هند: تفاوت بین نسخه‌ها

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به ناوبری پرش به جستجو
(اصلاح پیوندها به صفحهٔ اصلی (رفع پیوند به تغییرمسیر))
 
سطر ۱: سطر ۱:
−
'''هند'''، کشوری در جنوب آسیا و یکی از بزرگ‌ترین سرزمین‌های اسلامی از نظر شمار مسلمانان است.<ref>دانشنامهٔ جهان اسلام، مدخل «هند»؛ یاقوت حموی، معجم البلدان، ذیل «هند».</ref> اسلام از سدهٔ نخست هجری به این سرزمین راه یافت و در طول چند سده، حکومت‌های اسلامی در بخش‌های بزرگی از آن شکل گرفت.<ref>بلاذری، فتوح البلدان، بخش فتح السند؛ ابن بطوطه، الرحلة، بخش هند.</ref> [[شیعه|تشیع]] نیز از دیرباز در مناطقی از هند، به‌ویژه دکن و نواحی لکهنو، حضور داشته و حکومت‌های شیعی در آن‌جا پدید آمده‌اند.<ref>فرشته، تاریخ فرشته، بخش دکن؛ دانشنامهٔ جهان اسلام، مدخل «هند».</ref>
+
'''«هند»'''، کشوری در جنوب آسیا و یکی از بزرگ‌ترین سرزمین‌های اسلامی از نظر شمار مسلمانان است.<ref>دانشنامهٔ جهان اسلام، مدخل «هند»؛ یاقوت حموی، معجم البلدان، ذیل «هند».</ref> هند با کشورهای [[پاکستان]]، [[بنگلادش]]، چین و نپال همسایه بوده و اقیانوس هند در جنوب آن قرار دارد. دین [[اسلام]] از سدهٔ نخست هجری به این سرزمین راه یافت و در طول چند سده، حکومت‌های اسلامی در بخش‌های بزرگی از آن شکل گرفت.<ref>بلاذری، فتوح البلدان، بخش فتح السند؛ ابن بطوطه، الرحلة، بخش هند.</ref> [[شیعه|تشیّع]] نیز از دیرباز در مناطقی از هند، به‌ویژه دکن و نواحی لکهنو، حضور داشته و حکومت‌های شیعی در آن‌جا پدید آمده‌اند.<ref>فرشته، تاریخ فرشته، بخش دکن؛ دانشنامهٔ جهان اسلام، مدخل «هند».</ref>
 +
[[پرونده:هند.jpg|220px|بندانگشتی|]]
  
−
== نام و موقعیت ==
 
−
«هند» نام سرزمینی است که در منابع جغرافیایی مسلمانان، از سند و مولتان تا سواحل مالابار را در بر می‌گرفت.<ref>یاقوت حموی، معجم البلدان، ذیل «هند»؛ اصطخری، المسالک والممالک، بخش هند.</ref> جغرافی‌نگاران مسلمان، هند را سرزمینی پهناور با شهرهای بسیار و ادیان گوناگون وصف کرده‌اند و از [[بت پرستی|بتکده‌ها]] و آیین‌های هندوان سخن گفته‌اند.<ref>یاقوت حموی، معجم البلدان، ذیل «هند»؛ اصطخری، المسالک والممالک.</ref> در دورهٔ معاصر، هند کشوری مستقل با اکثریت هندو و اقلیت بزرگ [[اسلام|مسلمان]] است.<ref>دانشنامهٔ جهان اسلام، مدخل «هند».</ref>
 
