طفلان مسلم
به نقل مشهور، «طفلان مسلم» دو فرزند مسلم بن عقیل به نامهای محمد و ابراهیم بودند که پس از حادثه کربلا اسیر شدند و به دستور عبیدالله بن زیاد در کوفه زندانى شدند. پس از مدتی این دو نوجوان با کمک پیرمرد زندانبان، شبانه از زندان گریختند و به خانه زنى پناه بردند که شوهرش در سپاه ابن زیاد بود و سرانجام توسط او به شهادت رسیدند.
شهادت طفلان مسلم
گزارش ماجرای شهادت دو نوجوان از کاروان اسرای کربلا در منابع مختلف تفاوتهایی دارد. شیخ صدوق بدون ذکر نام، آنان را فرزندان مسلم بن عقیل میداند که در کوفه اسیر بوده و بعد از یکسال اسارت سخت، به کمک پیرمرد زندانبان به نام «مشکور» که از ارادتمندان اهل بیت(ع) بود، از زندان فرار کرده و به شهر مسیّب پناه بردند و در آنجا به شهادت رسیدند.[۱] خوارزمی نام آنان را ابراهیم و محمد ذکر کرده که از نسل جعفر طیار هستند و بعد از شهادت امام حسین(ع) از دست لشکریان عبیدالله بن زیاد فرار کرده و به شهر مسیب پناه بردند. طبری و بلاذری دو نوجوان را از فرزندان عبدالله بن جعفر دانستهاند که به خانه مردی از قبیله طئ پناه بردند و او آن دو را به شهادت رساند.[۲]
این ماجرا در «امالی» شیخ صدوق چنین گزارش شده است: پس از واقعه عاشورا، دو فرزند مسلم بن عقیل، از کاروان اهلبیت (علیهم السّلام)، به اسارت گرفته شدند. سپس به دستور ابن زیاد، آنها را به زندان تنگ و تاریکی انداختند. آنها پس از حدود یک سال اسارت در زندان، خود را به زندانبان معرفی کردند و از او خواستند حرمت شرافت نسب و قرابت آنها را با پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) نگه دارد و زندانبان نیز آنها را آزاد کرد. آنها در تاریکی شب فرار کردند و به منزل پیرزنی پناه بردند تا شب را در آنجا بهسر ببرند. از سوی دیگر، ابن زیاد نیز برای کشتن هریک از فرزندان مسلم، هزار درهم جایزه تعیین کرد. همان شب نیز داماد پیرزن که از سربازان لشکر عمر بن سعد در واقعه کربلا بود، از بیرون رسید تا شب را آنجا بخوابد؛ اما نیمههای شب، متوجه حضور دو فرزند مسلم در خانه شد و از آنها پرسید که کیستند؟ آنها از وی، برای معرفی خود امان خواستند و او به آنها امان داد؛ اما پس از اینکه خود را معرفی کردند، آن مرد دست آنها را بست و هنگام صبح، شمشیر در دست گرفت و خود کنار رود فرات به کشتن آنها اقدام کرد. سپس سر آنها را برای گرفتن مژدگانی نزد ابن زیاد برد... اما ابنزیاد به یکی از حاضران در مجلس دستور داد تا آن شخص را ببرد و در همان نقطهای که دو کودک را کشته بود، به قتل برساند.[۳]
شیخ عباس قمی پس از نقل گزارش شیخ صدوق میگوید: «کشته شدن این دو نوجوان با این کیفیت و این تفصیل در نزد من بعید است، لکن من آن را به خاطر اعتماد به شیخ صدوق و رجال اسنادش ذکر کردم.»[۴]
علامه شعرانی پس از نقل داستان شیخ صدوق، با اشاره به حضور افرادی مجهول و ضعیف در سند روایت صدوق، معتقد است این روایت ضعیف است و نمیتوان به آن اعتماد کرد؛ ولی از طرف دیگر، از ضعف سند، علم به کذب روایت هم پیدا نمیشود. علامه شعرانی همچنین پس از نقل روایت «مناقب» ابن شهر آشوب درباره دو نوجوان فراری از دست لشکر ابن زیاد، میگوید: چون این داستان از دو طریق نقل شده، میتوان اصل داستان را پذیرفت، ولی اینکه از فرزندان مسلم بن عقیل بودهاند یا از فرزندان عبدالله بن جعفر، مشخص نیست. به نظر شعرانی روایت «مناقب» -که آنها از کربلا فرار کردند و به شهر مسیّب پناه بردند- صحیحتر به نظر میرسد.[۵]
آرامگاه طفلان مسلم
در فاصله سى کیلومترى کربلا به سوی بغداد، در حومه شهرکى به نام مسیّب و در کنار فرات، مزار و مرقد دو طفل مسلم بن عقیل (ابراهیم و محمد) قرار دارد[۶] که داراى دو گنبد کاشىکارى شده در کنار هم است. این مزار در روستایى به همان نام، «روستاى طفلان مسلم»، واقع است.
صحن و حرم زیباى طفلان مسلم، غرفههاى بسیارى در دو طبقه دارد و دو ضریح کوچک، یکى به نام ابراهیم بن مسلم و دیگرى به نام محمد بن مسلم، در آن قرار دارد.
یکى از این ضریحها را میرزا هدایت، وزیر لشکر عصر نادرى، ساخته است. روشن نیست که بناى آرامگاه در چه دورهاى ساخته شده است، اما گفته شده ناصرالدین شاه قاجار در سفر خود به عتبات و زیارت این مکان، به معیر الممالک دستور تعمیر آن را داد.
پانویس
منابع
- فرهنگ عاشورا، جواد محدثی، نشر معروف.
- عتبات عالیات عراق، دکتر اصغر قائدان، نشر مشعر، ص۱۴۷.
- "آستان طفلان مسلم بن عقیل"، زیارتگاههای عراق، محمدمهدی فقیه بحرالعلوم، ج۲، ص۸۸-۹۰.
- "طفلان مسلم"، ویکی شیعه.
 |
|||
| قبل از واقعه | |||
| شرح واقعه |
| ||
| پس از واقعه | |||
| بازتاب واقعه | |||
| وابسته ها | |||
