رجاء بن منقذ عبدی: تفاوت بین نسخه‌ها
(ایجاد مقالهٔ تازه: رجاء بن منقذ عبدی) |
(به‌روزرسانی مقاله با نسخهٔ نهایی و اصلاح ارجاع‌ها) |
||
| سطر ۱۰: | سطر ۱۰: | ||
}} | }} | ||
| − | '''رَجاء بن مُنقِذ عَبدی''' (کشته‌شده در ۶۶ق) از کوفیانِ سپاه [[عمر بن سعد]] در [[واقعه کربلا]] بود.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۵۹.</ref> نام او در شمار ده سواری ثبت شده که در [[روز عاشورا]]، به فرمان عمر بن سعد، پیکر [[امام حسین علیه السلام]] را با سم اسبان لگدکوب کردند و سپس برای گرفتن پاداش به حضور [[عبیدالله بن زیاد]] رفتند.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۵۹.</ref> پس از برآمدن [[قیام مختار]] در سال ۶۶ق، [[مختار ثقفی]] او را در شمار همان ده تن دستگیر کرد و به کیفر این کار، دست و پایش را با میله‌های آهن بست و زیر سم اسبان کشت.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۶۰؛ قمی، نفس المهموم، ص۳۴۸.</ref> جز این دو گزارش، منابع کهن آگاهی چندانی از زندگی او به دست نمی‌دهند؛ سال تولد، تبار تفصیلی و محل دفن او دانسته نیست و نسبت «عبدی» تنها نشانهٔ وابستگی قبیله‌ای او است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۵۹-۶۰.</ref> | + | '''رَجاء بن مُنقِذ عَبدی''' (کشته‌شده در ۶۶ق) از کوفیانِ سپاه [[عمر بن سعد]] در [[واقعه عاشورا|واقعه کربلا]] بود.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۵۹.</ref> نام او در شمار ده سواری ثبت شده که در [[واقعه عاشورا|روز عاشورا]]، به فرمان عمر بن سعد، پیکر [[امام حسین علیه السلام]] را با سم اسبان لگدکوب کردند و سپس برای گرفتن پاداش به حضور [[عبیدالله بن زیاد]] رفتند.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۵۹.</ref> پس از برآمدن [[قیام مختار]] در سال ۶۶ق، [[مختار ثقفی]] او را در شمار همان ده تن دستگیر کرد و به کیفر این کار، دست و پایش را با میله‌های آهن بست و زیر سم اسبان کشت.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۶۰؛ قمی، نفس المهموم، ص۳۴۸.</ref> جز این دو گزارش، منابع کهن آگاهی چندانی از زندگی او به دست نمی‌دهند؛ سال تولد، تبار تفصیلی و محل دفن او دانسته نیست و نسبت «عبدی» تنها نشانهٔ وابستگی قبیله‌ای او است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۵۹-۶۰.</ref> |
== نام و نسب == | == نام و نسب == | ||
| سطر ۱۶: | سطر ۱۶: | ||
== نقش در واقعهٔ کربلا == | == نقش در واقعهٔ کربلا == | ||
| − | پس از شهادت امام حسین (ع) در [[روز عاشورا]]، عمر بن سعد در میان سپاهیان خود ندا داد: «مَن یَنتَدِبُ لِلحُسَینِ فَیُوطِئُ الخَیلَ ظَهرَهُ؟»؛ یعنی چه کسی برای [هتک حرمت] حسین پیش‌قدم می‌شود تا اسبان را بر پشت او بتازد؟<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۵۹.</ref> ده تن داوطلب شدند و رجاء بن منقذ یکی از آنان بود.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۵۹.</ref> بر پایهٔ همین گزارش، آنان «فَداسوا الحُسَینَ عَلَیهِ السَّلامُ بِحَوافِرِ خُیولِهِم حَتَّى رَضّوا ظَهرَهُ وَ صَدرَهُ»؛ با سم ستوران خود پیکر حسین (ع) را کوبیدند تا پشت و سینه‌اش را خرد کردند.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۵۹-۶۰؛ قمی، نفس المهموم، ص۳۴۷.