  
−
== ورود اسلام ==
+
==تاریخچه هند==
−
بر پایهٔ گزارش‌های کهن، بازرگانان عرب از سدهٔ نخست هجری در سواحل مالابار و سند رفت‌وآمد داشتند و اسلام را در همان مناطق پراکندند.<ref>بلاذری، فتوح البلدان، بخش فتح السند؛ ابن بطوطه، الرحلة.</ref> در سال ۹۳ق، محمد بن قاسم به فرمان حجاج بن یوسف، سند را گشود و شهرهای مهم آن ناحیه به دست مسلمانان افتاد.<ref>بلاذری، فتوح البلدان، بخش فتح السند.</ref> این فتح، آغاز حضور سیاسی اسلام در شبه‌قاره بود.<ref>همان؛ یاقوت حموی، معجم البلدان.</ref>
+
«هند» یا «هندوستان» نام سرزمینی است که در منابع جغرافیایی مسلمانان، از سِند و مولتان تا سواحل مالابار را در بر می‌گرفت.<ref>یاقوت حموی، معجم البلدان، ذیل «هند»؛ اصطخری، المسالک والممالک، بخش هند.</ref> جغرافی‌نگاران مسلمان، هند را سرزمینی پهناور با شهرهای بسیار و ادیان گوناگون وصف کرده‌اند و از [[بت پرستی|بتکده‌ها]] و آیین‌های هندوان سخن گفته‌اند.<ref>یاقوت حموی، معجم البلدان، ذیل «هند»؛ اصطخری، المسالک والممالک.</ref>  
  
−
در سدهٔ چهارم هجری، برخی نواحی مانند مولتان در اختیار دعوت اسماعیلی قرار گرفت و مرکزیت دینی یافت.<ref>ابن بطوطه، الرحلة، بخش مولتان؛ دانشنامهٔ جهان اسلام، مدخل «هند».</ref> در سدهٔ پنجم، سلطان محمود غزنوی چند لشکرکشی به هند کرد و نواحی پنجاب را به قلمرو خود افزود.<ref>فرشته، تاریخ فرشته، بخش غزنویان.</ref>
+
در دورهٔ معاصر، هند کشوری مستقل با اکثریت هندو و اقلیت بزرگ [[اسلام|مسلمان]] است.<ref>دانشنامهٔ جهان اسلام، مدخل «هند».</ref> بر پایهٔ گزارش‌های کهن، بازرگانان عرب از سدهٔ نخست هجری در سواحل مالابار و سِند رفت‌وآمد داشتند و [[دین اسلام]] را در همان مناطق پراکندند.<ref>بلاذری، فتوح البلدان، بخش فتح السند؛ ابن بطوطه، الرحلة.</ref> در سال ۹۳ق، محمد بن قاسم به فرمان [[حجاج بن یوسف ثقفی|حجاج بن یوسف]]، سند را گشود و شهرهای مهم آن ناحیه به دست مسلمانان افتاد.<ref>بلاذری، فتوح البلدان، بخش فتح السند.</ref> این فتح، آغاز حضور سیاسی اسلام در شبه‌قاره هند بود.<ref>همان؛ یاقوت حموی، معجم البلدان.</ref>
  
−
== حکومت‌های اسلامی ==
+
در سدهٔ چهارم هجری، برخی نواحی مانند مولتان در اختیار دعوت [[اسماعیلیه|اسماعیلی]] قرار گرفت و مرکزیت دینی یافت.<ref>ابن بطوطه، الرحلة، بخش مولتان؛ دانشنامهٔ جهان اسلام، مدخل «هند».</ref> در سدهٔ پنجم، سلطان محمود غزنوی چند لشکرکشی به هند کرد و نواحی پنجاب را به قلمرو خود افزود.<ref>فرشته، تاریخ فرشته، بخش غزنویان.</ref>
−
از سدهٔ هفتم هجری، سلاطین دهلی (خاندان‌های مملوک، خلجی، تغلق، سید و لودی) بر بخش‌های گسترده‌ای از هند حکومت کردند.<ref>فرشته، تاریخ فرشته، بخش سلاطین دهلی.</ref> در سال ۹۳۲ق، بابُر با تأسیس سلسلهٔ مغولان، حکومتی بزرگ در هند بنیاد نهاد که تا سدهٔ نوزدهم دوام یافت.<ref>فرشته، تاریخ فرشته، بخش مغولان هند.</ref> در دورهٔ استعمار بریتانیا، هند زیر سلطهٔ این کشور رفت و در سال ۱۹۴۷م به استقلال رسید و به دو کشور هند و [[پاکستان]] تقسیم شد.<ref>دانشنامهٔ جهان اسلام، مدخل «هند».</ref>
 
