سید موسی زرآبادی قزوینی: تفاوت بین نسخهها
پرش به ناوبری
پرش به جستجو
مهدی موسوی (بحث | مشارکتها) |
|||
| سطر ۱: | سطر ۱: | ||
| − | ''' | + | '''«آیتالله سید موسی زِرآبادی قزوینی»''' (۱۲۹۴-۱۳۵۳ ق)، [[فقیه]] اصولی، فیلسوف، عارف و متکلم بزرگ [[شیعه]] در قرن ۱۴ قمری و از شاگردان [[میرزا حسن کرمانشاهی|میرزا حسن کرمانشاهی]] بود. این عالم ربانی، در مراحل [[تقوا]] و [[تهذیب نفس]] و سلوک شرعی، از نخبگان عصر خود بوده و در مکتب تربیتی ایشان، رعایت دقیق [[تکلیف]] و عمل به [[شریعت]]، در رأس امور جای داشته است. علامه زرآبادی در [[فقه]]، [[اصول فقه|اصول]]، [[حکمت]]، [[حدیث]]، [[عقاید]]، ادبیات و علوم غریبه مهارت داشت و از ایشان آثار متعددی در این علوم بجای مانده است. |
{{شناسنامه عالم | {{شناسنامه عالم | ||
||نام کامل = سید موسی حسینی زرآبادی قزوینی | ||نام کامل = سید موسی حسینی زرآبادی قزوینی | ||
| سطر ۶: | سطر ۶: | ||
|زادگاه = قزوین | |زادگاه = قزوین | ||
|وفات = ۱۳۵۳ قمری | |وفات = ۱۳۵۳ قمری | ||
| − | |مدفن = امامزاده | + | |مدفن = قزوین، امامزاده حسین |
| − | |اساتید = [[میرزا حسن کرمانشاهی]]، ملا | + | |اساتید = [[میرزا حسن کرمانشاهی]]، ملا علیاکبر ایزدی تاکستانی، سید شهابالدین شیرازی، [[شیخ فضل الله نوری]]،... |
| − | |شاگردان = شیخ هاشم قزوینی، | + | |شاگردان = [[شیخ مجتبی قزوینی]]، شیخ هاشم قزوینی، [[علی اکبر الهیان تنکابنی|علیاکبر الهیان تنکابنی]]، سید ابوالحسن حافظیان،... |
| − | |آثار = حاشیه بر [[کفایة الاصول (کتاب)|کفایةالاصول]]، حاشیه بر شرح | + | |آثار = حاشیه بر [[کفایة الاصول (کتاب)|کفایةالاصول]]، حاشیه بر [[المطوّل (کتاب)|مطوّل]]، حاشیه بر [[شرح منظومه سبزواری (کتاب)|منظومه سبزواری]]، حاشیه بر [[اشارات و تنبیهات (کتاب)|اشارات]]، رساله اعتقادات، رسائل و مجالس،... |
}} | }} | ||
==ولادت و خاندان== | ==ولادت و خاندان== | ||
| − | سید موسی | + | سید موسی زِرآبادی قزوینی در سال ۱۲۹۴ هـ.ق در قزوین دیده به جهان گشود. پدرش حجت الاسلام سید علی زرآبادی (م: ۱۳۱۸ ق) از عالمان وارسته و فاضل و اهل معانی بود و مادر وی بانویی صالحه و دختر یکی از علمای قزوین بود. اجداد ایشان نیز همگی از علما و مروجین [[دین]] مبین بودهاند از جمله: میرفاضل حسینی زرآبادی (م: ۱۱۹۵ ق). |
| − | سید موسی زرآبادی از [[سادات]] حسینی | + | سید موسی زرآبادی از [[سادات]] حسینی است و نسب او به [[زید بن علی بن الحسین]] علیه السلام میرسد؛ چنان که نقش مُهر ایشان «موسی الحسینی» بوده است.<ref> مکتب تفکیک و کیهان فرهنگی، سال نهم، شماره ۱۲، ص ۱۹۲.</ref> |
==تحصیل و استادان== | ==تحصیل و استادان== | ||
| − | سید موسی زرآبادی، مقدمات و سطوح عالیه را در قزوین و [[تهران]] از اساتید بزرگی آموخت، از جمله: | + | سید موسی زرآبادی، مقدمات و [[سطوح حوزه|سطوح]] عالیه را در قزوین و [[تهران]] از اساتید بزرگی آموخت، از جمله: |
