدند، تصمیم گرفتند که از وجوه شرعیه خانه ای برایش خریداری کنند؛ اما او نپذیرفت. | ||
| سطر ۱۳۷: | سطر ۱۲۰: | ||
==منابع== | ==منابع== | ||
| − | * | + | *"حاج سید رضا صدر" [[ستارگان حرم (کتاب)|ستارگان حرم]]، سید باقر خسروشاهی، ج۱۴، ص۲۱۵-۲۲۸. |
| − | *[[ | + | *[[اثرآفرینان]]، [[انجمن مفاخر فرهنگی]]، ج۴، ص۳۰. |
==آرشیو عکس و تصویر== | ==آرشیو عکس و تصویر== | ||
| سطر ۱۵۳: | سطر ۱۳۶: | ||
</gallery> | </gallery> | ||
| − | [[رده:علمای معاصر|صدر،سید رضا]] | + | [[رده:علمای معاصر|صدر،سید رضا]][[رده:علماء شیعه]][[رده:فقیهان]][[رده:فیلسوفان]][[رده:مفسرین قرآن]][[رده:مدفونین در حرم حضرت معصومه (س)]] |
| − | [[رده:فقیهان]] | ||
| − | [[رده:مدفونین در حرم حضرت معصومه (س)]] | ||
نسخهٔ کنونی تا ۲۲ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۱۲:۲۹
«آیت الله سید رضا موسوی صدر» (۱۳۳۹-۱۴۱۵ ق)، فرزند آیتالله سید صدرالدین صدر، فقیه، فیلسوف، مفسر و متکلم شیعه معاصر و از شاگردان امام خمینی بود. آیتالله صدر با تلاش بیوقفه خویش، ضمن تدریس، خطابه و تربیت طلاب، توانست تألیفات و آثار قلمی زیادی براساس نیاز فرهنگی جامعه از خویش به یادگار بگذارد.
| |
| نام کامل | سید رضا موسوی صدر |
| زادروز | ۱۳۳۹ قمری |
| زادگاه | مشهد |
| وفات | ۱۴۱۵ قمری |
| مدفن | قم، حرم حضرت معصومه سلام الله علیها |
|
| |
| اساتید |
سید محمد حجت کوهکمرهای، آیت الله بروجردی، سید محمد محقق داماد، امام خمینی،... |
| شاگردان |
سید مصطفی خمینی، مهدی شبزندهدار، محمد مومن، علیاکبر ناطق نوری،... |
| آثار |
استقامت، پیشوای شهیدان، راه قرآن، راه علی (ع)، زن و آزادی، محمد فی القرآن، تفسیر سوره حجرات، حُسن یوسف، فلسفه آزاد،... |
محتویات
ولادت
سید رضا موسوی صدر در پنجم ماه رمضان ۱۳۳۹ قمری (۱۳۰۰ شمسی)، در مشهد مقدس دیده به جهان گشود. سید رضا صدر از سلسله سادات موسوی است و نسبش با ۳۲ واسطه به امام همام حضرت موسی بن جعفر (علیه السلام) می رسد.
خاندان صدر شاخهای از خاندان شرفالدین و شرفالدین شاخهای خاندان نورالدین است. این خاندان تا سالها در جبل عامل لبنان میزیستند و از این رو به عاملی مشهورند. این خاندان از خاندانهای مشهور مذهبی در ایران، عراق و لبنان است. لقب صدر برای این خاندان به جهت انتساب به سید صدرالدین موسوی عاملی اصفهانی است که به سبب شهرت علمی و به ویژه فقهی وی، فرزندانش همه به صدر معروف شدند.
پدر سید رضا صدر، آیتالله سید صدرالدین صدر بود، که در شهر مقدس مشهد سکونت گزید و با دختر آیتالله سید حسین طباطبائی قمی ازدواج کرد. همچنین سید موسی موسوی صدر برادر کوچکتر سید رضا صدر است.
تحصیلات و استادان
سید رضا صدر دروس ادبیات را تا دوره سطح نزد اساتید معروف مشهد مقدس آموخت. از آنجا که حوزه علمیه مشهد از نظر علوم ادبی در سطح عالی بود، وی از ادبیات قوی برخوردار بود. دروس مغنی و مطوّل را با شهید مطهری مباحثه می کرد و انس این دو بزرگوار به اندازه ای بود که بعد از عزیمت ایشان به قم، شهید مطهری نیز به قم هجرت نمود.