  
−
== تشیع در هند ==
+
از سدهٔ هفتم هجری، سلاطین دهلی (خاندان‌های مملوک، خلجی، تغلق، سید و لودی) بر بخش‌های گسترده‌ای از هند حکومت کردند.<ref>فرشته، تاریخ فرشته، بخش سلاطین دهلی.</ref> در سال ۹۳۲ق، بابُر با تأسیس سلسلهٔ مغولان، حکومتی بزرگ در هند بنیاد نهاد که تا سدهٔ نوزدهم دوام یافت.<ref>فرشته، تاریخ فرشته، بخش مغولان هند.</ref> در دورهٔ استعمار بریتانیا، هند زیر سلطهٔ این کشور رفت و در سال ۱۹۴۷م. به استقلال رسید و به دو کشور هند و [[پاکستان]] تقسیم شد.<ref>دانشنامهٔ جهان اسلام، مدخل «هند».</ref>
−
تشیع در هند، هم از راه مهاجرت سادات و عالمان و هم از راه حکومت‌های شیعی گسترش یافت.<ref>فرشته، تاریخ فرشته، بخش دکن؛ دانشنامهٔ جهان اسلام، مدخل «هند».</ref> در دکن، بهمنیان (سدهٔ هشتم تا دهم هجری) زمینهٔ حضور تشیع را فراهم کردند و پس از آنان، عادلشاهیان بیجاپور و نظام‌شاهیان احمدنگر، دو حکومت شیعی مهم در جنوب هند بودند.<ref>فرشته، تاریخ فرشته، بخش عادلشاهیان و نظام‌شاهیان؛ دانشنامهٔ جهان اسلام.</ref> در شمال هند، نوابان اوده در سدهٔ دوازدهم و سیزدهم هجری، لکهنو را به یکی از مهم‌ترین مراکز تشیع در جهان اسلام تبدیل کردند.<ref>دانشنامهٔ جهان اسلام، مدخل «هند».</ref> حیدرآباد دکن نیز در دورهٔ آصف‌جاهیان حکومتی شیعی داشت.<ref>همان.</ref>
 
  
−
مهم‌ترین نهادهای شیعی در هند، حوزه‌های علمیهٔ لکهنو و مکتب کلامی آن بودند.<ref>دانشنامهٔ جهان اسلام، مدخل «هند»؛ فرشته، تاریخ فرشته.</ref> در سدهٔ سیزدهم هجری، سید دلدار علی نقوی از عالمان برجستهٔ شیعهٔ هند بود که مکتب لکهنو را سامان داد و شاگردانی تربیت کرد.<ref>دانشنامهٔ جهان اسلام، مدخل «هند».</ref> پس از او، فرزندانش میراث علمی او را ادامه دادند.<ref>همان.</ref>
+
زبان فارسی، در دورهٔ حکومت‌های اسلامی، زبان اداری و فرهنگی هند بود و آثار دینی بسیاری به فارسی در آن سرزمین نوشته شد.<ref>فرشته، تاریخ فرشته، مقدمه؛ دانشنامهٔ جهان اسلام.</ref>
  