| − | *فقیه محقق، | + | *فقیه محقق، ملا علیاکبر ایزدی سیادهنی تاکستانی (م: ۱۳۴۰ ق) از جمله استادان وی در [[فقه]] و [[اصول فقه|اصول]] در قزوین است، که سید موسی تقریرات ایشان را نوشته است. |
| − | *فیلسوف فاضل، [[میرزا حسن کرمانشاهی|میرزا حسن کرمانشاهی]] (م: ۱۳۳۶ ق) از شاگردان | + | *فیلسوف فاضل، [[میرزا حسن کرمانشاهی|میرزا حسن کرمانشاهی]] (م: ۱۳۳۶ ق) از شاگردان [[میرزا ابوالحسن جلوه]] و از ارکان انتقال [[فلسفه]] به طبقات متأخر بشمار میرود. |
*فیلسوف و عارف، سید شهاب الدین شیرازی (م: ۱۳۲۰ ق) | *فیلسوف و عارف، سید شهاب الدین شیرازی (م: ۱۳۲۰ ق) | ||
*فیلسوف و عارف، شیخ علی نوری حکمی (م: ۱۳۳۵ ق) | *فیلسوف و عارف، شیخ علی نوری حکمی (م: ۱۳۳۵ ق) | ||
| − | *عالم | + | *عالم شهید [[شیخ فضل الله نوری]] (م: ۱۳۲۷ ق) |
| − | گفتهاند «وی در کار تحصیل علم همتی والا داشته است و تلاشی بسیار. برخی از همدرسان او ابراز داشتهاند که هر موقع از شب که بیدار میشدیم چراغ اطاق سید روشن بود».<ref> مکتب تفکیک، ص ۱۹۳.</ref> | + | درباره سید موسی گفتهاند: «وی در کار تحصیل علم همتی والا داشته است و تلاشی بسیار. برخی از همدرسان او ابراز داشتهاند که هر موقع از شب که بیدار میشدیم چراغ اطاق سید روشن بود».<ref> مکتب تفکیک، ص ۱۹۳.</ref> |
| + | |||
| + | ==تدریس و شاگردان== | ||
| + | مکتب تربیتی سید موسی زرآبادی مکتب در هم تنیده علم و عمل بوده است؛ علم و تعقّل بر اساس روش [[قرآن|قرآنی]] خالص و عمل و تفکر و [[عبادت]] بر طبق موازین دقیق شرعی. وی درباره عمل ([[تهذیب نفس]] و [[تقوا|تقوی]]) نیز تأکید بسیار داشته و استفاده از «وقت» و به هدر ندادن آن را بسی مهم می شمرده و رعایت دقیق تکلیف و عمل به [[شریعت|شرع]] مطهر را در رأس امور جای می داده است. برخی از شاگردان او عبارتند از: | ||
| + | [[پرونده:Oloom.jpg|thumb|left|ناگفتههایی از حیات عرفانی آیتالله زرآبادی]] | ||
| + | |||
| + | *آیت الله [[شیخ هاشم قزوینی]] (م: ۱۳۳۹ ش): این عالم متفکر و زاهد در قزوین [[فلسفه]] اشراق و مشّاء را نزد علامه سید موسی زرآبادی آموخت. | ||
| + | *آیت الله [[علی اکبر الهیان تنکابنی|شیخ علیاکبر الهیان تنکابنی قزوینی]] (م: ۱۳۸۰ ق): این عالم ربانی از محضر مربی بزرگ و ذوالفنون عصر خویش، علامه سید موسی زرآبادی کسب فیض نمود، و [[عرفان]] و علوم غریبه را نیز نزد ایشان آموخت. | ||
| + | *آیت الله [[شیخ مجتبی قزوینی]] (م: ۱۳۸۶ ق، مطابق ۱۳۴۶ هـ.ش) | ||
| + | *شیخ علیاصغر شکرنابی قزوینی، مشهور به «وحدتی» (م: ۱۳۵۷ ق، مطابق با ۱۳۱۶ هـ.ش): او از دانشمندان عصر خویش در علوم خفیه بود که در قزوین با آیت الله سید موسی زرآبادی آشنا گردید و تا آخر عمر استاد ملازم ایشان بود. از او کتبی در علوم مختلف مانند جفر و رمل و صنعت و اسماء الله باقی مانده است که تمام آن ها را از استاد خود آیت الله موسی زرآبادی آموخته بود. | ||