وی دروس سطح را از اساتید بزرگ حوزه علمیه قم فرا گرفت. خود وی در خاطره ای نقل می کرد که تمام کتاب مکاسب را با سید اسدالله مدنی قبل از اذان صبح در حرم حضرت معصومه (علیهاالسلام) مباحثه می کرد.
سید رضا صدر، درس خارج فقه و اصول را از محضر پدر بزرگوارش سید صدرالدین صدر و آیةالله سید محمد حجت کوه کمره ای، تا پایان عمر آن دو بزرگوار، آموخت. مدتی هم در درس فقه آیةالله بروجردی شرکت کرد و از محضر آیةالله سید محمد محقق داماد نیز استفاده های زیادی برد.
ایشان همچنین از شاگردان ممتاز امام خمینی به شمار می آمد و دروس فلسفه و عرفان را از محضر آن حکیم فرزانه فرا گرفت. وی در این زمینه چنین فرموده است: «پنج یا شش نفر بودیم که تقریباً پنج سال نزد حضرت امام(ره) عرفان خواندیم و این درس از روی متن خاصی نبود؛ بلکه از مطالبی بود که سینه به سینه از دیگر اساتید عرفان به وی رسیده بود.»
تدریس و تبلیغ
سید رضا صدر به خاطر نبوغی که داشت، در سنین جوانی به درجه اجتهاد رسید و در ضمن تحصیل، دروس حوزه را تدریس می کرد و از استادان نامدار حوزه به شمار می رفت. زمانی که امام خمینی (قدس سره) به نجف اشرف تبعید شده بود، از ایشان می خواهد که حتماً اسفار و دیگر کتب فلسفی را در قم تدریس کند، که ایشان هم می پذیرد.
برخی از شاگردان سید رضا صدر عبارتند از: سید مصطفی خمینی، مهدی شبزندهدار، محمد مومن، علیاکبر ناطق نوری و... .
ایشان از سال ۱۳۲۸ ش. درس های اخلاق را شب های پنجشنبه در قم در منزل پدری خود (نزدیک حرم، کوچه بهار) شروع کرد. این درس تا سال ۱۳۴۶ ش. که به تهران عزیمت کرد، ادامه داشت. این درس ها چنان جامع و نافذ بود که هنوز هم بسیاری از فضلای قم خاطره آن را فراموش نکرده اند. درس اخلاق او با عمل توأم بود. وی نمونه بارز این حدیث امام صادق(علیه السلام) بود که به شیعیانش فرمود: «کونوا دُعاةً للناس بالخیر بغیر السنتکم».
آیت الله صدر در سال ۱۳۴۶ ش. از قم به تهران عزیمت نمود و در مسجد امام حسین(علیه السلام)، در شرق تهران، به اقامه نماز جماعت و ایراد سخنرانی به مناسبت های مختلف (مانند ماه رمضان، ولادت ها و شهادت های اهل بیت(علیهم السلام)) پرداخت. این سخنرانی ها با استقبال کم نظیری مواجه شد و تأثیرات عمیقی در مردم ایجاد کرد. به علاوه، در آنجا درس فلسفه و خارج فقه و اصول نیز تدریس می کرد و هر روز افراد زیادی جهت پرسیدن مسائل شرعی و غیره به ایشان مراجعه می کردند.
وی در سال ۱۳۵۷ ش. مجدداً به قم برگشت و مدت شانزده سال در یکی از شبستان های مسجد امام حسن عسکری(علیه السلام) به اقامه نماز جماعت و سخنرانی و تدریس پرداخت.
