شیخ مجتبی قزوینی
«آیتالله شیخ مجتبی قزوینی» (۱۳۸۶-۱۳۱۸ ق)، فقیه، حکیم و عالم ربانی شیعه در قرن چهاردهم هجری و از شاگردان میرزا مهدی اصفهانی و شیخ عبدالکریم حائری بود. او حدود ۴۰ سال در حوزه علمیه مشهد به تدریس اصول و فقه و فلسفه پرداخت و عالمان بزرگی چون آیتالله شهید سید علی خامنهای و سید علی سیستانی را تربیت نمود. کتاب «بیان الفرقان» از مهمترین آثار اوست.
| |
| نام کامل | مجتبی قزوینی |
| زادروز | ۱۳۱۸ قمری |
| زادگاه | قزوین |
| وفات | ۱۳۸۶ قمری |
| مدفن | مشهد، حرم امام رضا علیهالسلام |
|
| |
| اساتید |
میرزا مهدی اصفهانی، شیخ عبدالکریم حائری، سید موسی زرآبادی، حاج آقا حسین قمی،... |
| شاگردان |
سید علی حسینی خامنهای، سید علی حسینی سیستانی، محمدباقر ملکی میانجی ، شیخ ابوالقاسم خزعلی،... |
| آثار |
بیان الفرقان، رسالهای در معرفةالنفس، رسالهای در نقد اصول یازدهگانه ملاصدرا، رسالههایی در علوم غریبه،... |
محتویات
تحصیل و استادان
مجتبی قزوینی خراسانی فرزند میرزا احمد تنکابنی، در سال ۱۳۱۸ ق. در قزوین متولد شد. تحصیلات مقدماتی را در شهر قزوین به پایان برد و بعد به همراه پدرش راهی نجف اشرف گشت و حدود ۷ سال در آن سامان مقدس بماند و از اساتید و عالمان بزرگی چون سید محمدکاظم یزدی و میرزا محمدتقی شیرازی و میرزا محمدحسین نائینی کسب فیض کرد.
شیخ مجتبی در سال ۱۳۳۷ه.ق در ۱۹ سالگی به قزوین باز میگردد و نزد شوهر خواهر خویش سید موسی زرآبادی قزوینی (۱۲۹۴-۱۳۵۳ ه.ق) به مدت دو سال به کسب معارف الاهی و اخلاقی و تحصیل علوم غریبه میپردازد و ریشههای مخالفت با فلسفه در وجودش شکل میگیرد.
پس از آن دو سال نیز به خدمت شیخ عبدالکریم حائری در قم میرسد و سرانجام در ۱۳۴۱ در سن ۲۳ سالگی به مشهد مشرّف میشود و به حلقه درس میرزا مهدی اصفهانی میپیوندد و از محضر آقا بزرگ حکیم و شیخ اسدالله یزدی نیز در حکمت و از میرزا محمد آقازاده و حاج آقا حسین قمی در فقه استفاده مینماید.
تدریس و شاگردان
شیخ مجتبی قزوینی پس از بهره مندی کامل از رشته های مختلف علوم معقول و منقول و کمال پذیری با ریاضات و عبادات، خود انسانی بزرگ و کامل گشت و از سال ۱۳۴۷ ق. در حوزه علمیه مشهد، شروع به تدریس کرد و ۴۰ سال در مرکز علمی مشهد بدین مهم اشتغال داشت.
