شیخ حسین آل عصفور
«حسین بن محمد بن احمد بحرانی» معروف به «شهید آل عصفور» (م، ۱۲۱۶ ق)، فقیه، اصولی، محدث، مفسر، متكلم و شاعر نامدار شیعه در قرن سیزدهم هجری و از شاگردان شیخ یوسف بحرانی و برادرزادۀ او بود. شیخ حسین، دانشمندی متفکر، با استعداد و پر حافظه بود و کتابهاى بسيارى در موضوعات مختلف فقهى، اصولی، اعتقادى، تفسیری و ادبی تألیف نمود.
| نام کامل | حسین بن محمد آلعصفور بحرانی |
| زادروز | قرن دوازدهم قمری |
| زادگاه | بحرین |
| وفات | ۱۲۱۶ قمری |
| مدفن | بحرین |
|
| |
| اساتید |
محمد بن احمد آلعصفور، شیخ یوسف بحرانی، شیخ عبدالعلی،... |
| شاگردان |
شيخ فرزدق شویكى،... |
| آثار |
رواشح، سوائح، براهین، الجوهرة فی نيّات اعمال الحج و العمرة، الأنوار اللوامع، سدادالعباد و رشادالعباد، تبیان، برهان الاشراف، عیون الحقائق الناظرة،... |
ولادت و خاندان
از زادگاه و حوادث زندگى و چگونگى تحصيلات «حسین بن محمد بن احمد آلعصفور بحرانی» آگاهى چندانى در دست نيست. خاندان او، به «آل عصفور» در بحرین و بلاد آنجا معروف بودند و همگان از جدّ و پدر و اولاد و احفاد، در ردیف اعلام بزرگ بحرین به شمار می روند. حسین بن محمد، برادرزادۀ شیخ یوسف بحرانی و دخترزادۀ شیخ سلیمان بحرانی است. شیخ حسین علاوه بر پيوستگى به خاندان علمى آل عصفور، از سوى مادر نيز كه دختر شيخ حسین ماحوزى بود، به سلسله عالمان دين و فقيهان پيوسته است.
جایگاه علمی و اخلاقی
شیخ حسین آل عصفور از شاگردان پدر بزرگوارش شیخ محمد بن احمد و عمویش شیخ یوسف بحرانی صاحب «الحدائق الناضرة» و عموی دیگرش شیخ عبدالعلی بود.
شیخ حسین بحرانی به علت استعداد بالای خود و در سایه مطالعه و تحقیق، به زودی در ردیف اعلام بحرین درآمد. حوزه درس او بسيار وسيع بوده است؛ طالبان علوم دينى از همهجا، بهویژه از قطيف و احساء به حوزه درس او روى مىآوردند و از اينرو شاگردان بسيارى در این حوزه پرورش يافتند و عده ای از فضلا از محضرش به مقام اجتهاد رسیدند و خود از عالمان بنام دين شدند.
شیخ حسین آل عصفور را بزرگترين فقيه اخبارى زمان خود دانستهاند. اينكه برخى او را مجدّدِ دين در آغاز سده ۱۳ قمری دانستهاند، گویاى موقعيت علمى و فقهى و نقش وى در ترویج ديانت است. وى بر بيشتر دانشهاى متداول روزگار خود احاطه كافى داشته است و تأليفات متنوع او، بر این حقيقت گواهى مىدهد.