| + | *سید ابوالحسن حافظیان خراسانی (۱۲۸۲ـ۱۳۶۰ ش): وی از بزرگان اهل [[دعا]] و استاد مسلم علوم غریبه بود. مرحوم حافظیان در حوزه [[مشهد]] به واسطه شیخ مجتبی قزوینی با ذکر مقامات و علوم سید موسی زرآبادی، وی را متوجه آن مربی کامل کرد و به کسب مسائل و مراحلی بس مهمتر نایل آید. از آثار ایشان یکی «لوح محفوظ» است و دیگری کتابی در شرح آن و نیز «لوح جنه الاسماء». | ||
| + | *سید محمدتقی معصومی اشکوری (۱۳۱۲-۱۳۵۶ ق). | ||
==آثار و تألیفات== | ==آثار و تألیفات== | ||
| − | از | + | از سید موسی زرآبادی آثار و نوشتههایی در [[فقه]] و [[اصول فقه|اصول]] و [[حکمت]] برجای مانده است. جالب توجه است که با اشتغال بسیار به [[عبادت]] و ریاضات شرعیه و عمل به [[مستحب|مستحبات]] و ختومات و اوراد مأثوره و تفکرات و تعقلات و جلسات ممتد و تدریس و تربیت شاگردان و گاه اقامه [[نماز جماعت|جماعت]] و اشتغال به علوم غریبه و تبحر در آن ها، باز هم به تألیف این آثار توفیق مییابد: |
| − | #تقریرات فقه و اصول استادش، آیت الله ملا | + | #تقریرات فقه و اصول استادش، آیت الله ملا علیاکبر ایزدی |
#تعلیقه بر بخشی از [[فرائد الاصول (کتاب)|رسائل]] | #تعلیقه بر بخشی از [[فرائد الاصول (کتاب)|رسائل]] | ||
| − | #حاشیه بر [[کفایة الاصول (کتاب)| | + | #[[حاشیه]] بر [[کفایة الاصول (کتاب)|کفایة الاصول]] (در ۲ جلد) |
| − | #حاشیه بر | + | #حاشیه بر [[المطوّل (کتاب)|مطوّل]] (بخش [[علم بیان]]) |
#حاشیه بر [[شرح منظومه سبزواری (کتاب)|منظومه سبزواری]]<ref> زهد مجسم، رضا صمدیها قزوینی، ص ۲۸، سال ۱۳۷۸ ش.</ref> | #حاشیه بر [[شرح منظومه سبزواری (کتاب)|منظومه سبزواری]]<ref> زهد مجسم، رضا صمدیها قزوینی، ص ۲۸، سال ۱۳۷۸ ش.</ref> | ||
| − | #حاشیه بر | + | #حاشیه بر [[اشارات و تنبیهات (کتاب)|اشارات]] (بخش [[فلسفه]]) |
| − | #حاشیه بر منطق | + | #حاشیه بر اشارات (بخش منطق) |
| − | #شرح سلامان و | + | #شرح سلامان و ابسال [[ابن سینا]] |
#رساله اعتقادات (عربی) | #رساله اعتقادات (عربی) | ||
| − | #رساله اصول دین (فارسی) | + | #رساله [[اصول دین]] (فارسی) |
| − | #رسالهای در توضیح حدیث «ماالحقیقه» | + | #رسالهای در توضیح [[حدیث]] «ماالحقیقه» |
#رسائل و مجالس، در موعظه و [[اخلاق]] | #رسائل و مجالس، در موعظه و [[اخلاق]] | ||
#رسالهای مختصر درباره «[[مشروطیت]]» | #رسالهای مختصر درباره «[[مشروطیت]]» | ||
#رسائل و نسخههایی مهم در انواع علوم غریبه | #رسائل و نسخههایی مهم در انواع علوم غریبه | ||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
==ویژگیهای اخلاقی== | ==ویژگیهای اخلاقی== | ||