</ref> در این فهرست، نام اسحاق بن حویه، اخنس بن مرثد، حکیم بن طفیل سنبسی، عمرو بن صبیح صیداوی، رجاء بن منقذ عبدی، سالم بن خثیمه جعفی، واضح بن ناعم، صالح بن وهب جعفی، هانئ بن ثبیت حضرمی و اسید بن مالک آمده است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۵۹.</ref> | + | پس از شهادت امام حسین (ع) در [[واقعه عاشورا|روز عاشورا]]، عمر بن سعد در میان سپاهیان خود ندا داد: «مَن یَنتَدِبُ لِلحُسَینِ فَیُوطِئُ الخَیلَ ظَهرَهُ؟»؛ یعنی چه کسی برای [هتک حرمت] حسین پیش‌قدم می‌شود تا اسبان را بر پشت او بتازد؟<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۵۹.</ref> ده تن داوطلب شدند و رجاء بن منقذ یکی از آنان بود.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۵۹.</ref> بر پایهٔ همین گزارش، آنان «فَداسوا الحُسَینَ عَلَیهِ السَّلامُ بِحَوافِرِ خُیولِهِم حَتَّى رَضّوا ظَهرَهُ وَ صَدرَهُ»؛ با سم ستوران خود پیکر حسین (ع) را کوبیدند تا پشت و سینه‌اش را خرد کردند.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۵۹-۶۰؛ قمی، نفس المهموم، ص۳۴۷.</ref> در این فهرست، نام اسحاق بن حویه، اخنس بن مرثد، حکیم بن طفیل سنبسی، عمرو بن صبیح صیداوی، رجاء بن منقذ عبدی، سالم بن خثیمه جعفی، واضح بن ناعم، صالح بن وهب جعفی، هانئ بن ثبیت حضرمی و اسید بن مالک آمده است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۵۹.</ref> |
سپس این ده تن به حضور [[عبیدالله بن زیاد]] در [[دارالاماره کوفه|دارالاماره]] رفتند. اسید بن مالک چنین خواند: «نَحنُ رَضَضنا الصَّدرَ بَعدَ الظَّهر / بِكُلِّ یَعبوبٍ شَدیدِ الأَسر»؛ «ما سینه [او] را پس از پشت، با هر اسب تندروِ سخت‌لگام خرد کردیم».<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۵۹-۶۰.</ref> عبیدالله بن زیاد پرسید شما کیستید؟ گفتند: «نَحنُ الَّذینَ وَطِئنا بِخُیولِنا ظَهرَ الحُسَینِ حَتَّى طَحَنّا جَناجِنَ صَدرِهِ»؛ ماییم آنان که با اسبان خود بر پشت حسین تاختیم تا دنده‌های سینه‌اش را آرد کردیم. آن‌گاه ابن زیاد «فَأَمَرَ لَهُم بِجائِزَةٍ یَسیرَةٍ»؛ پاداشی اندک به آنان داد.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۶۰؛ قمی، نفس المهموم، ص۳۴۸.</ref> | سپس این ده تن به حضور [[عبیدالله بن زیاد]] در [[دارالاماره کوفه|دارالاماره]] رفتند. اسید بن مالک چنین خواند: «نَحنُ رَضَضنا الصَّدرَ بَعدَ الظَّهر / بِكُلِّ یَعبوبٍ شَدیدِ الأَسر»؛ «ما سینه [او] را پس از پشت، با هر اسب تندروِ سخت‌لگام خرد کردیم».<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۵۹-۶۰.</ref> عبیدالله بن زیاد پرسید شما کیستید؟ گفتند: «نَحنُ الَّذینَ وَطِئنا بِخُیولِنا ظَهرَ الحُسَینِ حَتَّى طَحَنّا جَناجِنَ صَدرِهِ»؛ ماییم آنان که با اسبان خود بر پشت حسین تاختیم تا دنده‌های سینه‌اش را آرد کردیم. آن‌گاه ابن زیاد «فَأَمَرَ لَهُم بِجائِزَةٍ یَسیرَةٍ»؛ پاداشی اندک به آنان داد.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۶۰؛ قمی، نفس المهموم، ص۳۴۸.</ref> | ||
نسخهٔ کنونی تا ۱۰ نوامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۶:۳۹
| رجاء بن منقذ عبدی | |
| نام کامل | رَجاء بن مُنقِذ عَبدی |
| زادروز | نامعلوم |
| زادگاه | |