از ویژگىهاى برجسته شیخ حسین بحرانی، داشتن حافظهاى بس نيرومند بود، چنانكه مىتوانست آثار و کتابهاى گوناگون را از آغاز تا انجام، بىكم و كاست از بَر كند. بارها او را آزمودند و ديدند كه حرف يا كلمهاى را از ياد نمىبرد. علامه امینی در «شهداء الفضیله» شرح مفصلی از مراتب علمی و اخلاقی او بیان می دارد و می گوید: «سالی در مسافرت به قطیف در منزل عالم جلیل سید محمد قطیفی، کتاب ارزندهای در علم حدیث خیلی مورد توجه این شهید بزرگوار قرار می گیرد، از سید محمد خواست چند هفته ای به او امانت دهد، چون نسخه آن منحصر به فرد بود و خودش بدان احتیاج داشت، اما نپذیرفت. مدتی را که در قطیف اقامت داشت، کتاب مذکور را مطالعه نمود و عازم سفر حج شد و سپس مطالعات خود را در سفر به روی کاغذ برد. در مراجعت از مکه معظمه وارد قطیف شد و کتاب را مقابل دوستش سید محمد قرار داد، او گمان کرد نسخه ای از این کتاب کمیاب را به دست آورده است و با کتاب خویش آن را مطابق یافت. شهید اظهار داشت این کتاب را خودم در سفر تدوین نمودم. علمای قطیف از هوش و استعداد و حافظه او انگشت تعجب به دندان گزیدند و آیه «فتبارک اللهُ أحسنُ الخالقین» را به مصداقش رسیدند».
صاحب «الانوار» نیز درباره ایشان می نویسد: «شیخ حسین بن عصفور از علمای خدا ترس و از فضلای محقق و حدیث دانان زبردست و از رجال بزرگ دوره اخیر بود. در قدرت حافظه ضرب المثل بود و همواره به تدریس و تألیف و مطالعه اشتغال داشت».
شیخ حسین آل عصفور در پارسايى شهره بود و به ویژه در ابراز اخلاص به امام حسین(ع) و شهيدان كربلا كوشش بسيار داشت و بيشتر اوقات در خانهاش مجلس روضه برگزار مىكرد و از خود اشعار بسيارى در رثاى امام حسین(ع) مىخواند.
آثار و تألیفات
شیخ حسین آل عصفور، کتابهاى بسيارى در موضوعات مختلف روايى، فقهى، اصولی، اعتقادى و تفسیری نوشته است كه خود در اجازهاى كه به شاگردانش، از جمله به شيخ فرزدق شویكى نوشته، از اكثر آنها نام برده است. تأليفات او را بيش از ۵۰ اثر دانستهاند که دلالت بر احاطه دانش های فراوان اوست. از جمله این آثار عبارتند از:
- رواشح، در اصول (پنج جلد)،
- سوائح، در شرح بدایه (دو جلد)،
- حقایق فاخره، در فقه،
- براهین، در فقه،
- الجوهرة فی نيّات اعمال الحج و العمرة،
- المقتطف من کتاب الجوهره فی نیات اعمال الحج و العمرة،
- الانوار اللوامع فی شرح مفاتيح الشرائع، در شرح شرایع الاسلام،
- سداد العباد و رشاد العباد،
- تبیان، در تفسیر،
- برهان الاشراف فی المنع من بیع الاوقاف،
- عیون الحقائق الناظرة فی تتمّة الحدائق الناضرة؛ كتاب «الحدائق الناضرة» تألیف عمویش شیخ یوسف بحرانی است كه به دليل نيمه تمام ماندن کتاب، شیخ حسین كار تكمیل آن را بر عهده مىگیرد.
- المحاسن النفسانیه،
- احکام تقیه،
- نفخه قدسیه،
- منظومهای در اصول،
- منظومهای در فقه،
- منظومهای در نحو،
- منظومهای در مراثی ائمه علیهم السلام،
- مفاتیح و شرح دعای کمیل.
شهادت
علامه امینی در «شهداء الفضیله»، نحوه شهادت شیخ حسین آل عصفور بحرانی را این گونه می نویسد: شیخ حسین در جریان حوادثی که در شوال ۱۲۱۶ قمری در بحرین اتفاق افتاد، کشته شد. شنیدم که تبهکاری از دشمنان دین و مخالفان عقيدتى، ضربهای بر پشت پایش وارد ساخت که بر اثر آن شهید گشت. آرامگاهش در دهکده محل سکونتش شاخوره و مزاری معروف است.
منابع
- دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، حسن یوسفی اشکوری، تهران، چاپ دوم، ۱۳۷۴.
- "شیخ حسین آل عصفور"، پایگاه شعائر.