| − | + | مرحوم سید زرآبادی در مراحل [[تقوا]] و [[تهذیب نفس]] و سلوک شرعی، از نخبگان عصر خود بود. در این مورد نیز (مانند علوم خفیه) مربیان و استادان وی بر ما معلوم نیست؛ شاید توجه او به این مراحل، به اشاره پدرش که اهل این معانی بوده است پدید آمده باشد. گفتهاند که سید از ابتدای نشو و نمای خویش مراقبت شدیدی در انجام [[واجب|واجبات]] و پرهیز از [[حرام|محرمات]] داشته و گاه تمام [[مستحب|مستحبات]] شرعی را انجام میداده و این امر زبانزد مردم بوده است. | |
| − | مرحوم سید زرآبادی در مراحل [[تقوا]] و [[تهذیب نفس]] و سلوک شرعی، از نخبگان عصر خود بود. در این مورد نیز (مانند علوم خفیه) مربیان و استادان وی بر ما معلوم نیست؛ شاید توجه او به این مراحل، به اشاره پدرش که اهل این معانی بوده است پدید آمده باشد. گفتهاند که سید از ابتدای نشو و نمای خویش مراقبت شدیدی در انجام واجبات و پرهیز از محرمات داشته و گاه تمام مستحبات شرعی را انجام میداده و این امر زبانزد مردم بوده است. | ||
از مرحوم سید موسی نقل شده است که فرمود: «در روزهایی که در قزوین [[امام جماعت|امام جماعت]] بودم مدتی به [[سیر و سلوک|سیر و سلوک]] پرداختم و به قدری پیش رفتم که پردهها از جلو چشمم برداشته شد. دیوارها در برابر من حائل نبود، وقتی که در خانه نشسته بودم رهگذرها را در کوچه و خیابان میدیدم، روزی به من گفته شد: «حالا که به این مقام رسیدهای اگر بخواهی به مدارج بالاتر و مقامات والاتر برسی، یک راه دارد و آن ترک اعمال ظاهری است!». گفتم: این اعمال ظاهری با دلائل قطعی و براهین مسلم شرعی به ما ثابت شده است. من هرگز تا زندهام آن ها را ترک نخواهم کرد. گفته شد: در این صورت همه آن چه به شما داده شده از شما سلب خواهد شد. گفتم: «به جهنم». از همان لحظه آن حالت از من سلب شد و یک فرد عادی شدم، دیگر از آن کشف و شهود هیچ خبری نبود. در آن هنگام متوجه شدم که [[شیطان]] از این اعمال ظاهری با آن همه نقشی که دارد، شدیداً در رنج و عذاب است. ولذا تصمیم گرفتم که با تمام قدرت ـ علاوه بر واجبات ـ به اعمال [[مستحب|مستحبی]] روی بیاورم و در حد توان چیزی از مستحبات را ترک نکنم. از فضل پروردگار در پرتو التزام به [[شریعت|شرع]] مبین، حالاتی به من دست داد که حالات پیشین در برابر آن ناچیز بود».<ref> مکتب تفکیک، ص ۱۹۶ (با تلخیص).</ref> | از مرحوم سید موسی نقل شده است که فرمود: «در روزهایی که در قزوین [[امام جماعت|امام جماعت]] بودم مدتی به [[سیر و سلوک|سیر و سلوک]] پرداختم و به قدری پیش رفتم که پردهها از جلو چشمم برداشته شد. دیوارها در برابر من حائل نبود، وقتی که در خانه نشسته بودم رهگذرها را در کوچه و خیابان میدیدم، روزی به من گفته شد: «حالا که به این مقام رسیدهای اگر بخواهی به مدارج بالاتر و مقامات والاتر برسی، یک راه دارد و آن ترک اعمال ظاهری است!». گفتم: این اعمال ظاهری با دلائل قطعی و براهین مسلم شرعی به ما ثابت شده است. من هرگز تا زندهام آن ها