محسن حرم پناهی
«آیتالله محسن حرمپناهی» (۱۳۰۷-۱۳۸۱ ش)، فقیه اصولی، محدث رجالی و مجتهد شیعه معاصر و از شاگردان آیتالله بروجردی بود. این عالم پارسا، از روحانیون مبارز انقلابی و یکی از بنیانگذاران جامعه مدرسین و از مدرسان فعال حوزه علمیه قم بود و عمر خود را به تعلیم و تألیف و خدمات علمی و اجتماعی گذراند.
| |
| نام کامل | محسن حرم پناهی |
| زادروز | ۱۳۰۷ شمسی |
| زادگاه | قم |
| وفات | ۱۳۸۱ شمسی |
| مدفن | قم، حرم حضرت معصومه |
|
| |
| اساتید |
آیت الله بروجردی، سید محمدتقی خوانساری، محمدعلی اراکی، علامه طباطبایی، سید رضا بهاءالدینی،... |
|
| |
| آثار |
سفینة الهداة فی شرح وسیلةالنجاة، حاشیه بر كفایةالاصول، تصحیح وسائل الشیعه، رساله در باب امامت، فوائد الرجالیه، رساله در تفسیر آیات الاحكام،... |
محتویات
ولادت و خاندان
محسن حرم پناهی، در سحرگاه دوشنبه، هشتم شعبان ۱۳۴۷ قمری (۱۳۰۷ ش) در قم و در بیت علم و فقاهت چشم به جهان گشود.
پدرش آیت الله مهدی حرم پناهی، عالمی زاهد و مورد توجه خواص و بزرگان علما بود. او از شاگردان شیخ عبدالكریم حایری و سید ابوالحسن اصفهانی بود و در ۲۷ سالگی به درجه اجتهاد نائل شد. مادر ارجمند او نیز، دختر آیت الله سید صادق روحانی قمی و بانویی پارسا بود. شیخ محسن حرم پناهی میگوید: مسئولیت خطیر تربیت، به طور عمده بر عهده والده ماجدهام بود و حتی بر جزئیات رفتار من هم نظارت دقیق داشت.
همچنین جد آیت الله حرم پناهی، ملا آقا حسن مجتهد قمی (م، ۱۳۴۷ ق)، فرزند ملا آقا حسین مجتهد بود که با توجه به مقام علمی و معنوی، مناصب مهمی اعم از قضاوت، افتاء، تدریس و اشراف بر تولیت آستانه مقدسه حرم حضرت معصومه علیهاالسلام به ایشان واگذار شد.
تحصیلات و اساتید
از آن جا كه پدر شیخ محسن هرگونه مراجعه به رژیم طاغوت پهلوی و رفتن به مدارس دولتی را حرام میدانست، وی تحصیلات ابتدایی؛ اعم از خواندن و نوشتن، قرائت قرآن و كتابهایی نظیر گلستان سعدی، کلیله و دمنه و نصاب الصبیان را نزد برخی از عالمان و فضلای متدین سپری كرد. وی در حدود سال ۱۳۶۰ ق. شروع به تحصیلات حوزوی از قبیل صرف، نحو، معانی، بیان، منطق و كلام نمود.
او در فراگیری فلسفه از محضر استادانی چون علامه طباطبایی بهرهها برده و در علم رجال و درایه نیز تبحر ویژهای پیدا كرد. او قوانین الاصول را نزد سید رضا بهاءالدینی فراگرفت و مكاسب و رسائل را از محضر آیت الله طباطبایی (سلطانی) استفاده كرد. همچنین در زمینه فقه و اصول فقه از فقیهان بزرگ عصر خود مانند آیت الله بروجردی و سید محمدتقی خوانساری، سید محمد محقق داماد، سید محمدرضا گلپایگانی و محمدعلی اراکی رضوان الله تعالی علیهم بهرههای وافر برد و در سن ۲۷ سالگی حائز مرتبه رفیع اجتهاد شد. محسن حرم پناهی مورد توجه و عنایت خاص استاد خود، آیت الله بروجردی قرار گرفت و از ایشان برای تألیف دوره جامع احادیث الشیعه دعوت به عمل آمد.
