طه: تفاوت بین نسخهها
مهدی موسوی (بحث | مشارکتها) |
|||
| (۵ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشده) | |||
| سطر ۱: | سطر ۱: | ||
{{خوب}} | {{خوب}} | ||
| − | + | کلمه '''«طه»'''، از «[[حروف مقطعه]]» [[قرآن|قرآن کریم]] است که در ابتدای «[[سوره طه]]» قرار گرفته و اولین [[آیه]] آن به شمار میرود. در مفهوم این تعبیر قرآنی، معانی متعددی گفته شده است. | |
| − | |||
==منظور از طه== | ==منظور از طه== | ||
| − | در | + | در روایتى از [[امام صادق]] علیه السلام، «طه» از اسامى [[پیامبر اسلام]] صلى الله علیه و آله دانسته شده است<ref>تفسیر نورالثقلین، ج۳، ص۳۶۷، ح۲؛ معانى الاخبار، ص۲۲، ح۱؛ تفسیر البرهان، ج۳، ص۷۴۸، ح۲.</ref> که به معناى «یا طالب الحق الهادى الیه» مى باشد.<ref>البرهان، ج۳، ص۷۴۸، ح۳.</ref> و در روایت دیگر از آن حضرت، به معناى طهارت [[اهل بیت]] علیهم السلام آمده است.<ref>تأویل الآیات الظّاهره، ص ۳۰۴؛ البرهان، ج۳، ص ۴۸، ح۳.</ref> |
| − | |||
| − | و در | ||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | + | برخى از مفسران، آن را به معناى «یا رجل» -که مقصود [[پیامبر اسلام|حضرت محمد]] صلى الله علیه و آله است- دانسته و با توجه به بعضى روایات گفته اند: [[رسول خدا]] صلى الله علیه و آله هنگام [[تهجد|تهجّد]]، روى انگشتان پاها یا روى یک پا قرار مى گرفت تا رنج بیشترى تحمّل کند، خداوند فرمود: هر دو پا را روى زمین قرار ده و تا این حدّ خود را به مشقت نینداز، مطابق با آیه بعد که می گوید: {{متن قرآن|«مَا أَنْزَلْنَا عَلَيْكَ الْقُرْآنَ لِتَشْقَىٰ}}؛<ref>[[آیه 2 سوره طه|سوره طه، آیه ۲.]]</ref> ما این قرآن را بر تو نازل ننمودیم که به مشقت و سختی بیفتی».<ref>الدرالمنثور، ج۵، ص۵۵۰؛ البرهان، ج۳، ص۷۴۸، ح۴-۵؛ الکشاف، ج۳، ص۴۹؛ المیزان، ج۱۴، ص۱۲۵-۱۲۶.</ref> | |
| − | ابن | + | اما صورت کاملتر این روایت در کتاب «[[الدر المنثور فی التفسیر بالمأثور (کتاب)|الدر المنثور]]» [[جلال الدین سیوطی|سیوطی]] به این صورت آمده است: أخرج ابن مردویه عن علی(ع) قال: لما نزل على النبی(ص): {{متن قرآن|«یا أَیهَا الْمُزَّمِّلُ * قُمِ اللَّیلَ إِلَّا قَلِیلًا»}}<ref>[[سوره مزمل]]/آیات ۱-۲.</ref> قام اللیل کلّه حتى تورّمت قدماه فجعل یرفع رجلا و یضع رجلا فهبط علیه جبریل فقال: «طه» یعنی الأرض بقدَمَیک یا محمد {{متن قرآن|«مَا أَنْزَلْنَا عَلَيْكَ الْقُرْآنَ لِتَشْقَىٰ»}} و أنزل {{متن قرآن|«...فَاقْرَءُوا مَا تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ...»}}.<ref>[[آیه 20 سوره مزمل|سوره مزمل، آیه ۲۰.]]</ref> [[ابن مردویه اصفهانی|ابن مردویه]] از [[امام علی علیه السلام|على]] علیه السلام روایت کرده که فرمود: وقتى آیه {{متن قرآن|«یا أَیهَا الْمُزَّمِّلُ * قُمِ اللَّیلَ إِلَّا قَلِیلًا»}} نازل شد، پیامبر همه شبها تمامى شب را به [[عبادت]] پرداخت، تا آنجا که پاهایش متورم شد، ناگزیر یک پا را بلند مى کرد تا خستگیش رفع شود، بار دیگر آن را به زمین مى گذاشت، پاى دیگر را بلند مى کرد، تا آنکه [[جبرئیل|جبرئیل]] نازل شد و گفت: "طه" یعنى هر دو پایت را به زمین بگذار اى محمد؛ {{متن قرآن|«مَا أَنْزَلْنَا عَلَيْكَ الْقُرْآنَ لِتَشْقَىٰ»}} و نیز این آیه را نازل کرد: {{متن قرآن|«فَاقْرَءُوا مَا تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ»}}. |
