شیعه در اسلام (کتاب)

نویسنده	سید محمدحسین طباطبایی
موضوع	تاریخ شیعه
زبان	فارسی
تعداد جلد	۱
شیعه در اسلام

کتاب «شیعه در اسلام» اثر علامه سید محمدحسین طباطبایی (م، ۱۳۶۰ ش) در موضوع موقعيت «شيعه» در جهان اسلام است. این کتاب که پیشنهاد نگارش آن از سوی پورفسور مورگان و دکتر سید حسین نصر به علامه طباطبائی داده شد، با این انگیزه تألیف گردید که تفكر شيعى را به كسانى كه نسبت به آن ناآگاهند بشناساند و منبع مطمئنی برای آشنائی محافل دانشگاهی غرب با مذهب شیعه گردد.

مؤلف

آیت‌الله سید محمدحسین طباطبایی، معروف به علامه طباطبایی (۱۲۸۱-۱۳۶۰ ش)، فقیه، عارف، فیلسوف و مفسر بزرگ شیعه در دوران معاصر است. وی از اساتید بزرگی همچون سید علی آقای قاضی، آیت‌الله شیخ محمدحسین اصفهانى، آیت‌الله میرزای نایینى، سید ابوالحسن اصفهانى و آیت‌الله حجّت کوه‌کمرى بهره گرفت.

علامه در قم شروع به تدریس دروس تفسیر قرآن و فلسفه نمود که در آن زمان چندان بدان اهمیت داده نمی شد و این کار او موجب رونق این دو درس در حوزه قم شد. بسیاری از مدرسان بعدی فلسفه در حوزه علمیه قم شاگردان او بودند.

برخی از تألیفات مهم علامه طباطبايى عبارتند از: تفسیر المیزان، بدایة الحکمة، نهایة الحکمة، سنن النبی، اصول فلسفه و روش رئالیسم، حاشیة الکفایه و شيعه در اسلام.

معرفی کتاب

«شيعه در اسلام»، كتابى است كه علامه طباطبایی آن را در پاسخ به درخواست عده‌اى از دانشمندان غربى؛ مانند پرفسور مورگان امريكائى و عده‌اى از شاگردان علامه براى معرفى شيعه در مغرب‌زمين به زبان فارسى در حدود سال ۱۳۴۵ش. تأليف نموده‌اند.

شيعه به دلائل گوناگونى، در جهان غرب مورد غفلت واقع شده بود و جامعۀ علمى در مغرب زمين هيچ شناخت درستى از شيعه و مكتب اهل بيت(ع) نداشتند؛ چرا كه اغلب مطالعات و تحقيقات انديشمندان مغرب‌زمين، پيرامون شيعه، عارى از تعصب و غرض‌ورزى نيست؛ چون مصادر تحقيقى آنان اغلب از اهل تسنن و يا از فرقه اسماعیلیه مى‌باشد. اين مهم باعث شد تا عده‌اى كه به اين موضوع پى برده بودند، در صدد شناساندن اين مذهب صحيح و عقل‌گرا در جهان اقدام نمايند كه تلاش يكى از شاگردان علامۀ طباطبائى كه مسافرت‌هايى به آمريكا و اروپا داشته و از اين قضيه مطلع گرديده بود، كارساز گردد و علامۀ بزرگوار را مجاب نموده تا اثرى درخور شأن اين مذهب الهى تنظيم نمايند.

اين كتاب، يک تحقيق جديد با هدف شناساندن شيعه و جوانب گوناگون آن به افرادى است كه با عالم فكرى اسلامى و شيعى آشنايى ندارند و مايلند از ديدگاهى كلى، نظرى جامع به اين بخش مهم از اسلام بيفكنند.

بى‌شک علامه طباطبائى از استوانه‌هاى فكرى و علمى جهان اسلام در دوران معاصر است و ديدگاه ايشان در اين زمينه مى‌تواند جامعيت ويژه و جايگاهى ستودنى داشته باشد، از اين‌روست كه در سال‌هاى اخير، نه تنها اين كتاب به زبان‌هاى مختلف ترجمه شده و حتى در دانشگاه‌هاى مهم دنيا تدريس نيز گرديده است، بلكه در داخل كشورمان نيز بارها تجديد چاپ گرديده و در تيراژهاى بالا در اختيار اهل علم و انديشه قرار گرفته است.

كتاب «شيعه در اسلام» ابتدائا توسط دکتر سید حسین نصر از شاگردان علامه طباطبايى به زبان انگلیسی ترجمه شده و در آمریکا در سطح دانشگاهی تدریس گردید. همچنین «الشيعة فی الإسلام»، ترجمۀ عربى این کتاب است كه توسط جعفر بهاءالدين انجام شده است.

محتوای کتاب

در كتاب «شيعه در اسلام» مؤلف به سؤالات مطرح در مورد شيعه و عقاید ايشان پاسخ گفته و شبهاتى را كه از جانب دشمنان شيعه متوجه ايشان گشته ردّ و ابطال مى‌نمايد. نویسنده به هيچ وجه متعرض عقايد اهل سنت دربارۀ موضوعات مطرح در كتاب نگرديده و فقط به دفاع از اصالت مذهب تشيع اثنا عشرى پرداخته و خاستگاه آن را معرفى نموده و در صفحاتى معدود، بسيارى از مهم‌ترين حقايق معارف اسلامى و شيعى را بيان كرده است.

این کتاب دارای یک مقدمه و سه بخش و یک خاتمه است. مرحوم علامه طباطبائى براى شناسائى شيعه، به سه بخش عمده توجه كرده‌اند كه عبارتند از: ۱- کیفیت پيدايش و نشو و نماى شيعه ۲- انشعابات شيعه ۳- تفكر مذهبى شيعه.

