عیون اخبارالرضا (کتاب)
کتاب «عُیون أخبار الرضا علیهالسلام» از آثار ارزشمند شیخ صدوق (م، ۳۸۱ ق)، مشتمل بر سخنان امام رضا (علیهالسلام) و مباحثات و مناظرات ایشان با دیگر اندیشمندان آن دوران است. در این کتاب، بسیاری از مباحث مهم اسلامی بهویژه عقاید اصیل شیعه مطرح و توضیح داده شده است.
 | |
| نویسنده | شیخ صدوق |
| موضوع | احادیث امام رضا علیهالسلام |
| زبان | عربی |
| تعداد جلد | ۲ |
| تصحیح | علیاکبر غفاری |
|
| |
مؤلف
محمد بن علی بن حسین بن بابویه قمی (۳۰۵-۳۸۱ ق) معروف به شیخ صدوق، متولد شهر قم، از بزرگترین محدّثین شیعه در قرن چهارم هجری به شمار میآید. از اساتید وی می توان به محمد بن حسن بن ولید اشاره کرد و شیخ مفید از شاگردان مبرّز اوست.
کتاب «من لایحضره الفقیه» -از کتب اربعه شیعه- اثر اوست. و از آثار دیگر وی: التوحید، کمالالدین و تمام النعمة، الخصال، معانی الأخبار، أمالی شیخ صدوق، المقنع فی الفقه و عیون أخبار الرضا می باشد.
شیخ صدوق -که خود یکى از بزرگترین روات شیعه به شمار مىآید- عمر خود را صرف شنیدن و نقل روایات اهل بیت عصمت و طهارت نمود تا سخنان گهربار آن بزرگواران را به گوش دیگر انسانها و آیندگان برساند. وی در سال ۳۸۱ ق. وفات نمود و در شهر ری به خاک سپرده شد.
معرفی کتاب
شیخ صدوق در کتاب «عیون أخبار الرضا علیهالسلام» روایات مربوط به امام رضا علیه السلام و همچنین مجموعه روایاتی را که از آن حضرت روایت شده، جمع آوری کرده است. مؤلف، کتاب مذکور را برای هدیه به کتابخانه صاحب بن عباد دیلمی، وزیر وقت و حاکم شیعی آن دوران، نگاشته است.
نقل شده که صاحب بن عباد در مدح و ستایش امام رضا علیه السلام اشعاری می سراید و آن را به شیخ صدوق هدیه می دهد و شیخ نیز این کتاب را در پاسخ به هدیه ایشان به نگارش در می آورد. این کتاب از معتبرترین منابع روایی شیعه است و مانند دیگر کتاب های شیخ صدوق از ارزش و اعتبار خاصی برخوردار است.
این کتاب به تصحیح استاد علیاکبر غفاری و ترجمه حمیدرضا مستفید در دو جلد چاپ شده است.
محتوای کتاب
کتاب «عيون أخبار الرضا عليهالسلام»، مجموعا داراى یک مقدمه و ۶۹ باب است. برخى از ابواب کتاب حاضر، به این شرح است:
۱. باب العلة التى من اجلها سُمّى على بن موسى (ع) "الرضا".
۲. باب فى ذکر ما جاء فى ام الرضا(ع) و اسمها.
۳. باب فى ذکر مولد الرضا (ع).
۴. باب فى نص ابى الحسن موسى بن جعفر (ع) على ابنه على بن موسى (ع) بالامامة و الوصیة و یذکر فیها ثمانیة و عشرون نصا.
۵. باب فى ذکر نسخة وصیة موسى بن جعفر (ع).
۶. باب النصوص على الرضا (ع) بالامامة فى جملة الائمة الاثنى عشر (ع).
۷. باب جمل من اخبار موسى بن جعفر (ع) مع هارون الرشید و مع موسى بن المهدى.
۸. باب الاخبار التى رویت فى صحة وفاة ابى ابراهیم موسى بن جعفر بن محمد بن على بن الحسین بن على بن ابى طالب (ع).
۹. باب من قتله الرشید من اولاد رسول الله (ص) فى لیلة واحدة بعد قتله لموسى بن جعفر (ع) سوى من قتل منهم فى سائر الایام و اللیالى.
۱۰. باب السبب الذى من اجله قیل بالوقف على موسى بن جعفر (ع).
۱۱. باب ما جاء عن الرضا (ع) من الاخبار فى التوحید و خطبة الرضا (ع) فى التوحید.
