حذیفة بن یمان

«حُذَیفة بن الیمان» (م، ۳۶ هجری)، از صحابه بزرگوار رسول خدا صلى الله علیه وآله و یاران خاص امیرالمؤمنین علیه‌السلام است و یکى از آن هفت نفرى بود که بر حضرت فاطمه علیهاالسلام نماز گزارد. او بنابر سرّى که پیامبر اکرم با او در میان نهاده بود، به حال منافقان صحابه آگاهی داشت.

زندگی‌نامه

پدر حذیفه، حِسْل یا حُسَیل، از قبیله قبیله عَبْس یمن، و مشهور به یمان بود. این واژه در اصل، یمانی، یعنی منسوب به یمن، بوده سپس «ی» نسبت از آن حذف شده است.

حذیفه از نخستین اسلام آورندگان بود. وی با پدر و برادر خود صفوان در جنگ اُحُد در خدمت حضرت رسول صلى الله علیه و آله حاضر بوده و در آن روز یکى از مسلمانان، پدر او را به گمان آن که از مشرکین است، در اثناى گرمى جنگ شهید کرد.

هنگام بستن پیمان برادری میان مهاجران و انصار، به فرمان پیامبر صلی‌ الله‌ علیه‌ و‌آله‌، میان حذیفه و عمار یاسر، پیمان برادری بسته شد.

حذیفه از جانب عمر خطاب سال‌ها در مدائن والى بود، سپس او را عزل کرد و سلمان رضى الله عنه والى آن جا شد، چون سلمان وفات کرد، دوباره حُذیفه والى آن جا شد و مستقر بود تا نوبت به امام على علیه السلام رسید، پس از مدینه فرمانی به اهل مداین صادر شد و از خلافت خود و استقرار حُذیفه در آن جا به نحوى که بود اطلاع داد. ولی حُذیفه بعد از حرکت آن حضرت از مدینه به جانب بصره به جهت دفع شر اصحاب جَمَل و قبل از نزول به کوفه، در سال ۳۶ هجری وفات کرد و در همان مداین مدفون شد.

اما از «رجال ابن داود» و غیره نقل شده که حذیفه بن الیمان بعد از وفات پیامبر صلى الله علیه و آله در کوفه ساکن شد و بعد از بیعت با حضرت امیرالمومنین علیه السلام به چهل روز در مدائن وفات یافت و در مرض موت، پسران خود صفوان و سعید را وصیت نمود که با حضرت امیر علیه السلام بیعت نمایند و ایشان به موجب وصیت پدر عمل نموده در جنگ صِفین به درجه شهادت رسیدند.

و از ابوحمزه ثمالى روایت است که چون حذیفه خواست وفات کند، فرزند خود را طلبید و وصیت کرد او را به عمل کردن این نصیحت‌هاى نافعه: اى پسرجان من! ظاهر کن مأیوسى از آن چه که در دست مردم است که در این یأس، غنا و توانگرى است و طلب مکن از مردم حاجات خود را که آن فقرِ حاضر است و همیشه چنان باش که روزى که در آن هستى بهتر باشى از روز گذشته، و هر وقت نماز مى‌کنى چنان نماز کن که گویا نماز وداع و نماز آخر تو است و مکن کارى را که از آن عذر بخواهى.

ویژگی‌های حذیفه

رجالیان و شرح حال نگاران، حذیفه را با ویژگى هایى چون: نجیب زاده، صحابى بزرگ پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله، رازدار پیامبر و داناترینِ مردم به منافقان ستوده اند؛ زیرا پیامبر اکرم، خبر بسیاری از حوادث و فتنه‌های آینده را با او در میان گذاشته بود و از باطن بسیاری افراد، به او خبر داده و برخی منافقان از جمله هنگام بازگشت از جنگ تبوک را به او شناسانده بود. او بنابر سرّى که حضرت رسول صلى الله علیه و آله با او در میان نهاده بود به حال منافقین صحابه معرفت داشت و اگر در نماز جنازه کسى حاضر نمى‌شد خلیفه ثانى بر او نماز نمى‌گزاشت.

حذیفه همچنین به پرهیزکاری، دنیاگریزی و دوری از ثروت‌اندوزی معروف بود.

گفته شده حذیفه از معدود کسانى است که پس از پیامبر صلى الله علیه وآله بر خلافت حق، استوار ماند و از جمله کسانى بود که فریاد دفاع از خلافت حضرت على علیه السلام را در مسجد پیامبر صلى الله علیه وآله سرداد و با تکیه بر عنوان و جایگاهى که پیامبر خدا به او داده بود، گواهى داد که پیامبر صلى الله علیه وآله، اهل بیت علیهم السلام را معیار شناخت حق از باطل، معرّفى کرده است و پیشوایى را به نام آنان رقم زده است.

هنگامی که امام علی علیه‌السلام برای شرکت در جنگ جمل به منطقه ذوقار رسید، حذیفه به یاران خود گفت: خود را به امیرالمؤمنین و وصی سید المرسلین برسانید که حق در یاری دادن اوست.

همچنین از او روایاتی در شأن و منزلت اهل بیت علیهم‌السلام بخصوص امام علی علیه‌السلام نقل شده است.

منابع

• منتهی الآمال، شیخ عباس قمی، قسمت اول، باب اول: در تاریخ حضرت خاتم الانبیاء.
• دانشنامه جهان اسلام، مقاله "حذیفة بن یمان"، شماره ۵۸۹۳.
• گزیده دانشنامه امیرالمؤمنین علیه‌السلام، محمد محمدی ری‌شهری، ۱۳۸۸، ص۸۷۳، دسترس در حدیث نت.