بخش اول: در این بخش کیفیت پیدایش و نشو و نمای شیعه، از آغاز پیدایش تا قرن چهاردهم هجری مورد بررسی قرار گرفته است. سپس انشعابات شیعه همچون: زیدیه، اسماعیلیه، مزاریه و دروزیه بیان گردیده و در مورد هر كدام به يك معرفى اجمالى و تاريخچه‌اى متناسب اشاره شده است. مؤلف، زمان پيدايش مكتب تشيع را زمان حيات پيامبر اكرم(ص) مى‌دانند و عوامل مختلفى را باعث اين پيدايش در ميان مسلمين معرفى مى‌كند كه از مهم‌ترين آنها مى‌توان به: الف) اجابت دعوت حضرت على(ع) براى جانشينى پيغمبر(ص) در روزهاى نخستين علنى شدن دعوت پيامبر اكرم(ص). ب) تصريح پيغمبر مكرم اسلام(ص) به عصمت و مصون بودن حضرت اميرالمؤمنين(ع) از هر گونه خطا و اشتباه. ج) کارهاى شگفت‌انگيز حضرت على(ع) و ايثارگرى‌هاى ايشان در مورد وجود مقدس پيغمبر خاتم(ص)، مانند خوابيدن حضرت در بستر پيغمبر(ص) و مانند آن. د) جريان غدير خم كه علنا پيغمبر(ص) به كل مسلمين جانشينى و خلافت حضرت على(ع) را بيان نمودند كه هيچ جاى شك و شبهه‌اى بعد از ايشان باقى نماند. علاّمه اين فضائل حضرت امير(ع) را دليلى بر تجمع عده‌اى از طالبان فضيلت در گرد حضرت على(ع) مى‌داند و ديگر عامل مهم براى ايجاد تشيع را بكار بردن اين لفظ از جانب پيغمبر(ص) در مورد دوستان على(ع) مى‌نامند.

بخش دوم: در این بخش راههای تفکر مذهبی شیعه به شرح زیر مورد بررسی و مقایسه قرار گرفته است: طریق اول: ظواهر دینی، اقسام ظواهر دینی. طریق دوم: بحث عقلی. طریق سوم: کشف.

بخش سوم: در بخش پایانى كتاب، برخورد شیعه با كتاب و سنت و اصول اعتقادات اسلامى از نظر شیعه دوازده امامى را تحت عناوین خداشناسى، پیامبرشناسى، معادشناسى و امام شناسى مطرح ساخته است. مؤلف، عقل‌گرائى را از امتيازات مهم شيعه برشمرده و كوششى كه شيعه براى فلسفه انجام داده‌اند و بقاء فلسفه در ميان شيعه را دليلى بر مدعاى خود مى‌داند.

مرحوم علامه در بخش اعتقادات، نخست در مورد توحيد سخن گفته و ضرورت خدا، وحدانيت خدا، صفات و ذات خدا، معنى صفات خدا و افعال خدا را مورد بررسى اجمالى قرار مى‌دهند. در بخش نبوت نيز نبوت عام و خاص را اثبات نموده و ضرورت پيغمبر براى جوامع بشرى را مسله‌اى مسلّم مى‌شمارند. بخش بعدى كتاب كه در مورد معاد است، در واقع از تركيب انسان از روح و جسم، حقيقت روح، مرگ، برزخ و قيامت بحث مى‌كند. ايشان در بخش امامت نيز چند محور عمده را مورد بحث قرار داده‌اند كه عبارتند از معناى امام، ائمه و پيشوايان اسلام و سخنى در مورد مهدى موعود(عج). ايشان ائمه معصومين را افرادى مشخص شده از جانب نبى مكرم اسلام(ص) مى‌دانند كه به واسطۀ بى‌مهرى‌هاى امت مورد غفلت قرار گرفتند و حكومت اسلامى كه مخصوص اين ذوات مقدس بود در دست‌غير اهلش قرار گرفت.

مرحوم علامه طباطبائى در بخش‌هاى پايانى كتاب اجمالى از زندگى دوازده امام را ذكر مى‌كند كه از مهم‌ترين بخش‌هاى آن جنگ‌هاى سه‌گانه‌اى كه اميرالمؤمنين انجام داد، صلح امام حسن(ع) قضيۀ كربلا ادعيۀ به يادگار مانده از امام سجاد، توسعۀ علمى كه توسط امام باقر(ع) و امام صادق(ع) صورت گرفت، دوران حبس امام كاظم(ع)، قضيۀ ولايت‌عهدى امام رضا(ع)، برقرارى نسبت فاميلى مأمون به امام جواد(ع)، دوران تلخ امام هادى(ع) كه با شكنجه‌هاى روحى و جسمى متوكل همراه بود و دورۀ پر از خفقان امام عسکرى(ع) و بالاخره غيبت امام زمان(عج) و بحثى خاص در مورد ظهور امام عصر(عج) مى‌باشد.

خاتمه كتاب با عنوان پیام معنوى شیعه، جهانیان را به در پیش گرفتن راه خدا و رسیدن به آخرین درجه كمال انسانى كه همان ولایت و قرب الهی است، فراخوانده است.

منابع

• نرم افزار کتابخانه کلام اسلامی، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
• کتابشناسی تفصیلی مذاهب اسلامی، محمدرضا ضمیری.
• معرفی کتاب شیعه در اسلام، سایت دائرة المعارف طهور.
• مقدمه دکتر سید حسین نصر بر کتاب و متن کتاب شیعه در اسلام.