آثار و تألیفات
الف) کتاب های چاپ شده ایشان، عبارتند از:
- التعلیقة علی العروة الوثقی (نظریات فقهی وی است که به صورت حاشیه بر کتاب العروةالوثقی نگاشته شده است)؛
- استقامت؛
- تفسیر سوره حجرات (تفسیری نو و اخلاقی از سوره حجرات)؛
- پیشوای شهیدان (شرح زندگانی امام حسین(علیه السلام) از تولد تا شهادت)؛
- حُسن یوسف (این کتاب که تفسیر سوره یوسف است، به وسیله حجةالاسلام شیخ مهدی غروی قوچانی در بیروت به عربی چاپ شده است)؛
- دروغ؛
- حسد؛
- راه قرآن؛
- رساله ای در قرآن شناسی؛
- رساله ای در «العدالة فی الفقه»؛
- راه محمد(صلی الله علیه وآله)؛
- راه علی(علیه السلام)؛
- راه مهدی(علیه السلام)؛
- زیارتنامه امام رضا(علیه السلام)؛
- زن و آزادی؛
- زیر درختان سدر (مجموعه داستان)؛
- سخنان سران کمونیسم درباره خدا؛
- فلسفه آزاد؛
- مرد وفا؛
- مقدمه غایة المرام؛
- مقدمه نامه دانشوران؛
- محمد فی القرآن؛
- نشانه هایی از او (دو جلد)؛
- نگاهی به آثار شیخ طوسی؛
- یوم الانسانیه، راجع به حدیث غدیرخم؛
ب) کتاب های چاپ نشده:
- الاجتهاد و التقلید (فقه استدلالی)؛
- المسیح(علیه السلام) فی القرآن (این کتاب به وسیله مرحوم علی حجتی کرمانی ترجمه شده است)؛
- اربعون و مأتا مسئلة فقهیه (دویست و چهل سؤال فقهی)؛ این کتاب حالت تمرینی دارد و مؤلف سؤالات آن را به صورت اجتهادی پاسخ داده است.
- ارث الزوجه (این کتاب در فقه استدلالی است و به پیشنهاد آیةالله بروجردی (قدس سره) نوشته شده است)؛
- الفقه علی مذاهب اهل البیت(علیهم السلام) (کتاب الصلاة)؛
- القواعد الثلاث (قاعدة الفراغ و التجاوز و الحیلولة)؛
- الفلسفة العلیا؛
- اسلام ما (معرفی اسلام به زبان ساده)؛
- الجهاد و الثورة؛
- بانوی کربلا (ترجمه کتابی است از عایشه بنت الشاطی، نویسنده معروف مصری، در باره زندگی حضرت زینب(س))؛
- برهان صدیقین؛
- سبد (مجموعه ای است همانند کشکول)؛
- خلیفة رسول الله؛
- خواجه نصیرالدین طوسی؛
- حاشیه بر اسفار ملاصدرا؛
- درست و نادرست؛
- دیوان شعر؛
- رسالة فی الاجزاء؛
- رسالة فی الحکم نجاسة الباطن؛
- رسالة فی الشبهة العبائیة؛
- رسالة فی ملاقی (احد اطراف الشبهة المحصورة)؛
- رسالة فی مقدمة الواجب؛
- صحائف فی الفلسفه (حاشیه بر منظومه حاج ملاهادی سبزواری)؛
- مقدمه نهج الحق (از علامه حلّی)؛
- نفایس الاصول.
ویژگیهای علمی و اخلاقی
آیةالله سید رضا صدر، چهره ای شاد و خندان و جذّاب و قامتی رسا داشت. او از استعدادی درخشان، ذهنی پویا و درکی عمیق برخوردار بود؛ به طوری که مطالب را سریع فرا می گرفت و به ذهن می سپرد.
علامه سید عبدالحسین شرف الدین در وصف او چنین می نگارد: «اولین فرزند سید صدرالدین صدر، فرزند نیکوکار، بزرگوار، شایسته بی همتا آقا سیدرضا است... در او استعدادی درخشان یافتم که هنگام طرح مباحث علمی، نبوغ و درک ایشان بروز پیدا می کند. او عالمی والامقام، صاحب نظری محکم، دارای روشی دقیق و استدلالی قوی است. در مباحث علمی در عین جوانی می تواند برمتفکران صاحب نام چیره شود. "فتبارک الله احسن الخالقین" که نبوغ علمی به او عنایت فرمود. با این که جوان است، دوره های طولانی و سخت علمی را طی می کند. چشم ها روشن؛ چون او علوم آل محمد(صلی الله علیه وآله) را حافظ و پرچمدار هدایت برای امت اسلامی خواهد بود و ما خاندان شرف الدین خوشحالیم که این خانواده بزرگ به وسیله ایشان استمرار پیدا خواهد کرد و بهترین جانشین برای نیکان این خاندان خواهد بود.»