| − | علامه | + | [[علامه طباطبایى]] به کمک این نقل از روایت، احتمال می دهد که اصل داستان و ریشه آن چنین باشد که رسول خدا صلی الله علیه وآله آن قدر بر پاهاى خود در [[نماز]] هایی که می خواند ایستاد تا متورم گردید. پس ناچار گاهی یکى را بر مى داشت و دیگرى را مى گذاشت، و یا کف پا و یا انگشتان پا را به زمین مى گذاشت (و با این کار درد پایش را تسکین می داد)؛ پس این آیات نازل گردید که پیامبر اکرم خود را به سختی نیاندازد و از نمازهای خود بکاهد. |
| − | علامه با این | + | علامه طباطبایى با این توجیه، احتمال می دهد که عبارت «یعنی الأرض بقدمَیک یا محمد: یعنی بر زمین بگذار دو پایت را ای محمد» را خود راوی به عنوان توضیحی که به ذهنش رسیده آورده باشد، چرا که با وجود آن، صدر و ذیل روایت با هم تطبیق ندارند، یعنی نمی شود از یک سو گفته شده باشد پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله بخاطر تسکین درد پایش، بر روی یک پا می ایستاد و از طرف دیگر بگوید اکنون برای رفع خستگی پاهایت، هر دوی آنها را بر زمین بگذار. علاوه بر اینکه این معنا با قرائتهاى وارده که کلمه "طه" را دو حرف از [[حروف مقطعه]] دانسته اند -مانند سایر حروف مقطعه اول [[سوره]] ها (نه یک کلمه)- نمى سازد.<ref>رجوع کنید: تفسیر المیزان، ج۱۴، ص ۱۲۵-۱۲۸.</ref> |
==پانویس== | ==پانویس== | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
| − | |||
==منابع== | ==منابع== | ||
| − | *فرهنگ | + | *[[فرهنگ قرآن (کتاب)|فرهنگ قرآن]]، اکبر هاشمی و جمعی از محققان مرکز فرهنگ و معارف قرآن، مؤسسه بوستان کتاب قم، چاپ دوم، ۱۳۸۳ش. |
| − | *تفسیر المیزان ، | + | *[[المیزان فی تفسیر القرآن (کتاب)|تفسیر المیزان]]، سید محمدحسین طباطبایی، مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، بیروت، ۱۳۹۰ق. |
| − | *سوره | + | *[[سوره طه]]، همین دانشنامه. |
| − | |||
{{قرآن}} | {{قرآن}} | ||
| − | |||
{{سنجش کیفی | {{سنجش کیفی | ||
|سنجش=نشده | |سنجش=نشده | ||
| سطر ۴۱: | سطر ۳۱: | ||
|سیر منطقی= | |سیر منطقی= | ||
}} | }} | ||
| − | |||
[[رده:واژگان قرآنی]] | [[رده:واژگان قرآنی]] | ||
[[رده:حروف مقطعه قرآن]] | [[رده:حروف مقطعه قرآن]] | ||
نسخهٔ کنونی تا ۱۵ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۰۸
کلمه «طه»، از «حروف مقطعه» قرآن کریم است که در ابتدای «سوره طه» قرار گرفته و اولین آیه آن به شمار میرود. در مفهوم این تعبیر قرآنی، معانی متعددی گفته شده است.