آثار و تألیفات
آیت الله حرم پناهی صاحب آثار متعددی است كه عبارتند از:
- سفینة الهداة فی شرح «وسیلة النجاة» سید ابوالحسن اصفهانی (یک دوره فقه،).
- حاشیه بر «كفایة الاصول» آخوند خراسانی
- رسالهای در باب تقیه و احکام آن
- رسالهای در باب قاعده لاضرر
- فوائد الرجالیه، (دوره كامل علم رجال) كه مقدمات چاپ آن فراهم شده است.
- رسالهای در باب امامت، با سبک جدید
- رسالهای در شرح خطبه همام از نهج البلاغه
- رسالهای در تفسیر آیات الاحکام
- تصحیح دوره «وسائل الشیعه»، با همكاری آیت الله ربانی شیرازی، ۱۶ جلد.
- تألیف بعضی از مجلدات دوره «جامع احادیث الشیعه»، شامل: صلاة، مقدمات عبادات، و مقداری از كتاب حج و تمام كتاب ملابس و مساكن.
فعالیتهای اجتماعی و سیاسی
آیت الله حرم پناهی با شروع نهضت امام خمینی، از همان سال اول برای انجام وظیفه الهی و انجام مسئولیتی كه در پیشگاه الهی بر دوش خود احساس میكرد، به یاری وی شتافت و تا پیروزی انقلاب و پس از آن از هیچ تلاشی فروگذار نكرد. وی با توجه به افكار ضد طاغوتی كه داشت، به هیأت سیاسیون پیوست و در جلساتی كه اعضاء جامعه مدرسین قبل از انقلاب تشكیل میدادند شركت میكرد.
از فعالیتهای قبل از انقلاب ایشان میتوان به سفرهای تبلیغی ایشان به ورامین، آشتیان و تهران اشاره كرد كه در ورامین به علت سخنرانیهای روشنگرانه به شهربانی وقت احضار شدند كه با تدبیر و پشتیبانی مردم، شهربانی نتوانست وی را جلب كند، بلكه به جلسات خود ادامه داد. فعالیتهای سیاسی، اجتماعی و فرهنگی ایشان قبل از انقلاب عبارتند از:
- تشكیل انجمن امر به معروف و نهی از منکر
- تربیت و ساماندهی دهها تن از جوانان و نوجوانان برای مبارزه با طاغوت
- فرستادن طلاب علوم دینی به سراسر كشور و خارج، جهت تبلیغ
- تشكیل صندوق قرض الحسنه
- مسافرت به بعضی نقاط كشور به منظور سخنرانی و اقدامات دیگر.
پس از پیروزی انقلاب نیز، وی با حضور مستمر در جامعه مدرسین حوزه علمیه قم -كه خود از مؤسسان اصلی آن بود-، همت خود را همواره در جهت حفظ و دفاع از ارزشهای اصیل نهضت كه همانا احیای معارف و احكام مبین اسلام و تعظیم شعائر مذهب اهل بیت علیهم السلام بود، مصروف داشت.
آیت الله حرم پناهی در طول سالهای مبارزه و بعد از آن، هیچگاه وظیفه اصلی خود را كه تحقیق، تدریس، تصنیف و تربیت طلاب بود فراموش نكرد؛ به طوری كه حتی در آخرین روز عمر پربركت خود نیز در مدرسه فیضیه به تدریس پرداخت. وی در روزهای تعطیل نیز طلاب را از علومی چون: تفسیر، اخلاق و عقاید بهرهمند مینمود و در همین راستا، شاگردانی را جهت مناظره با سایر ملل و مذاهب اسلامی تربیت كرد.
