جحیم
«جَحیم» در برابر «جنّت» و به معناى آتش بزرگ، از واژگان قرآنی و یکی از نام‌های «دوزخ» است. بر اساس برخی روایات، جحیم نام طبقه‌ای از طبقات یا دری از درهای دوزخ است.
واژه‌شناسى
کلمه «جَحیم» در لغتى است که به شدت برافروخته شده باشد. خلیل بن احمد در این باره مى گوید: «الجحیم: النار الشدید التأجّج والالتهاب؛ و جاحم الحرب: شدّة القتل فى معرکتها».[۱] جحیم، آتش تند، شعله ور و سرکش است. جاحم الحرب به معناى کشتار هولناک در جنگ است.
اما جوهرى در «الصحاح» در تبیین واژه «جحیم» می گوید: «الجحیم؛ اسم مِن اسماء النار و کلّ نارٍ عظیمة فی مَهْواةٍ فهی جحیم، من قوله تعالى: قَالُوا ابْنُوا لَهُ بُنْيَانًا فَأَلْقُوهُ فِي الْجَحِيمِ[۲] و الجاحم المکان الشدید الحرّ». جحیم از نامهاى آتش است و هر آتش زیاد داخل گودال را جحیم گویند که برگرفته از این سخن خداوند است. گفتند: «براى او خانه اى بسازید و او را در آتشى بزرگ بیندازید. جاحم، جاى بسیار داغ است.»
و صاحب «القاموس المحیط» گويد: هر آتش شديد الاشتعال و هر آتشی كه بعض آن بالاى بعضى است و هر آتش بزرگی كه در گودال بزرگى است و مكان بسيار گرم. ناگفته نماند که جحيم از نامهاى آتش آخرت است و قهرا بواسطۀ بزرگى و كثرت اشتعال «جحيم» نام گرفته و ممكن است آنرا بمعنى مكان بسيار گرم بدانيم چنانكه قاموس گفته است؛ در اين صورت نام «جهنّم» است.[۳]
به نظر مى رسد همان طور که بسیارى از واژه شناسان گفته اند،[۴] اصل در معناى «جحیم» همان معناى اوّل یعنى آتشى است که به شدت برافروخته شده و آنچه جوهرى در معناى آن آورده، یکى از مصادیق آن است.
جحیم در قرآن و روایات
در قرآن کریم واژه «جحیم» ۲۶ بار تکرار شده که ۲۵ بار در مورد آتش دوزخ آمده، مانند: «وَ إِنَّ الْفُجَّارَ لَفِی جَحِيمٍ»[۵] و یک بار در آتشى که نمرود افروخت و حضرت ابراهیم علیه السلام را در آن افکند، بکار رفته است: «قَالُوا ابْنُوا لَهُ بُنْيَانًا فَأَلْقُوهُ فِي الْجَحِيمِ.[۲]
در احادیث نیز این واژه، مکرّر در معناى آتش دوزخ بکار رفته است. بنابراین قرآن و حدیث این واژه را در معناى لغوى آن بکار برده اند. براساس برخی روایات، جحیم نام طبقه ای از طبقات یا دری از درهای دوزخ است.[۶]
قرآن کریم از چند گروه به عنوان گرفتاران عذاب جحیم یاد کرده است که عبارت‌اند از کافران و تکذیب گران آیات خدا، مشرکان و بت پرستان، کسانی که برای محو آیات خدا تلاش می‌کنند، گمراهان، ظالمان، منکران معاد و قیامت، گناهکاران، اصحاب شِمال، طغیانگران و دنیاطلبان و فاجران و بدکاران.
پانویس
- ↑ فراهیدی، العین: ج۳، ص۸۷.
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ سوره صافات، آیه ۹۷.
- ↑ قاموس قرآن، سید علی‌اکبر قرشی، ج۲، ص۱۹.
- ↑ ر.ک: العین، ج۳، ص۸۷؛ النهایة، ج۱، ص۲۴۱؛ لسان العرب، ج۱۲، ص۸۴؛ القاموس المحیط، ج۴، ص۸۷.
- ↑ سوره انفطار، آیه ۱۴.
- ↑ تفسیر قمی، ج۱، ص۳۷۶.
منابع
- "بهشت و دوزخ از نگاه قرآن و حدیث"، محمد محمدی ری‌شهری، ج۲، ص۴۹، در دسترس: پایگاه اطلاع‌رسانی حدیث شیعه.
- دائرة المعارف قرآن کریم، برگرفته از مقاله "جحیم".
- قاموس قرآن، سید علی‌اکبر قرشی، ج۲.