۱۲. باب ذکر مجلس الرضا (ع) مع اهل الادیان و اصحاب المقالات فى التوحید عند المأمون.
۱۳. باب فى ذکر مجلس الرضا (ع) مع سلیمان المروزى متکلم خراسان عند المأمون فى التوحید.
۱۴. باب ذکر مجلس آخر للرضا (ع) عند المأمون مع اهل الملل و المقالات و ما اجاب به على بن محمد بن الجهم فى عصمة الانبیاء.
۱۵. باب ذکر مجلس آخر للرضا (ع) عند المأمون فى عصمة الانبیاء (ع).
۱۶. باب ما جاء عن الرضا (ع) فى حدیث اصحاب الرسّ.
۱۷. باب ما جاء عن الرضا (ع) فى قول الله عزوجل: «و فَدیناهُ بِذبحٍ عظیمٍ».
۱۸. باب ما جاء عن الرضا (ع) فى قول النبى (ص): «انا ابن الذبیحین».
۱۹. باب ما جاء عن الرضا (ع) فى علامات الامام.
۲۰. باب ما جاء عن الرضا (ع) فى وصف الامامة و الامام و ذکر فضل الامام و رتبته.
۲۱. باب ما جاء عن الرضا (ع) فى تزویج فاطمة (ع).
۲۲. باب ما جاء عن الرضا (ع) فى الایمان و انه معرفة بالقلب و اقرار باللسان و عمل.
۲۳. باب فى ذکر مجلس الرضا (ع) مع المأمون فى الفرق بین العترة و الامة.
۲۴. باب ما جاء عن الرضا (ع) من خبر الشامى و ما سأل عنه امیرالمؤمنین (ع).
۲۵. باب ما جاء عن الرضا (ع) فى زید بن علی بن الحسین (ع).
۲۶. باب ما جاء عن الرضا (ع) من الاخبار النادرة فى فنون شتّى.
۲۷. باب ما جاء عن الرضا (ع) فى هاروت و ماروت.
۲۸. باب فى ما جاء عن الرضا (ع) من الاخبار المتفرقة.
۲۹. باب ما جاء عن الرضا (ع) فى صفة النبى (ص) من الاخبار المنثورة عن الرضا (ع).
۳۰. باب فى ما جاء عن الرضا (ع) من الاخبار المجموعة.
۳۱. باب ما جاء عن الرضا (ع) من العلل.
۳۲. باب ذکر ما کتب به الرضا (ع) الى محمد بن سنان فى جواب مسائله فى العلل.
ترجمهها و شروح کتاب
این کتاب، بسیار مورد توجه علما و اندیشمندان اسلامى قرار گرفته و ترجمهها و شروح فراوانى بر آن نگاشته شده است، مانند:
۱. ترجمهاى از محمدصالح بن محمدباقر قزوینى.
۲. ترجمه عیون از سید جلیل میرزا ذبیح الله بن میرزا هدایة الله.
۳. ترجمهاى از مولى على بن طیفور بسطامى.
۴. ترجمهاى از سید على بن محمد بن اسدالله امامى.
۵. ترجمهاى توسط شیخ محمدتقى بن محمدباقر اصفهانى.
۶. ترجمهاى به نام کاشف النقاب.
۷. ترجمهاى به نام برکات المشهد المقدس.
۸. ترجمه عیون، نوشته یکى از افاضل مشهد رضوى، در سال ۱۲۴۵ ق که به امر سید محمد بن سید دلدار على نقوى نصیرآبادى نوشته شده است.
۹. ترجمه علامه مجلسى از بخشهایى از کتاب، مانند ترجمه خطبه امام در توحید و...
۱۰. شرح عیون أخبار الرضا، نوشته علىاصغر بن سید حسین، حکیم بن سید على شوشترى.
۱۱. شرح کتاب، توسط محمدعلى حزین بن شیخ ابوطالب زاهدى گیلانى.
۱۲. شرح عیون أخبار الرضا، نوشته سید نعمت الله جزایرى.
۱۳. شرح عیون أخبار الرضا، نوشته مولى هادى بنابى.
۱۴. شرح خطبة الرضا، نوشته حسن بن على گوهر قراچهداغى، که شرح خطبه توحید این کتاب است.
منابع
- نرم افزار جامع الاحادیث [لوح فشرده]، بخش کتابشناسی، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
- کتابشناسی تفصیلی مذاهب اسلامی، محمدرضا ضمیری، صفحه ۳۷۴.