را ترک نخواهم کرد. گفته شد: در این صورت همه آن چه به شما داده شده از شما سلب خواهد شد. گفتم: «به جهنم». از همان لحظه آن حالت از من سلب شد و یک فرد عادی شدم، دیگر از آن کشف و شهود هیچ خبری نبود. در آن هنگام متوجه شدم که [[شیطان]] از این اعمال ظاهری با آن همه نقشی که دارد، شدیداً در رنج و عذاب است. ولذا تصمیم گرفتم که با تمام قدرت ـ علاوه بر واجبات ـ به اعمال [[مستحب|مستحبی]] روی بیاورم و در حد توان چیزی از مستحبات را ترک نکنم. از فضل پروردگار در پرتو التزام به [[شریعت|شرع]] مبین، حالاتی به من دست داد که حالات پیشین در برابر آن ناچیز بود».<ref> مکتب تفکیک، ص ۱۹۶ (با تلخیص).</ref> | ||
| سطر ۶۸: | سطر ۶۵: | ||
==فعالیتهای اجتماعی== | ==فعالیتهای اجتماعی== | ||
| − | سید موسی زرآبادی با وجود همه آن اشتغالات ظاهری و باطنی، به امر [[مشروطیت]] (که در زمان وی پدید آمد) توجه میکند و رسالهای درباره فواید آن مینگارد. در نوشتهای که فرزند ایشان به اینجانب دادهاند، چنین آمده است: «و ظاهراً مرحوم سید در اوائل مشروطیت طرفدار آن بوده و حتی رسالهای ـ حدود ده صفحه ـ در مدح آن نگاشته که موجود است؛ ولی بعدها بر اثر بروز انحرافاتی در نهضت | + | سید موسی زرآبادی با وجود همه آن اشتغالات ظاهری و باطنی، به امر [[مشروطیت]] (که در زمان وی پدید آمد) توجه میکند و رسالهای درباره فواید آن مینگارد. در نوشتهای که فرزند ایشان به اینجانب دادهاند، چنین آمده است: «و ظاهراً مرحوم سید در اوائل مشروطیت طرفدار آن بوده و حتی رسالهای ـ حدود ده صفحه ـ در مدح آن نگاشته که موجود است؛ ولی بعدها بر اثر بروز انحرافاتی در نهضت مزبور، از مخالفان جدی آن گردید». |
موضوع از هر دو بعد، جالب و آموزنده است؛ هم توجه به تکلیف سیاسی و اجتماعی و دینی و پرداختن به آن به اندازه توان، و هم به هنگام بروز انحراف، کنار کشیدن و مخالفت کردن، و بر انحرافها صحه نگذاشتن.<ref> مکتب تفکیک، ص ۱۹۶ (با تلخیص).</ref> | موضوع از هر دو بعد، جالب و آموزنده است؛ هم توجه به تکلیف سیاسی و اجتماعی و دینی و پرداختن به آن به اندازه توان، و هم به هنگام بروز انحراف، کنار کشیدن و مخالفت کردن، و بر انحرافها صحه نگذاشتن.<ref> مکتب تفکیک، ص ۱۹۶ (با تلخیص).</ref> | ||
| سطر ۷۴: | سطر ۷۱: | ||
==وفات== | ==وفات== | ||
| − | مرحوم سید موسی زرآبادی، سرانجام در روز دوم ماه [[ربیع الثانی]] | + | مرحوم سید موسی زرآبادی، سرانجام در روز دوم ماه [[ربیع الثانی]] سال ۱۳۵۳ ق (۱۳۱۳ ش)، از این جهان گذران به جهان پایدار رحلت نمود و پیکر پاکش در صحن امامزاده (شاهزاده) حسین علیه السلام در قزوین به خاک سپرده شد. |
==پانویس== | ==پانویس== | ||
<references /> | <references /> | ||
==منابع== | ==منابع== | ||
| − | *[[گلشن ابرار (کتاب)|گلشن ابرار]]، جلد ۳، | + | *[[گلشن ابرار (کتاب)|گلشن ابرار]]، جلد ۳، زندگینامه "سید موسی زرآبادی قزوینی"، از محمدعلی رحیمیان فردوسی. |
