شهداء الفضیله (کتاب)
کتاب «شهداء الفضیلة» تألیف علامه امینى (م ۱۳۹۰ ق)، مشتمل بر زندگىنامه و آثار علماى شهید شیعه، از قرن چهارم تا قرن چهاردهم هجری (دوران مؤلف) است. این کتاب با وجود اختصار، لبریز از فواید رجالى، تاریخى و ادبى است.
 | |
| نویسنده | علامه امینی |
| موضوع | زندگىنامه علماى شیعه |
| زبان | عربی |
| تعداد جلد | ۱ |
|
| |
محتویات
مؤلف
علامه عبدالحسین امینی در سال ۱۳۲۰ قمری در تبریز زاده شد و در مدارس آن شهر مقدمات علوم را آموخت. سپس به نجف رفت و در درس عالمان مختلف حاضر شد و از مراجع بزرگی مانند سید ابوالحسن اصفهانی (م. ۱۳۶۴ق) و میرزا محمدحسین نایینی (م. ۱۳۵۵ق) اجازه اجتهاد دریافت کرد و همچنین از شیخ محمدحسین کمپانى اصفهانی و شیخ آقا بزرگ تهرانی، دارای اجازه روایت است. اساتید و عالمان مختلف در اجازات خود، مقامات علمی، دینی و اجتماعی علامه امینی را یادآور شده و ستودهاند.
علامه امینی در تفسیر، حدیث، تاریخ و علم رجال صاحبنظر بود و بیشتر ساعاتش به تحقیق و مطالعه میگذشت. برخی از تألیفات مهم او عبارتند از: الغدیر فی الکتاب و السنّة و الأدب، شهداء الفضیلة، سیرتنا و سنتنا سیرة نبینا و سنته، فاطمه زهرا سلام الله علیها، تفسیر فاتحه الکتاب، السنة و السیرة.
مرحوم علامه امینی ظهر جمعه ۲۸ ربیعالثانی ۱۳۹۰ قمری (۱۳۴۹ ش) درگذشت و در کتابخانهای که خود در نجف برپا کرده بود، به خاک سپرده شد.
معرفی کتاب
علامه امینى درک ارزش کتاب «شهداء الفضیلة» را به خواننده خود واگذار کرده و در دیباچه مختصرى که در ابتداى آن آورده مىگوید: «این همان کتابى است که براى گردآوری اش کوشیدم و عمر گرانمایه خود را در راه نگارشش سپرى کردم و خود حاوى تاریخ و سرگذشت شهیدان اندیشمندمان که خون خود را براى پایدارى حقایق دینى ریختند، مىباشد و آنرا به جویندگان فضایل و رهبران کمال انسانى تقدیم مىکنم تا بدینوسیله، باز یاد آن شهداى عالیقدر، زنده گردد».
از جمله ویژگىهاى کتاب حاضر آن است که مؤلف براى تدوین این اثر گرانقدر، در حالى که جز قلم پرتوان و همت والایش یاورى نداشت، بپاخاست و براى جمعآورى آن، کتابخانههاى ایران و عراق را بدقت مورد بررسى قرار داد و در راه جستجوى احوال شهیدان عالم، نسخههاى کمیاب را کاوید و بجز مالى که صرف کرد، سالهایى چند از عمر خود را گذراند و مبالغه نیست اگر بگوییم علامه امینى در تألیف این کتاب، نیروهایى به مصرف رسانید که خارج از متعارف بود تا توانست آنرا با این ترتیب بدیع و سبک زیبا و بیان لطیف و تعبیر نیکو بیرون دهد و خوانندگان، خود هنگامى که این یگانه کتاب را بخوانند، به رنجهاى فراوانى که در راه تألیف آن تحمل شده است، پى خواهند برد.
از دیگر ویژگىهاى این اثر گرانقدر، مدارک و منابع آن مىباشد؛ مدارک این کتاب، نوعاً کتب تاریخ و رجال معتبر و معتمد فریقین است و چون شرح حال علماى ما در نظر رجالیون و مورخان خود شیعه بهتر آمده، به کتب آنان فراوانتر استناد شده است.