شیخ مجتبی قزوینی اصول و فقه و متون مهم فلسفه و فلسفۀ انتقادی و معارف ناب قرآنی تدریس می کرد، و در کار تربیت طالبان علم می کوشید. او فلسفه را همراه با نقدش تدریس مینمود و به کتب فلسفی و اصطلاحات آن فی الجمله وقوف داشت. روش تدریس او در حکمت و فلسفه بسیار آموزنده، و پرورنده استعداد و نشان دهنده راه تفکر اجتهادی در مقام تعقل بود. وی شاگردان زیادی را در شهرهای مختلف تربیت کرده است، از جمله:
- سید علی حسینی خامنهای (رهبر شهید انقلاب)
- سید علی حسینی سیستانی
- سید جمال الدین استرآبادی
- محمدباقر ملکی میانجی
- سید حسن ابطحی
- شیخ ابوالقاسم خزعلی
- سید عباس سیدان
- محمد واعظزاده خراسانی
- شیخ عبدالنبی کجوری
- سید محمود مجتهدی
- محمدکاظم مدیرشانهچی
- سید عبدالکریم هاشمینژاد
- محمدرضا حکیمی
- محمدمهدی رکنی یزدی
- عباس واعظ طبسی
آثار و تألیفات
- بیان الفرقان (به فارسی) در ۵ جلد؛ که مهمترین اثر بر جای مانده آیت الله قزوینی است که به بررسی توحید و معاد و نبوت و امامت از منظر قرآن کریم میپردازد.
- رسالهای در معرفة النفس؛ شامل بیان نظریه ارسطویی و نقد آن؛ و نظریه «مادیة الحدوث بودن نفس» و نقد آن؛ و نظریه مادیین درباره نفس و نقد آن؛ و سرانجام تبیین معرفة النفس قرآنی.
- رسالهای در نقد علمی و فلسفی اصول یازده گانه ملاصدرای شیرازی، در مبانی فلسفی خویش.
- رسالههایی در برخی علوم غریبه.
ویژگیهای اخلاقی
آیت الله شیخ مجتبی قزوینی زندگی بسیار ساده ای داشت و از نیازهای خود چشم می پوشید و آن چه را می توانست به طلبه ای تنگدست برساند، می رسانید و با تواضع و افتادگی بسیار، با آنان سلوک می کرد و پدرانه و با رفتاری مهربان به احوال طلاب رسیدگی می کرد.
مرحوم قزوینی عنایتی خاص بر تلاش و کوشش و استفاده مردم از دانش پژوهان داشت. از این رو توازن در شیوه زندگی را برای شاگردان خود تجویز می کرد. یکی از شاگردان ایشان نقل می کند: «من شب ها مطالعه می کردم. یک شب مطلب مشکل بود؛ من به زور خود را تا سحر بیدار نگاه داشتم و آب به صورت می زدم تا بیدار بمانم و مطلب حل شود، اما نشد. صبح شد و کسی نمی دانست که من نخوابیدم. حالم خیلی بد بود. صبح منزل حاج شیخ مجتبی رفتم. وقت خداحافظی حاج شیخ گفتند: بنشین! آن وقت فرمودند: من در درس ها زحمت زیادی می کشیدم و خیلی فشار روی خودم می آوردم و حتی شب غذا نمی خوردم و دیر می خوابیدم. یک روز رفتم که نان بگیرم، یکی از اساتید مرا صدا زد و گفت: آقا مجتبی! می خواهی از وجودت مردم بهره ببرند یا نه؟ گفتم: بله. ایشان فرمودند: با این روش که تو داری، مردی خواهی بود منزوی و علیل و کنج خانه افتاده و کسی از تو بهره نخواهد برد؛ مگر می خواهی ریاضت بکشی. بخواب! غذا بخور! چرا صبحانه نمی خوری؟ چرا غذایت نامرتب است؟ علم را کم کم بیاموز و خوب بیاموز؛ به طوری که وقتی به جایی رسیدی، مردم و طلبه ها از وجودت بتوانند استفاده کنند. حاج شیخ بعد از نقل این داستان گفتند: آقا جان شب نخوابیدن یعنی چه؟!».