| وفات | ۶۶ق، کوفه |
| مدفن | نامعلوم |
| آثار | |
| شناخته‌شده برای |
حضور در سپاه عمر بن سعد در واقعه کربلا و شرکت در لگدکوب کردن پیکر امام حسین علیه السلام با اسب؛ کشته شدن به فرمان مختار ثقفی در قیام مختار |
رَجاء بن مُنقِذ عَبدی (کشته‌شده در ۶۶ق) از کوفیانِ سپاه عمر بن سعد در واقعه کربلا بود.[۱] نام او در شمار ده سواری ثبت شده که در روز عاشورا، به فرمان عمر بن سعد، پیکر امام حسین علیه السلام را با سم اسبان لگدکوب کردند و سپس برای گرفتن پاداش به حضور عبیدالله بن زیاد رفتند.[۲] پس از برآمدن قیام مختار در سال ۶۶ق، مختار ثقفی او را در شمار همان ده تن دستگیر کرد و به کیفر این کار، دست و پایش را با میله‌های آهن بست و زیر سم اسبان کشت.[۳] جز این دو گزارش، منابع کهن آگاهی چندانی از زندگی او به دست نمی‌دهند؛ سال تولد، تبار تفصیلی و محل دفن او دانسته نیست و نسبت «عبدی» تنها نشانهٔ وابستگی قبیله‌ای او است.[۴]
محتویات
نام و نسب
منابع کهن نام او را «رجاء بن منقذ عبدی» ضبط کرده‌اند و جز این، نشانی از نسب او به دست نمی‌دهند.[۵] همین صورت نام در فهرست ده سوارِ لگدکوب‌کننده نیز آمده است.[۶] «عبدی» نسبت او است، اما منابع نام کامل این تیره را ذکر نکرده‌اند و از کنیه و خانوادهٔ او نیز چیزی نگفته‌اند. او را در شمار کوفیان و در سپاه عمر بن سعد می‌یابیم؛ چنین برمی‌آید که در کوفه می‌زیسته است. هیچ گزارش مستقلی از زندگی او پیش از سال ۶۱ق در دست نیست.[۷]
نقش در واقعهٔ کربلا
پس از شهادت امام حسین (ع) در روز عاشورا، عمر بن سعد در میان سپاهیان خود ندا داد: «مَن یَنتَدِبُ لِلحُسَینِ فَیُوطِئُ الخَیلَ ظَهرَهُ؟»؛ یعنی چه کسی برای [هتک حرمت] حسین پیش‌قدم می‌شود تا اسبان را بر پشت او بتازد؟[۸] ده تن داوطلب شدند و رجاء بن منقذ یکی از آنان بود.[۹] بر پایهٔ همین گزارش، آنان «فَداسوا الحُسَینَ عَلَیهِ السَّلامُ بِحَوافِرِ خُیولِهِم حَتَّى رَضّوا ظَهرَهُ وَ صَدرَهُ»؛ با سم ستوران خود پیکر حسین (ع) را کوبیدند تا پشت و سینه‌اش را خرد کردند.[۱۰] در این فهرست، نام اسحاق بن حویه، اخنس بن مرثد، حکیم بن طفیل سنبسی، عمرو بن صبیح صیداوی، رجاء بن منقذ عبدی، سالم بن خثیمه جعفی، واضح بن ناعم، صالح بن وهب جعفی، هانئ بن ثبیت حضرمی و اسید بن مالک آمده است.[۱۱]
سپس این ده تن به حضور عبیدالله بن زیاد در دارالاماره رفتند. اسید بن مالک چنین خواند: «نَحنُ رَضَضنا الصَّدرَ بَعدَ الظَّهر / بِكُلِّ یَعبوبٍ شَدیدِ الأَسر»؛ «ما سینه [او] را پس از پشت، با هر اسب تندروِ سخت‌لگام خرد کردیم».[۱۲] عبیدالله بن زیاد پرسید شما کیستید؟ گفتند: «نَحنُ الَّذینَ وَطِئنا بِخُیولِنا ظَهرَ الحُسَینِ حَتَّى طَحَنّا جَناجِنَ صَدرِهِ»؛ ماییم آنان که با اسبان خود بر پشت حسین تاختیم تا دنده‌های سینه‌اش را آرد کردیم. آن‌گاه ابن زیاد «فَأَمَرَ لَهُم بِجائِزَةٍ یَسیرَةٍ»؛ پاداشی اندک به آنان داد.[۱۳]
در قیام مختار
چند سال بعد، هنگامی که مختار ثقفی در کوفه قیام کرد و خون‌خواهی امام حسین (ع) را شعار خود ساخت، به سراغ قاتلان کربلا رفت.[۱۴] بر پایهٔ گزارشی که مجلسی و شیخ عباس قمی آورده‌اند، مختار همین ده تن را دستگیر کرد و «فَشَدَّ أَیدِیَهُم وَ أَرجُلَهُم بِسُكَكِ الحَدیدِ وَ أَوطَأَ الخَیلَ ظُهورَهُم حَتَّى هَلَكوا»؛ دست و پایشان را با میله‌های آهن بست و اسبان را بر پشتشان تاخت تا هلاک شدند.[۱۵] این کیفر در سال ۶۶ق، پس از چیرگی مختار بر کوفه، رخ داد.[۱۶]