مرحوم آیةالله شیخ مرتضی آل یاسین - از علمای بزرگ کاظمین - نیز چنین فرموده اند: «الآن هجده سال است که ما آقا سید رضا صدر را می شناسیم و او را در علوم گوناگون از دیگران برتر می بینیم. او در علومی چون: صرف، نحو، منطق، ریاضی، طبیعی، ادبیات عرب و فارسی و برخی از زبان های خارجی به مراتب بالایی دست یافته و ذخیره خوبی برای آینده فرهنگ اسلامی است.»
آیةالله سید موسی شبیری زنجانی، که از دوستان و نزدیکان آن مرحوم هستند، بعد از وفات وی در باره بُعد علمی ایشان چنین فرمودند: «من هرچه نظر کردم در حوزه علمیه قم، فردی چنین جامع الاطراف و پر اطلاع که بر اغلب علوم اسلامی در سطح عالی مسلط باشد، غیر از ایشان نیافتم.»
علاقه به اهل بیت(ع): این شیفتگی به حدّی بود که به هنگام ذکر مصیبت اهل بیت، دانه های اشک برگونه هایش جاری می شد. ارتباط معنوی او با خاندان عصمت و طهارت، موجب شده بود تا او دلی کنده از سوز و گداز داشته باشد، به طوری که هنگام خواندن دعای کمیل، حالتی به او دست می داد که دیگران بسیار تحت تأثیر آن قرار می گرفتند.
تواضع و فروتنی: هنگام حضور در مجالس ترحیم، در میان مردم عادی می نشست تا امتیازی برای خویشتن قائل نشود. با این که در عالی ترین سطح علمی قرار داشت، هیچ گاه خود را در معرض مرجعیت قرار نداد و با وجود خواهش و اصرار زیاد دوستان و ارادتمندان برای انتشار رساله، آن را چاپ و منتشر نکرد.
ساده زیستی: زندگی او مانند یک طلبه معمولی بود و مدتی زیاد در خانه موروثی پدری زندگی می کرد. عده ای از مریدانش، وقتی این وضعیت را دیدند، تصمیم گرفتند که از وجوه شرعیه خانه ای برایش خریداری کنند؛ اما او نپذیرفت.
وفات
مرحوم آیةالله سید رضا صدر، بعد از سال ها مجاهدت علمی، در ۲۸ جمادی الاولی ۱۴۱۵ ق (۱۲ آبان ۱۳۷۳ ش)، در ۷۶ سالگی دار فانی را وداع گفت و به دیدار معبود خویش شتافت. پیکر پاکش از مسجد امام حسن عسکری(ع) تا حرم حضرت معصومه (علیهاالسلام) تشییع شد و پس از به جای آوردن نماز به وسیله آیةالله سید موسی شبیری زنجانی، در صحن بزرگ (آینه)، حجره ۳۳ به خاک سپرده شد.
منابع
- "حاج سید رضا صدر" ستارگان حرم، سید باقر خسروشاهی، ج۱۴، ص۲۱۵-۲۲۸.
- اثرآفرینان، انجمن مفاخر فرهنگی، ج۴، ص۳۰.
آرشیو عکس و تصویر
سید رضا موسوی صدر و سید محمدعلی (صدرالدین) موسوی صدر
از راست: سید موسی موسوی صدر، سید رضا موسوی صدر و سید محمدعلی (صدرالدین) موسوی صدر
از راست: سید موسی موسوی صدر، سید محمدکاظم حسینی شریعتمداری و سید رضا موسوی صدر
از راست: ناشناس، سید عبدالحسین شرف الدین موسوی عاملی و سید رضا موسوی صدر
از راست: غلامرضا گلسرخی کاشانی، مجتبی محمدی عراقی، سید موسی موسوی صدر، عبدالامیر قبلان، سید رضا موسوی صدر، سید یونس عرفانی و محمود خلیلی
از راست: سید مهدی حسینی روحانی، مهدی فیض قمی، سید موسی شبیری (حسینی) زنجانی و سید رضا موسوی صدر
سید رضا موسوی صدر و سید محمد حسینی شاهرودی
سید رضا موسوی صدر و علی احمدی میانجی
قبر سید رضا موسوی صدر
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