شیخ دارای کرامات و چشم حقیقت بین بود. استاد محمدرضا حکیمی می گوید: «حاج شیخ از سفر قبله (حج) بازگشته بودند و روزی در خدمتشان بودم و دو به دو نشسته بودیم؛ فرمودند: در یکی از طواف ها دیدم نوری از درون کعبه معظمه خارج شد و به طرف مشاهد مشرفه (حرم مدینه، حرم نجف...) رفت و آن جاها را نورافشانی کرد و دوباره به کعبه بازگشت».
از جمله توصیه های اخلاقی ایشان چنین نقل شده که: «ریشه امیدواری دو امر مهم است: اول معرفت پروردگار متعال به ربوبیت و اوصاف کمال و جمال؛ چنانکه ذات مقدس، به توسط قرآن مجید و پیغمبر اکرم (ص) و ائمه هدی (ع) بیان فرموده؛ نه چنان که علماء بشر به آراء و عقول ناقص خود مشی کردند. دوم شناسایی خود، به عبودیت و فقر و عجز و احتیاج و بیچارگی و ناتوانی و قصور و تقصیر و تمام و کمال رجاء که باعث نجات باشد و توسل و تشبث به ولایت اهل بیت (ع) و عمل به دستورات و فرامین آن وجودات مقدس و شکی نیست که هر مقام و کمالی را خواسته باشیم، باید متوجه و متوسل به مقامت ولایت ائمه (ع) باشیم؛ «مَن أراد اللهَ بدأ بکُم...».
آیت الله قزوینی در عین حال که مستغرق در عوالم روحانی و معنوی بودند، هیچگاه از انجام تکالیف سیاسی و اجتماعی غفلت نمی کردند و از همان ابتدای شروع نهضت امام خمینی در سال ۱۳۴۲، حکم کردند که: «حاج آقا روح الله در همه زمین مرجع است و همه باید به ایشان رجوع کنند» و پیوسته از ایشان حمایت کامل داشتند و حتی تصویر امام خمینی را در منزل خود که محل آمد و شد روحانیون و طلاب بود، در بالای سر خود نصب کرده بودند. آن مرحوم در نهضت انقلاب ایران بسیار فعّال بوده و در جهتدهی نهضت به سوی رهبر عظیم الشأن نهضت اسلامی ـ با وجود اختلاف فکری ـ از خود گذشتگی بسیاری نشان داد. در مشهد مقدس، رهبری حرکت طلاب حوزه در مسیر نهضت امام خمینی (ره) را عمدتاً مرحوم حاج شیخ مجتبی قزوینی بر عهده داشت.
وفات
مرحوم آیت الله شیخ مجتبی قزوینی پس از سال ها تلاش و کوشش در راه دین، در روز دوشنبه ۱۴ فروردین ۱۳۴۶ (۲۲ ذی الحجه ۱۳۸۶) پس از تحمل یک بیماری طولانی، درگذشت. پیکر ایشان در حرم مطهر امام رضا (علیه السلام) در صحن عتیق به خاک سپرده شد.
با توسعه صحن انقلاب و ایجاد رواق دارالحجه، اکنون قبر ایشان در نزدیکی راه پلههای دو رواق دارالولایه و حضرت معصومه سلام الله علیها واقع شده است.
منابع
- "شیخ مجتبی قزوینی"، سایت عرفان و حکمت.
- "توصیه هایی از شیخ مجتبی قزوینی"، سایت خبرگزاری حوزه.
- دانشنامه موضوعی قرآن، در سترس در: سایت دین آنلاین.
آرشیو عکس و تصویر
مجتبی قزوینی
از راست: ۱. شهید محمد (قاسم) صادقی، ۲. دوست محمدی، ۳. ناصر مکارم شیرازی ، ۴. محمد رازی، ۵. سعید اشراقی، سید روح الله موسوی مصطفوی خمینی، ۶. مجتبی قزوینی، ۷. حسن علی مروارید، ۸. مهدی نوقانی و ۹. سید محمد علم الهدی
قبر مجتبی قزوینی در حرم امام رضا علیه السلام
کتابی درباره مجتبی قزوینی
.JPG)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