محتوای کتاب
کتاب «شهداء الفضیلة» با مقدمههایى از شیخ محمدخلیل الزین عاملى، سید حسن امین و نویسنده آغاز شده است. در متن کتاب ذکر نام علما به ترتیب قرن و بر مبناى تاریخ شهادت ذکر شده است.
نثر این کتاب، میانه قدیم و جدید نوشته شده که هم از سجعهاى متکلفانه و هم از پارهاى تطویلهاى غیرلازم خالى است و از اینرو عبارات کتاب، نوعاً پخته و مطبوع است. توضیحات اضافى پیرامون اشخاص، در پاورقىها آمده است.
چند تن از علما و فضلای شهید مذکور در کتاب، عبارتند از: ناصر کبیر ابومحمد اطروش حسینى معروف به ناصر کبیر (۳۰۴ق)، شیخ ابوالحسن علان رازى (قرن ۴ق)، حافظ بدیعالزمان همدانى (۳۹۸ق)، شیخ ابوعلى انطاکى (۳۹۹ق)، ابوالحسین حلبى نحوى (۴۶۰ق)، شیخ ابوالقاسم کرکى قزوینى (۴۹۸ق)، ابوالمحاسن رویانى طبرى (۵۰۱ق)، قاضى ابوالحسین غسانى (۵۶۳ق)، شیخ ابوعلى محمد معروف به فتال نیشابوری (۵۰۸ق)، حافظ محمد بن یوسف عرباضى (۶۳۳ق)، تاجالدین محمد آوى (قرن ۸ق) و بدرالدین بن زهره (۷۳۲ق).
مؤلف در ابتداى ترجمه و شرح حال هریک از شهیدان، نسب او را بیان کرده، سپس سایر حالات را نگاشته و بعد، به ذکر خصوصیاتى مناسب و مفید از وى پرداخته است، از جمله: استادان، شاگردان، افکار علمى و اجتماعى هر یک را به اختصار آورده، مشایخ روایت و اجازات اهل حدیث آنان را ذکر کرده و به شهداى فرزندها و نبیرههاى دانشمندان اشاره کرده است. همچنین، تألیفات آنان را نام برده که خود واجد اهمیت بسیارى مىباشد. گروهى را نیز در پاورقی بمناسبت معرفى کرده و از این لحاظ، کتاب با اختصارى که نسبت به موضوع خود دارد، لبریز از فواید رجالى، تاریخى و ادبى است.
سپس به این نکته اشاره نموده که چون آن گروه از دانشمندان ما که در خلال سه قرن اول هجرى شهید شدند، شرح حالشان در کتابها و معجمهاى فراوانى گردآورى شده است، در این کتاب از شهداى قرن چهارم آغاز کرده تا عصر حاضر؛ و به عنوان تذییل، در خیلى از قرنها شرح حال برخى از شهیدان مشهور شیعه را که از شخصیتها و فاضلان بودهاند، ولى شهرت علمى نداشتهاند نیز آورده است و آنگاه کتاب با نام شهید «ناصر کبیر»، آغاز مىگردد.
در ضمن تراجم شهداء، وقایع و حوادثى از قبیل: تخریبهاى کعبه معظمه و ساختن آن، برخى از فتن قرامطه، پارهاى از فجایع وهابىها و واقعه احمد پاشاى جزار در عامله ذکر شده و شرحى راجع به مقدارى از خاندانهاى علمى شیعه نیز آمده است.
آثار ادبى منظومى نیز در کتاب آورده شده که از جمله، قصیده معروف ابوالحسن تهامى (متوفى ۴۱۶ق) است، در سوگ کودک خردسالش در ۸۳ بیت که از بهترین و مشهورترین مراثى ادبى عرب است که سوز و گداز مراثى خاقانى، جامى، محتشم و... را بیاد مىآورد.
منابع
- شهداء الفضیلة، محمدرضا حکیمى، نشریه نامه آستان قدس، آبان ۱۳۴۱، شماره ۱۳.
- نرم افزار مجموعه آثار علامه امینی، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