−
== فرهنگ شیعی ==
+
==تشیع در هند==
−
[[واقعه عاشورا|عاشورا]] و [[واقعه عاشورا|واقعه کربلا]]، محور فرهنگ [[شیعه|شیعی]] در هند است.<ref>دانشنامهٔ جهان اسلام، مدخل «هند».</ref> مجالس عزاداری، دسته‌های [[محرم]] و «[[تعزیه]]» از آیین‌های رایج شیعیان هند شمرده می‌شود.<ref>همان؛ مرثیه.</ref> در لکهنو، سنت «مرثیه‌سرایی» به اوج رسید و شاعرانی چون میر انیس و میرزا دبیر، مرثیه‌های بلند در وصف کربلا سرودند.<ref>دانشنامهٔ جهان اسلام، مدخل «هند».</ref> زبان فارسی، در دورهٔ حکومت‌های اسلامی، زبان اداری و فرهنگی هند بود و آثار دینی بسیاری به فارسی در آن سرزمین نوشته شد.<ref>فرشته، تاریخ فرشته، مقدمه؛ دانشنامهٔ جهان اسلام.</ref>
+
[[تشیع|تشیّع]] در هند، هم از راه مهاجرت [[سادات]] و عالمان و هم از راه حکومت‌های شیعی گسترش یافت.<ref>فرشته، تاریخ فرشته، بخش دکن؛ دانشنامهٔ جهان اسلام، مدخل «هند».</ref> در دکن، بهمنیان (سدهٔ هشتم تا دهم هجری) زمینهٔ حضور تشیع را فراهم کردند و پس از آنان، عادلشاهیان بیجاپور و نظام‌شاهیان احمدنگر، دو حکومت شیعی مهم در جنوب هند بودند.<ref>فرشته، تاریخ فرشته، بخش عادلشاهیان و نظام‌شاهیان؛ دانشنامهٔ جهان اسلام.</ref> در شمال هند، نوابان اوده در سدهٔ دوازدهم و سیزدهم هجری، لکهنو را به یکی از مهم‌ترین مراکز تشیع در جهان [[اسلام]] تبدیل کردند.<ref>دانشنامهٔ جهان اسلام، مدخل «هند».</ref> حیدرآباد دکن نیز در دورهٔ آصف‌جاهیان حکومتی شیعی داشت.<ref>همان.</ref>
  
−
== وضعیت معاصر ==
+
مهم‌ترین نهادهای شیعی در هند، [[حوزه علمیه|حوزه‌های علمیهٔ]] لکهنو و مکتب کلامی آن بودند.<ref>دانشنامهٔ جهان اسلام، مدخل «هند»؛ فرشته، تاریخ فرشته.</ref> در سدهٔ سیزدهم هجری، [[سید دلدار علی نقوی]] از عالمان برجستهٔ [[شیعه|شیعهٔ]] هند بود که مکتب لکهنو را سامان داد و شاگردانی تربیت کرد.<ref>دانشنامهٔ جهان اسلام، مدخل «هند».</ref> پس از او، فرزندانش میراث علمی او را ادامه دادند.<ref>همان.</ref>
−
امروز شیعیان هند اقلیتی در میان مسلمانان این کشورند و در ایالت‌هایی مانند اوتار پرادش (لکهنو)، بیهار، ماهاراشترا و تلنگانه حضور دارند.<ref>دانشنامهٔ جهان اسلام، مدخل «هند».</ref> حوزه‌های علمیه، [[حسینیه]]ها و مجالس عزاداری، نهادهای اصلی حیات دینی شیعیان هند به شمار می‌روند.<ref>همان.</ref> در دورهٔ معاصر، عالمان شیعهٔ هند در نشر معارف اهل بیت (علیهم‌السلام) و گفت‌وگوی میان مذاهب نقش داشته‌اند.<ref>همان.</ref>
 
  
−
== پانویس ==
+
واقعه [[واقعه عاشورا|عاشورا]]، محور [[فرهنگ]] شیعی در هند است.<ref>دانشنامهٔ جهان اسلام، مدخل «هند».</ref> مجالس و دسته‌های عزاداری و «[[تعزیه]]» در ماه [[ماه محرم|محرم]]، از آیین‌های رایج شیعیان هند شمرده می‌شود.<ref>همان؛ مرثیه.</ref> در لکهنو، سنت «[[مرثیه|مرثیه‌]]<nowiki/>سرایی» به اوج رسید و شاعرانی چون میر انیس و میرزا دبیر، مرثیه‌های بلند در وصف [[کربلا]] سرودند.<ref>دانشنامهٔ جهان اسلام، مدخل «هند».</ref>
 +
 
 +
امروز شیعیان هند اقلیتی در میان مسلمانان این کشورند و در ایالت‌هایی مانند اوتار پرادش (لکهنو)، بیهار، ماهاراشترا و تلنگانه حضور دارند.<ref>دانشنامهٔ جهان اسلام، مدخل «هند».</ref> [[حوزه علمیه|حوزه‌های علمیه]]، [[حسینیه|حسینیه‌]]ها و مجالس عزاداری، نهادهای اصلی حیات دینی شیعیان هند به شمار می‌روند.<ref>همان.</ref> در دورهٔ معاصر، عالمان شیعهٔ هند در نشر معارف [[اهل بیت]] (علیهم‌السلام) و گفت‌وگوی میان مذاهب نقش داشته‌اند.<ref>همان.</ref>
 +
==پانویس==
 
