ابوالعلاء معری
| ابوالعلاء معری | |
| نام کامل | أحمد بن عبدالله بن سلیمان تنوخی معری |
| زادروز | ۳۶۳ق |
| زادگاه | معرة النعمان (شام) |
| وفات | ۴۴۹ق، معرة النعمان |
| مدفن | معرة النعمان |
| آثار |
اللزومیات (دیوان اللزوم)، اللامع العزیزی، ذکری حبیب، عبث الولید، معجز أحمد |
| شناخته‌شده برای |
شاعر و ادیب نابینای عرب، سرایندهٔ لزوميات و از چهره‌های بحث‌برانگیز ادب عربی |
ابوالعلاء معری، شاعر، ادیب و نویسندهٔ نامدار عرب در سدهٔ چهارم و پنجم هجری بود. او در سال ۳۶۳ق در معرة النعمان در شام زاده شد و در کودکی بر اثر آبله نابینا شد.[۱] ابوالعلاء در بغداد نیز مدتی اقامت کرد و سپس به زادگاه خود بازگشت و تا پایان عمر در آنجا ماند.[۲]
محتویات
نام و نسب
ابن خلکان نام او را «احمد بن عبدالله بن سلیمان» و نسبتش را «تنوخی معری» آورده و او را «لغوی شاعر» و «علامهٔ عصر خود» خوانده است.[۳] کنیهٔ او ابوالعلاء بود و به سبب زادگاهش، «معری» خوانده می‌شد.[۴]
زندگی
ابوالعلاء در روز جمعه، سه شب مانده به پایان ربیع‌الاول سال ۳۶۳ق در معرة النعمان به دنیا آمد. در سال ۳۶۷ق به آبله مبتلا شد؛ بر چشم راستش پردهٔ سفیدی افتاد و چشم چپش به‌کلی از میان رفت.[۵] او در سال ۳۹۸ق به بغداد رفت و بار دوم در سال ۳۹۹ق به آنجا بازگشت و یک سال و هفت ماه در بغداد ماند؛ سپس به معره بازگشت و در خانهٔ خود گوشه گرفت.[۶] به گفتهٔ ابن خلکان، او خود را «رهین المحبسین» (گروگان دو زندان) خواند، یعنی زندان نابینایی و زندان خانه.[۷]
تحصیل و شاگردان
ابن خلکان می‌نویسد که ابوالعلاء نحو و لغت را نزد پدرش در معره و نزد محمد بن عبدالله بن سعد نحوی در حلب آموخت و در فنون ادب تبحر یافت.[۸] از شاگردان او ابوالقاسم علی بن المحسن تنوخی و خطیب ابوزکریا تبریزی را نام برده‌اند.[۹]
آثار
ابن خلکان فهرست مهمی از آثار او را آورده است: اللامع العزیزی در شرح شعر متنبی، ذکری حبیب در اختصار و شرح دیوان ابوتمام، عبث الولید در دیوان بحتری، و معجز أحمد در دیوان متنبی.[۱۰] دیوان شعر او با عنوان اللزومیات (یا «لزوم ما لا یلزم») شناخته می‌شود و به گفتهٔ ابن خلکان در پنج جلد یا نزدیک به آن است.[۱۱] اثر دیگر او سقط الزند است که خود شرحی بر آن نوشت و «ضوء السقط» نامید.[۱۲] کتاب الأیک والغصون (معروف به «الهمزة والردف») نیز از آثار ادبی اوست که به گفتهٔ ابن خلکان نزدیک به صد جلد بوده است.[۱۳]
اندیشه و منزلت
ابوالعلاء در شعر و نثر عربی جایگاهی بلند داشت و دانشمندان و وزیران با او مکاتبه می‌کردند.[۱۴] با این حال، برخی دیدگاه‌های فلسفی او بحث‌برانگیز شد. به گزارش ابن خلکان، او ۴۵ سال گوشت نخورد و این کار را بر پایهٔ رأی حکمای متقدمان انجام می‌داد که خوردن گوشت را سبب آزار حیوانات می‌دانستند.[۱۵] همین گرایش‌ها سبب شد که برخی او را به زندقه متهم کنند، هرچند ابن خلکان تنها به نقل دیدگاه‌ها بسنده کرده است.[۱۶]
از مشهورترین ابیات او این است: «أَنَا الَّذِی نَظَرَ الْأَعْمَی إِلَی أَدَبِی * وَ أَسْمَعَتْ کَلِمَاتِی مَنْ بِهِ صَمَمُ»؛ «من کسی هستم که نابینا به ادب من نظر کرد و سخنانم را کسی که کر بود شنید.»[۱۷]
وفات
ابوالعلاء در روز جمعه، سوم (یا دوم) ربیع‌الاول سال ۴۴۹ق در معرة النعمان درگذشت.[۱۸]
ارزیابی
ابوالعلاء معری از بزرگان ادبیات عرب است که آثارش در شرح و نقد شعر شاعران بزرگ عرب، جایگاهی مهم در تاریخ ادب دارد.[۱۹] در برابر، دیدگاه‌های فلسفی و شیوهٔ زندگی او سبب شده است که داوری دربارهٔ او در منابع، میان ستایش ادبی و نقد اعتقادی تقسیم شود.[۲۰]
پانویس
- ↑ ابن خلکان، وفیات الأعیان، ج۱، ص۱۱۴.
- ↑ ابن خلکان، وفیات الأعیان، ج۱، ص۱۱۴.
- ↑ ابن خلکان، وفیات الأعیان، ج۱، ص۱۱۳.
- ↑ ابن خلکان، وفیات الأعیان، ج۱، ص۱۱۴.
- ↑ ابن خلکان، وفیات الأعیان، ج۱، ص۱۱۳.
- ↑ ابن خلکان، وفیات الأعیان، ج۱، ص۱۱۴.
- ↑ ابن خلکان، وفیات الأعیان، ج۱، ص۱۱۴.
- ↑ ابن خلکان، وفیات الأعیان، ج۱، ص۱۱۳.
- ↑ ابن خلکان، وفیات الأعیان، ج۱، ص۱۱۳.
- ↑ ابن خلکان، وفیات الأعیان، ج۱، ص۱۱۴.
- ↑ ابن خلکان، وفیات الأعیان، ج۱، ص۱۱۳.
- ↑ ابن خلکان، وفیات الأعیان، ج۱، ص۱۱۳.
- ↑ ابن خلکان، وفیات الأعیان، ج۱، ص۱۱۳.
- ↑ ابن خلکان، وفیات الأعیان، ج۱، ص۱۱۴.
- ↑ ابن خلکان، وفیات الأعیان، ج۱، ص۱۱۴.
- ↑ ابن خلکان، وفیات الأعیان، ج۱، ص۱۱۴.
- ↑ ابن خلکان، وفیات الأعیان، ج۱، ص۱۱۴.
- ↑ ابن خلکان، وفیات الأعیان، ج۱، ص۱۱۴.
- ↑ ابن خلکان، وفیات الأعیان، ج۱، ص۱۱۴.
- ↑ ابن خلکان، وفیات الأعیان، ج۱، ص۱۱۴.
منابع
- ابن خلکان، احمد بن محمد؛ وفیات الأعیان، بیروت: دار صادر، بی‌تا؛ ج۱.