| − | *مجله حوزه، آذر و دی ۱۳۷۱، شماره ۵۳، | + | *"عالم ربانی سید موسی زرآبادی"، مجله حوزه، آذر و دی ۱۳۷۱، شماره ۵۳، از محمدرضا حکیمی. |
==آرشیو عکس و تصویر== | ==آرشیو عکس و تصویر== | ||
| سطر ۸۹: | سطر ۸۶: | ||
[[رده:علمای قرن چهاردهم|زرآبادی قزوینی،سید موسی]] | [[رده:علمای قرن چهاردهم|زرآبادی قزوینی،سید موسی]] | ||
| + | [[رده:علماء شیعه]] | ||
[[رده:فیلسوفان]] | [[رده:فیلسوفان]] | ||
[[رده:عارفان]] | [[رده:عارفان]] | ||
[[رده:فقیهان]] | [[رده:فقیهان]] | ||
| + | [[رده:اصولیون]] | ||
| + | [[رده:متکلمان]] | ||
نسخهٔ کنونی تا ۱۹ ژوئیهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۷:۵۳
«آیتالله سید موسی زِرآبادی قزوینی» (۱۲۹۴-۱۳۵۳ ق)، فقیه اصولی، فیلسوف، عارف و متکلم بزرگ شیعه در قرن ۱۴ قمری و از شاگردان میرزا حسن کرمانشاهی بود. این عالم ربانی، در مراحل تقوا و تهذیب نفس و سلوک شرعی، از نخبگان عصر خود بوده و در مکتب تربیتی ایشان، رعایت دقیق تکلیف و عمل به شریعت، در رأس امور جای داشته است. علامه زرآبادی در فقه، اصول، حکمت، حدیث، عقاید، ادبیات و علوم غریبه مهارت داشت و از ایشان آثار متعددی در این علوم بجای مانده است.
| |
| نام کامل | سید موسی حسینی زرآبادی قزوینی |
| زادروز | ۱۲۹۴ قمری |
| زادگاه | قزوین |
| وفات | ۱۳۵۳ قمری |
| مدفن | قزوین، امامزاده حسین |
|
| |
| اساتید |
میرزا حسن کرمانشاهی، ملا علیاکبر ایزدی تاکستانی، سید شهابالدین شیرازی، شیخ فضل الله نوری،... |
| شاگردان |
شیخ مجتبی قزوینی، شیخ هاشم قزوینی، علیاکبر الهیان تنکابنی، سید ابوالحسن حافظیان،... |
| آثار |
حاشیه بر کفایةالاصول، حاشیه بر مطوّل، حاشیه بر منظومه سبزواری، حاشیه بر اشارات، رساله اعتقادات، رسائل و مجالس،... |
محتویات
ولادت و خاندان
سید موسی زِرآبادی قزوینی در سال ۱۲۹۴ هـ.ق در قزوین دیده به جهان گشود. پدرش حجت الاسلام سید علی زرآبادی (م: ۱۳۱۸ ق) از عالمان وارسته و فاضل و اهل معانی بود و مادر وی بانویی صالحه و دختر یکی از علمای قزوین بود. اجداد ایشان نیز همگی از علما و مروجین دین مبین بودهاند از جمله: میرفاضل حسینی زرآبادی (م: ۱۱۹۵ ق).
سید موسی زرآبادی از سادات حسینی است و نسب او به زید بن علی بن الحسین علیه السلام میرسد؛ چنان که نقش مُهر ایشان «موسی الحسینی» بوده است.[۱]
تحصیل و استادان
سید موسی زرآبادی، مقدمات و سطوح عالیه را در قزوین و تهران از اساتید بزرگی آموخت، از جمله:
- فقیه محقق، ملا علیاکبر ایزدی سیادهنی تاکستانی (م: ۱۳۴۰ ق) از جمله استادان وی در فقه و اصول در قزوین است، که سید موسی تقریرات ایشان را نوشته است.
- فیلسوف فاضل، میرزا حسن کرمانشاهی (م: ۱۳۳۶ ق) از شاگردان میرزا ابوالحسن جلوه و از ارکان انتقال فلسفه به طبقات متأخر بشمار میرود.