{{پانویس}}
 
{{پانویس}}
−
 
+
==منابع==
−
== منابع ==
+
*ابن بطوطه، محمد بن عبدالله؛ ''الرحلة''، بیروت: دار صادر، بی‌تا.
−
* ابن بطوطه، محمد بن عبدالله؛ ''الرحلة''، بیروت: دار صادر، بی‌تا.
+
*اصطخری، ابراهیم بن محمد؛ ''المسالک والممالک''، قاهره: دار القلم، بی‌تا.
−
* اصطخری، ابراهیم بن محمد؛ ''المسالک والممالک''، قاهره: دار القلم، بی‌تا.
+
*بلاذری، احمد بن یحیی؛ ''فتوح البلدان''، بیروت: دار الهلال، ۱۹۸۸م.
−
* بلاذری، احمد بن یحیی؛ ''فتوح البلدان''، بیروت: دار الهلال، ۱۹۸۸م.
+
*دانشنامهٔ جهان اسلام، تهران: بنیاد دایرةالمعارف اسلامی، مدخل «هند».
−
* دانشنامهٔ جهان اسلام، تهران: بنیاد دایرةالمعارف اسلامی، مدخل «هند».
+
*فرشته، محمدقاسم؛ ''تاریخ فرشته''، بمبئی: چاپ سنگی، بی‌تا.
−
* فرشته، محمدقاسم؛ ''تاریخ فرشته''، بمبئی: چاپ سنگی، بی‌تا.
+
*یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله؛ ''معجم البلدان''، بیروت: دار صادر، ۱۹۹۵م.
−
* یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله؛ ''معجم البلدان''، بیروت: دار صادر، ۱۹۹۵م.
+
{{کشورهای اسلامی}}
−
 
 
−
[[رده:شیعه]]
 
−
[[رده:تاریخ اسلام]]
 
 
[[رده:کشورهای اسلامی]]
 
[[رده:کشورهای اسلامی]]

نسخهٔ کنونی تا ‏۲۱ نوامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۴۵

«هند»، کشوری در جنوب آسیا و یکی از بزرگ‌ترین سرزمین‌های اسلامی از نظر شمار مسلمانان است.[۱] هند با کشورهای پاکستان، بنگلادش، چین و نپال همسایه بوده و اقیانوس هند در جنوب آن قرار دارد. دین اسلام از سدهٔ نخست هجری به این سرزمین راه یافت و در طول چند سده، حکومت‌های اسلامی در بخش‌های بزرگی از آن شکل گرفت.[۲] تشیّع نیز از دیرباز در مناطقی از هند، به‌ویژه دکن و نواحی لکهنو، حضور داشته و حکومت‌های شیعی در آن‌جا پدید آمده‌اند.[۳]

هند.jpg


تاریخچه هند

«هند» یا «هندوستان» نام سرزمینی است که در منابع جغرافیایی مسلمانان، از سِند و مولتان تا سواحل مالابار را در بر می‌گرفت.[۴] جغرافی‌نگاران مسلمان، هند را سرزمینی پهناور با شهرهای بسیار و ادیان گوناگون وصف کرده‌اند و از بتکده‌ها و آیین‌های هندوان سخن گفته‌اند.[۵]

در دورهٔ معاصر، هند کشوری مستقل با اکثریت هندو و اقلیت بزرگ مسلمان است.[۶] بر پایهٔ گزارش‌های کهن، بازرگانان عرب از سدهٔ نخست هجری در سواحل مالابار و سِند رفت‌وآمد داشتند و دین اسلام را در همان مناطق پراکندند.[۷] در سال ۹۳ق، محمد بن قاسم به فرمان حجاج بن یوسف، سند را گشود و شهرهای مهم آن ناحیه به دست مسلمانان افتاد.[۸] این فتح، آغاز حضور سیاسی اسلام در شبه‌قاره هند بود.[۹]