سرانجام
سرانجام رجاء بن منقذ، بر پایهٔ همین گزارش‌ها، کشته شدن به دست نیروهای مختار در سال ۶۶ق است.[۱۷]
ارزیابی منابع
دربارهٔ تحقق این هتک، در منابع اختلاف دیده می‌شود. مجلسی پس از نقل گزارش می‌نویسد: «المُعتَمَدُ عِندِی ما سَیَأتی فی رِوایَةِ الکافی أَنَّهُ لَم یَتَیَسَّر لَهُم ذلِک»؛ آنچه نزد من معتبر است روایت الکافی است که بر پایهٔ آن، این کار برای آنان میسر نشد.[۱۸] بنابراین داوطلب شدن ده تن و پاداش گرفتن آنان در منابع کهن گزارش شده، اما کیفیت هتک پیکر محل بحث است.[۱۹]
در همان گزارش، از قول ابو عمر زاهد آمده است که این ده تن «أَولادُ زِنا» بودند؛ این سخن، نقلی است که مجلسی و قمی از یک راوی آورده‌اند و دادهٔ تاریخی مستقل شمرده نمی‌شود.[۲۰] نیز باید توجه داشت که بیشتر آنچه دربارهٔ رجاء بن منقذ می‌دانیم، در ضمن گزارش‌های جمعیِ «ده سوار» آمده است، نه در ترجمه‌ای مستقل؛ از این‌رو نمی‌توان دربارهٔ انگیزه‌ها و سرنوشت تفصیلی او داوری استواری کرد.[۲۱]
پانویس
- ↑ مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۵۹.
- ↑ مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۵۹.
- ↑ مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۶۰؛ قمی، نفس المهموم، ص۳۴۸.
- ↑ مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۵۹-۶۰.
- ↑ مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۵۹.
- ↑ قمی، نفس المهموم، ص۳۴۷؛ ابن طاووس، اللهوف، بخش گزارش لگدکوب کردن پیکر امام حسین (ع).
- ↑ مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۵۹.
- ↑ مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۵۹.
- ↑ مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۵۹.
- ↑ مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۵۹-۶۰؛ قمی، نفس المهموم، ص۳۴۷.
- ↑ مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۵۹.
- ↑ مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۵۹-۶۰.
- ↑ مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۶۰؛ قمی، نفس المهموم، ص۳۴۸.
- ↑ مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۶۰؛ قمی، نفس المهموم، ص۳۴۸.
- ↑ مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۶۰؛ قمی، نفس المهموم، ص۳۴۸.
- ↑ مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۶۰.
- ↑ مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۶۰؛ قمی، نفس المهموم، ص۳۴۸.
- ↑ مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۶۰.
- ↑ مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۵۹-۶۰.
- ↑ مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۶۰؛ قمی، نفس المهموم، ص۳۴۸.
- ↑ مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۵۹-۶۰؛ قمی، نفس المهموم، ص۳۴۷-۳۴۸.
منابع
- ابن طاووس، علی بن موسی؛ اللهوف علی قتلی الطفوف، قم: اسوه، ۱۴۱۴ق.
- قمی، عباس؛ نفس المهموم فی مصیبة سیدنا الحسین المظلوم، نجف: المکتبة الحیدریة، ۱۴۲۱ق.
- مجلسی، محمدباقر؛ بحار الأنوار، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق؛ ج۴۵.