- فیلسوف و عارف، سید شهاب الدین شیرازی (م: ۱۳۲۰ ق)
- فیلسوف و عارف، شیخ علی نوری حکمی (م: ۱۳۳۵ ق)
- عالم شهید شیخ فضل الله نوری (م: ۱۳۲۷ ق)
درباره سید موسی گفتهاند: «وی در کار تحصیل علم همتی والا داشته است و تلاشی بسیار. برخی از همدرسان او ابراز داشتهاند که هر موقع از شب که بیدار میشدیم چراغ اطاق سید روشن بود».[۲]
تدریس و شاگردان
مکتب تربیتی سید موسی زرآبادی مکتب در هم تنیده علم و عمل بوده است؛ علم و تعقّل بر اساس روش قرآنی خالص و عمل و تفکر و عبادت بر طبق موازین دقیق شرعی. وی درباره عمل (تهذیب نفس و تقوی) نیز تأکید بسیار داشته و استفاده از «وقت» و به هدر ندادن آن را بسی مهم می شمرده و رعایت دقیق تکلیف و عمل به شرع مطهر را در رأس امور جای می داده است. برخی از شاگردان او عبارتند از:
- آیت الله شیخ هاشم قزوینی (م: ۱۳۳۹ ش): این عالم متفکر و زاهد در قزوین فلسفه اشراق و مشّاء را نزد علامه سید موسی زرآبادی آموخت.
- آیت الله شیخ علیاکبر الهیان تنکابنی قزوینی (م: ۱۳۸۰ ق): این عالم ربانی از محضر مربی بزرگ و ذوالفنون عصر خویش، علامه سید موسی زرآبادی کسب فیض نمود، و عرفان و علوم غریبه را نیز نزد ایشان آموخت.
- آیت الله شیخ مجتبی قزوینی (م: ۱۳۸۶ ق، مطابق ۱۳۴۶ هـ.ش)
- شیخ علیاصغر شکرنابی قزوینی، مشهور به «وحدتی» (م: ۱۳۵۷ ق، مطابق با ۱۳۱۶ هـ.ش): او از دانشمندان عصر خویش در علوم خفیه بود که در قزوین با آیت الله سید موسی زرآبادی آشنا گردید و تا آخر عمر استاد ملازم ایشان بود. از او کتبی در علوم مختلف مانند جفر و رمل و صنعت و اسماء الله باقی مانده است که تمام آن ها را از استاد خود آیت الله موسی زرآبادی آموخته بود.
- سید ابوالحسن حافظیان خراسانی (۱۲۸۲ـ۱۳۶۰ ش): وی از بزرگان اهل دعا و استاد مسلم علوم غریبه بود. مرحوم حافظیان در حوزه مشهد به واسطه شیخ مجتبی قزوینی با ذکر مقامات و علوم سید موسی زرآبادی، وی را متوجه آن مربی کامل کرد و به کسب مسائل و مراحلی بس مهمتر نایل آید. از آثار ایشان یکی «لوح محفوظ» است و دیگری کتابی در شرح آن و نیز «لوح جنه الاسماء».
- سید محمدتقی معصومی اشکوری (۱۳۱۲-۱۳۵۶ ق).
آثار و تألیفات
از سید موسی زرآبادی آثار و نوشتههایی در فقه و اصول و حکمت برجای مانده است. جالب توجه است که با اشتغال بسیار به عبادت و ریاضات شرعیه و عمل به مستحبات و ختومات و اوراد مأثوره و تفکرات و تعقلات و جلسات ممتد و تدریس و تربیت شاگردان و گاه اقامه جماعت و اشتغال به علوم غریبه و تبحر در آن ها، باز هم به تألیف این آثار توفیق مییابد:
- تقریرات فقه و اصول استادش، آیت الله ملا علیاکبر ایزدی
- تعلیقه بر بخشی از رسائل
- حاشیه بر کفایة الاصول (در ۲ جلد)
- حاشیه بر مطوّل (بخش علم بیان)
- حاشیه بر منظومه سبزواری[۳]
- حاشیه بر اشارات (بخش فلسفه)
- حاشیه بر اشارات (بخش منطق)
- شرح سلامان و ابسال ابن سینا
- رساله اعتقادات (عربی)
- رساله اصول دین (فارسی)
- رسالهای در توضیح حدیث «ماالحقیقه»
- رسائل و مجالس، در موعظه و اخلاق
- رسالهای مختصر درباره «مشروطیت»
- رسائل و نسخههایی مهم در انواع علوم غریبه
ویژگیهای اخلاقی
مرحوم سید زرآبادی در مراحل تقوا و تهذیب نفس و سلوک شرعی، از نخبگان عصر خود بود. در این مورد نیز (مانند علوم خفیه) مربیان و استادان وی بر ما معلوم نیست؛ شاید توجه او به این مراحل، به اشاره پدرش که اهل این معانی بوده است پدید آمده باشد. گفتهاند که سید از ابتدای نشو و نمای خویش مراقبت شدیدی در انجام واجبات و پرهیز از محرمات داشته و گاه تمام مستحبات شرعی را انجام میداده و این امر زبانزد مردم بوده است.