در سدهٔ چهارم هجری، برخی نواحی مانند مولتان در اختیار دعوت اسماعیلی قرار گرفت و مرکزیت دینی یافت.[۱۰] در سدهٔ پنجم، سلطان محمود غزنوی چند لشکرکشی به هند کرد و نواحی پنجاب را به قلمرو خود افزود.[۱۱]

از سدهٔ هفتم هجری، سلاطین دهلی (خاندان‌های مملوک، خلجی، تغلق، سید و لودی) بر بخش‌های گسترده‌ای از هند حکومت کردند.[۱۲] در سال ۹۳۲ق، بابُر با تأسیس سلسلهٔ مغولان، حکومتی بزرگ در هند بنیاد نهاد که تا سدهٔ نوزدهم دوام یافت.[۱۳] در دورهٔ استعمار بریتانیا، هند زیر سلطهٔ این کشور رفت و در سال ۱۹۴۷م. به استقلال رسید و به دو کشور هند و پاکستان تقسیم شد.[۱۴]

زبان فارسی، در دورهٔ حکومت‌های اسلامی، زبان اداری و فرهنگی هند بود و آثار دینی بسیاری به فارسی در آن سرزمین نوشته شد.[۱۵]

تشیع در هند

تشیّع در هند، هم از راه مهاجرت سادات و عالمان و هم از راه حکومت‌های شیعی گسترش یافت.[۱۶] در دکن، بهمنیان (سدهٔ هشتم تا دهم هجری) زمینهٔ حضور تشیع را فراهم کردند و پس از آنان، عادلشاهیان بیجاپور و نظام‌شاهیان احمدنگر، دو حکومت شیعی مهم در جنوب هند بودند.[۱۷] در شمال هند، نوابان اوده در سدهٔ دوازدهم و سیزدهم هجری، لکهنو را به یکی از مهم‌ترین مراکز تشیع در جهان اسلام تبدیل کردند.[۱۸] حیدرآباد دکن نیز در دورهٔ آصف‌جاهیان حکومتی شیعی داشت.[۱۹]

مهم‌ترین نهادهای شیعی در هند، حوزه‌های علمیهٔ لکهنو و مکتب کلامی آن بودند.[۲۰] در سدهٔ سیزدهم هجری، سید دلدار علی نقوی از عالمان برجستهٔ شیعهٔ هند بود که مکتب لکهنو را سامان داد و شاگردانی تربیت کرد.[۲۱] پس از او، فرزندانش میراث علمی او را ادامه دادند.[۲۲]

واقعه عاشورا، محور فرهنگ شیعی در هند است.[۲۳] مجالس و دسته‌های عزاداری و «تعزیه» در ماه محرم، از آیین‌های رایج شیعیان هند شمرده می‌شود.[۲۴] در لکهنو، سنت «مرثیه‌سرایی» به اوج رسید و شاعرانی چون میر انیس و میرزا دبیر، مرثیه‌های بلند در وصف کربلا سرودند.[۲۵]

امروز شیعیان هند اقلیتی در میان مسلمانان این کشورند و در ایالت‌هایی مانند اوتار پرادش (لکهنو)، بیهار، ماهاراشترا و تلنگانه حضور دارند.[۲۶] حوزه‌های علمیه، حسینیه‌ها و مجالس عزاداری، نهادهای اصلی حیات دینی شیعیان هند به شمار می‌روند.[۲۷] در دورهٔ معاصر، عالمان شیعهٔ هند در نشر معارف اهل بیت (علیهم‌السلام) و گفت‌وگوی میان مذاهب نقش داشته‌اند.[۲۸]