منظور از طه
در روایتى از امام صادق علیه السلام، «طه» از اسامى پیامبر اسلام صلى الله علیه و آله دانسته شده است[۱] که به معناى «یا طالب الحق الهادى الیه» مى باشد.[۲] و در روایت دیگر از آن حضرت، به معناى طهارت اهل بیت علیهم السلام آمده است.[۳]
برخى از مفسران، آن را به معناى «یا رجل» -که مقصود حضرت محمد صلى الله علیه و آله است- دانسته و با توجه به بعضى روایات گفته اند: رسول خدا صلى الله علیه و آله هنگام تهجّد، روى انگشتان پاها یا روى یک پا قرار مى گرفت تا رنج بیشترى تحمّل کند، خداوند فرمود: هر دو پا را روى زمین قرار ده و تا این حدّ خود را به مشقت نینداز، مطابق با آیه بعد که می گوید: «مَا أَنْزَلْنَا عَلَيْكَ الْقُرْآنَ لِتَشْقَىٰ؛[۴] ما این قرآن را بر تو نازل ننمودیم که به مشقت و سختی بیفتی».[۵]
اما صورت کاملتر این روایت در کتاب «الدر المنثور» سیوطی به این صورت آمده است: أخرج ابن مردویه عن علی(ع) قال: لما نزل على النبی(ص): «یا أَیهَا الْمُزَّمِّلُ * قُمِ اللَّیلَ إِلَّا قَلِیلًا»[۶] قام اللیل کلّه حتى تورّمت قدماه فجعل یرفع رجلا و یضع رجلا فهبط علیه جبریل فقال: «طه» یعنی الأرض بقدَمَیک یا محمد «مَا أَنْزَلْنَا عَلَيْكَ الْقُرْآنَ لِتَشْقَىٰ» و أنزل «...فَاقْرَءُوا مَا تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ...».[۷] ابن مردویه از على علیه السلام روایت کرده که فرمود: وقتى آیه «یا أَیهَا الْمُزَّمِّلُ * قُمِ اللَّیلَ إِلَّا قَلِیلًا» نازل شد، پیامبر همه شبها تمامى شب را به عبادت پرداخت، تا آنجا که پاهایش متورم شد، ناگزیر یک پا را بلند مى کرد تا خستگیش رفع شود، بار دیگر آن را به زمین مى گذاشت، پاى دیگر را بلند مى کرد، تا آنکه جبرئیل نازل شد و گفت: "طه" یعنى هر دو پایت را به زمین بگذار اى محمد؛ «مَا أَنْزَلْنَا عَلَيْكَ الْقُرْآنَ لِتَشْقَىٰ» و نیز این آیه را نازل کرد: «فَاقْرَءُوا مَا تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ».
علامه طباطبایى به کمک این نقل از روایت، احتمال می دهد که اصل داستان و ریشه آن چنین باشد که رسول خدا صلی الله علیه وآله آن قدر بر پاهاى خود در نماز هایی که می خواند ایستاد تا متورم گردید. پس ناچار گاهی یکى را بر مى داشت و دیگرى را مى گذاشت، و یا کف پا و یا انگشتان پا را به زمین مى گذاشت (و با این کار درد پایش را تسکین می داد)؛ پس این آیات نازل گردید که پیامبر اکرم خود را به سختی نیاندازد و از نمازهای خود بکاهد.
علامه طباطبایى با این توجیه، احتمال می دهد که عبارت «یعنی الأرض بقدمَیک یا محمد: یعنی بر زمین بگذار دو پایت را ای محمد» را خود راوی به عنوان توضیحی که به ذهنش رسیده آورده باشد، چرا که با وجود آن، صدر و ذیل روایت با هم تطبیق ندارند، یعنی نمی شود از یک سو گفته شده باشد پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله بخاطر تسکین درد پایش، بر روی یک پا می ایستاد و از طرف دیگر بگوید اکنون برای رفع خستگی پاهایت، هر دوی آنها را بر زمین بگذار. علاوه بر اینکه این معنا با قرائتهاى وارده که کلمه "طه" را دو حرف از حروف مقطعه دانسته اند -مانند سایر حروف مقطعه اول سوره ها (نه یک کلمه)- نمى سازد.[۸]
پانویس
- ↑ تفسیر نورالثقلین، ج۳، ص۳۶۷، ح۲؛ معانى الاخبار، ص۲۲، ح۱؛ تفسیر البرهان، ج۳، ص۷۴۸، ح۲.
- ↑ البرهان، ج۳، ص۷۴۸، ح۳.
- ↑ تأویل الآیات الظّاهره، ص ۳۰۴؛ البرهان، ج۳، ص ۴۸، ح۳.
- ↑ سوره طه، آیه ۲.
- ↑ الدرالمنثور، ج۵، ص۵۵۰؛ البرهان، ج۳، ص۷۴۸، ح۴-۵؛ الکشاف، ج۳، ص۴۹؛ المیزان، ج۱۴، ص۱۲۵-۱۲۶.
- ↑ سوره مزمل/آیات ۱-۲.
- ↑ سوره مزمل، آیه ۲۰.
- ↑ رجوع کنید: تفسیر المیزان، ج۱۴، ص ۱۲۵-۱۲۸.
منابع
- فرهنگ قرآن، اکبر هاشمی و جمعی از محققان مرکز فرهنگ و معارف قرآن، مؤسسه بوستان کتاب قم، چاپ دوم، ۱۳۸۳ش.
- تفسیر المیزان، سید محمدحسین طباطبایی، مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، بیروت، ۱۳۹۰ق.
- سوره طه، همین دانشنامه.