از مرحوم سید موسی نقل شده است که فرمود: «در روزهایی که در قزوین امام جماعت بودم مدتی به سیر و سلوک پرداختم و به قدری پیش رفتم که پردهها از جلو چشمم برداشته شد. دیوارها در برابر من حائل نبود، وقتی که در خانه نشسته بودم رهگذرها را در کوچه و خیابان میدیدم، روزی به من گفته شد: «حالا که به این مقام رسیدهای اگر بخواهی به مدارج بالاتر و مقامات والاتر برسی، یک راه دارد و آن ترک اعمال ظاهری است!». گفتم: این اعمال ظاهری با دلائل قطعی و براهین مسلم شرعی به ما ثابت شده است. من هرگز تا زندهام آن ها را ترک نخواهم کرد. گفته شد: در این صورت همه آن چه به شما داده شده از شما سلب خواهد شد. گفتم: «به جهنم». از همان لحظه آن حالت از من سلب شد و یک فرد عادی شدم، دیگر از آن کشف و شهود هیچ خبری نبود. در آن هنگام متوجه شدم که شیطان از این اعمال ظاهری با آن همه نقشی که دارد، شدیداً در رنج و عذاب است. ولذا تصمیم گرفتم که با تمام قدرت ـ علاوه بر واجبات ـ به اعمال مستحبی روی بیاورم و در حد توان چیزی از مستحبات را ترک نکنم. از فضل پروردگار در پرتو التزام به شرع مبین، حالاتی به من دست داد که حالات پیشین در برابر آن ناچیز بود».[۴]
فعالیتهای اجتماعی
سید موسی زرآبادی با وجود همه آن اشتغالات ظاهری و باطنی، به امر مشروطیت (که در زمان وی پدید آمد) توجه میکند و رسالهای درباره فواید آن مینگارد. در نوشتهای که فرزند ایشان به اینجانب دادهاند، چنین آمده است: «و ظاهراً مرحوم سید در اوائل مشروطیت طرفدار آن بوده و حتی رسالهای ـ حدود ده صفحه ـ در مدح آن نگاشته که موجود است؛ ولی بعدها بر اثر بروز انحرافاتی در نهضت مزبور، از مخالفان جدی آن گردید».
موضوع از هر دو بعد، جالب و آموزنده است؛ هم توجه به تکلیف سیاسی و اجتماعی و دینی و پرداختن به آن به اندازه توان، و هم به هنگام بروز انحراف، کنار کشیدن و مخالفت کردن، و بر انحرافها صحه نگذاشتن.[۵]
وفات
مرحوم سید موسی زرآبادی، سرانجام در روز دوم ماه ربیع الثانی سال ۱۳۵۳ ق (۱۳۱۳ ش)، از این جهان گذران به جهان پایدار رحلت نمود و پیکر پاکش در صحن امامزاده (شاهزاده) حسین علیه السلام در قزوین به خاک سپرده شد.
پانویس
منابع
- گلشن ابرار، جلد ۳، زندگینامه "سید موسی زرآبادی قزوینی"، از محمدعلی رحیمیان فردوسی.
- "عالم ربانی سید موسی زرآبادی"، مجله حوزه، آذر و دی ۱۳۷۱، شماره ۵۳، از محمدرضا حکیمی.
آرشیو عکس و تصویر
سید موسی حسینی زرآبادی قزوینی
قبر سید موسی حسینی زرآبادی قزوینی در صحن امامزاده (شاهزاده) حسین علیه السلام در قزوین
.jpg)
.jpg)