پانویس

  1. ↑ دانشنامهٔ جهان اسلام، مدخل «هند»؛ یاقوت حموی، معجم البلدان، ذیل «هند».
  2. ↑ بلاذری، فتوح البلدان، بخش فتح السند؛ ابن بطوطه، الرحلة، بخش هند.
  3. ↑ فرشته، تاریخ فرشته، بخش دکن؛ دانشنامهٔ جهان اسلام، مدخل «هند».
  4. ↑ یاقوت حموی، معجم البلدان، ذیل «هند»؛ اصطخری، المسالک والممالک، بخش هند.
  5. ↑ یاقوت حموی، معجم البلدان، ذیل «هند»؛ اصطخری، المسالک والممالک.
  6. ↑ دانشنامهٔ جهان اسلام، مدخل «هند».
  7. ↑ بلاذری، فتوح البلدان، بخش فتح السند؛ ابن بطوطه، الرحلة.
  8. ↑ بلاذری، فتوح البلدان، بخش فتح السند.
  9. ↑ همان؛ یاقوت حموی، معجم البلدان.
  10. ↑ ابن بطوطه، الرحلة، بخش مولتان؛ دانشنامهٔ جهان اسلام، مدخل «هند».
  11. ↑ فرشته، تاریخ فرشته، بخش غزنویان.
  12. ↑ فرشته، تاریخ فرشته، بخش سلاطین دهلی.
  13. ↑ فرشته، تاریخ فرشته، بخش مغولان هند.
  14. ↑ دانشنامهٔ جهان اسلام، مدخل «هند».
  15. ↑ فرشته، تاریخ فرشته، مقدمه؛ دانشنامهٔ جهان اسلام.
  16. ↑ فرشته، تاریخ فرشته، بخش دکن؛ دانشنامهٔ جهان اسلام، مدخل «هند».
  17. ↑ فرشته، تاریخ فرشته، بخش عادلشاهیان و نظام‌شاهیان؛ دانشنامهٔ جهان اسلام.
  18. ↑ دانشنامهٔ جهان اسلام، مدخل «هند».
  19. ↑ همان.
  20. ↑ دانشنامهٔ جهان اسلام، مدخل «هند»؛ فرشته، تاریخ فرشته.
  21. ↑ دانشنامهٔ جهان اسلام، مدخل «هند».
  22. ↑ همان.
  23. ↑ دانشنامهٔ جهان اسلام، مدخل «هند».
  24. ↑ همان؛ مرثیه.
  25. ↑ دانشنامهٔ جهان اسلام، مدخل «هند».
  26. ↑ دانشنامهٔ جهان اسلام، مدخل «هند».
  27. ↑ همان.
  28. ↑ همان.

منابع

  • ابن بطوطه، محمد بن عبدالله؛ الرحلة، بیروت: دار صادر، بی‌تا.
  • اصطخری، ابراهیم بن محمد؛ المسالک والممالک، قاهره: دار القلم، بی‌تا.
  • بلاذری، احمد بن یحیی؛ فتوح البلدان، بیروت: دار الهلال، ۱۹۸۸م.
  • دانشنامهٔ جهان اسلام، تهران: بنیاد دایرةالمعارف اسلامی، مدخل «هند».
  • فرشته، محمدقاسم؛ تاریخ فرشته، بمبئی: چاپ سنگی، بی‌تا.
  • یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله؛ معجم البلدان، بیروت: دار صادر، ۱۹۹۵م.
کشورهای اسلامی
آسیا * ایران * ترکیه * سوریه * عراق * عربستان * فلسطین * یمن * آذربایجان * اردن * ازبکستان * افغانستان * امارات متحده عربی * بحرین * برونئی * بنگلادش * تاجیکستان * عمان * قرقیزستان * قطر * لبنان * مالزی * پاکستان * کویت * مالدیو * قزاقستان * ترکمنستان * هند
آفریقا * تونس * اتیوپی * الجزایر * تانزانیا * ساحل عاج * سنگال * سودان * سومالی * لیبی * مالی * مصر * موریتانی * موزامبیک * نیجر * نیجریه * چاد * کامرون * گابن * گامبیا * گینه * سیرالئون * کومور * جیبوتی * بورکینافاسو * گینه بیسائو * کنگو * جمهوری غنا * جمهوری عربی صحرا * توگو
سایر قاره‌ها * آلبانی (اروپا) * بوسنی هرزه گوین (اروپا) *سورینام (آمریکا)