هاویه
«هاوِية» یکی از نامهای جهنم در قرآن کریم است. در نامگذارى جهنّم به «هاويه»، عميق بودن دوزخ و سقوط دوزخيان در آن، مورد توجه بوده است.
واژه‌شناسى
واژه «هاوية» در اصل، از مادّه «هوى» به معناى افتادن به پايين و سقوط كردن از بلندى است. ابن فارس مى گويد: «الهاء و الواو و الياء: أصل صحيح يدلّ على خلوّ و سقوط... و يقال: هوى الشيء يهوى: سقط. و هاوية: جهنّم، لأنّ الكافر يهوى فيها. والهاوية: كلّ مهواة و الهوّة: الوهدة العميقة».[۱] ه-و-ى، ريشه صحيحى است كه بر رهاشدن و فروافتادن دلالت مى كند. گفته مى شود: «هوى الشىء يهوى» يعنى: سقوط كرد. هاويه یعنی جهنّم، براى اين كه كافر در آن سقوط مى كند. هاويه به هر گودالى گفته مى شود و هوّه، گودال عميق است.
بنابراين ناميده شدن جهنّم به «هاويه»، بِدان جهت است كه تبهكاران در چنين جايگاه عميق و خطرناكى سقوط مى كنند.
هاويه در قرآن و حديث
واژه «هاويه» تنها يک بار در قرآن آمده است: «وَأَمَّا مَنْ خَفَّتْ مَوَازِينُهُ 💠[۲] فَأُمُّهُ هَاوِيَةٌ 💠[۳] وَمَا أَدْرَاكَ مَا هِيَهْ 💠[۴] نَارٌ حَامِيَةٌ[۵]؛ و اما كسى كه ترازوهايش سبُك است 💠 پناهگاهش هاويه است 💠 و تو چه مى دانى هاويه چيست 💠 آتشى سوزان است!».
محمد بن العباس با دو واسطه از امام رضا علیه‌السلام و ایشان از اجداد گرامى خود نقل می فرماید که آیات 8 و 9 این سوره درباره فاسقین نزول یافته است.[۶]
طبرسى در وجه نامگذارى جهنم به «هاويه» گوید: انسان را از بالا به پائين عذاب ساقط مىكند و نيز می گوید: «المهواة التی لا يدرك قعرها»؛[۷] گودالی که قعر و عمق آن بی نهایت است.
كلمه «اُمّ» در اين آيه به معناى جايگاه و قرارگاه است.[۸] بنابراين معناى آيه اين است كه جايگاه كسانى كه اعمال نيك آنان وزن و ارزشى ندارد، پرتگاه سوزان و عميق دوزخ است.
از برخى احاديث نيز استفاده مى شود كه در نامگذارى جهنّم به «هاويه»، عميق بودن دوزخ و سقوط دوزخيان در آن، مورد عنايت بوده است.
پانویس
- ↑ معجم مقاييس اللغة، ج۲، ص۷۸.
- ↑ سوره قارعة، آیه ۸.
- ↑ همان، آیه ۹.
- ↑ همان، آیه ۱۰.
- ↑ همان، آیه ۱۱.
- ↑ البرهان فی تفسیر القرآن، بحرانی.
- ↑ تفسير احسن الحديث، سید علی‌اکبر قرشی، ج12، ص332.
- ↑ ر.ك: الصحاح جوهری، ج۶، ص۲۵-۳۹.
منابع
- بهشت و دوزخ از نگاه قرآن و حديث، محمد محمدی ری‌شهری، قم: دارالحدیث، چاپ اول، 1389ش، ج2، ص63.