ویژگیهای اخلاقی
از ویژگیهای اخلاقی و صفات بارز آیت الله حرم پناهی میتوان به تواضع، اخلاص، رعایت تقوا به ویژه دقت در سخن گفتن، غیرت دینی، احترام ویژه به طلاب و سادات و صبر در برابر ناملایمات اشاره كرد.
ایشان در تربیت شاگرد بسیار مهارت داشت و برای شاگردانش ارزش قائل بود؛ سؤالاتشان را دقیق گوش میداد و پاسخ میگفت. ایشان در رعایت آداب و صفات اخلاقی، كمنظیر و با همه بسیار مهربان بود.
آیت الله حرم پناهی در آخرین جلسه درس در ماه شعبان، ضمن توصیه و موعظهای به طلاب گفت: من همان مطلبی كه آیت الله بروجردی فرمودند، برایتان میگویم. ایشان قبل از ماه رمضان خطاب به طلاب فرمودند كه: ماه رمضان نزدیك است. شما آقایان می خواهید به تبلیغ بروید و این مردم نه پیغمبر و نه امامان هیچ كدام را ندیدهاند، این مردم میخواهند دین را از شما یاد بگیرند، بكوشید دین را درست یاد بدهید. ظاهرتان را درست كنید كه اگر نتوانستند دین را یاد بگیرند و یا یاد دهید، حداقل دشمن درست نكنید. اگر ظاهر شما درست نباشد، مردم نه تنها از شما منزجر میشوند؛ بلكه از خدا، پیغمبر و امامان علیهم السلام هم منزجر میشوند.
ارادت آیت الله حرم پناهی به اهل بیت علیهم السلام به خصوص حضرت صاحب الزمان علیه السلام بسیار بالا بود.
وفات
مرحوم آیت الله شیخ محسن حرم پناهی، سرانجام در تاریخ دوم مهر ماه ۱۳۸۱ (مصادف با ۱۶ رجب ۱۴۲۳ ق) به دیار باقی شتافت. پیكرش از مسجد امام حسن عسکری علیه السلام به طرف حرم مطهر حضرت معصومه سلام الله علیها تشییع شد و پس از اقامه نماز به امامت آیت الله بهجت، در مسجد بالاسر نزدیک محراب حرم مطهر به خاک سپرده شد.
منابع
- ستارگان حرم، سید حسن سیدی، جلد ۱۹، صفحه ۱۷۲-۱۸۳.
- "آیتالله شیخ محسن حرمپناهی"، سایت تبیان، بازیابی: ۲۸ بهمن ۱۳۹۲.
آرشیو عکس و تصویر
محسن حرم پناهی در جوانی
محسن حرم پناهی
از راست: ابراهیم امینی، ناشناس، مسلم ملکوتی، ناشناس، احمد آذری قمی، شهید محمدعلی رجایی، محسن حرم پناهی و ناشناسان
از راست: ابراهیم امینی، سید مهدی حسینی روحانی، ناصر مکارم شیرازی، ناشناس، محمد محمدی گیلانی، ناشناس، سید ابوالفضل موسوی تبریزی، مسلم ملکوتی، محمد صادق صادقی گیوی (خلخالی)، سید رضا بهاءالدینی، احمد بیگدلی آذری قمی، محمد موحدی (فاضل لنكرانی)، محسن حرم پناهی و ناشناسان
از راست: محسن حرم پناهی، سید محمد حسینی شاهرودی، ناشناس و محمد شاه آبادی
از راست: سید موسوی، سید حسین بدلا، محسن حرم پناهی و ناشناسان
از راست: شهید سید عارف حسین حسینی و محسن حرم پناهی
محسن حرم پناهی
از راست ردیف جلو: علی پناه اشتهاردی، محسن حرم پناهی، ابوالقاسم خزعلی و سید عبدالجواد علم الهدی
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
