حدیث متصل

یکی از اقسام حدیث -به اعتبار سند-، «حدیث متصل» می‌باشد و آن حدیثی است که سند آن به نقل هر راوی از راوی بالاتر از خودش متصل باشد، خواه آنکه به معصوم برسد یا بر غیر او متوقف باشد.

تعریف حدیث متصل

برای این اصطلاح چند معنا با تفاوت‌های اندک نقل کرده‌اند که عبارتند از:

• تعریف اول: حدیثی است که هر یک از راویان، حدیث را از راوی طبقه بالاتر نقل کرده باشد. در این نوع حدیث، رسیدن سلسله سند به امام لازم نیست و از این رو شامل موقوف و مرفوع نیز می‌شود.
• تعریف دوم: حدیثی است که سلسله سند آن متصل باشد و هر یک از راویان، حدیث را از روی طبقه بالاتر به صورت سماع، اجازه و مناوله تحمل کرده باشد و از این جهت فرق نمی‌کند که مرفوع به معصوم باشد یا موقوف بر غیر معصوم باشد.
• تعریف سوم: حدیثی است که سلسله سند آن به معصوم یا صحابی متصل شود. برخی در این تعریف به جای «معصوم»، کلمه «نبی» به کار برده‌اند.
• تعریف چهارم: حدیثی است که سلسله سند آن به گوینده آن متصل باشد و لو این که مرفوع و یا موقوف باشد. از نظر این گروه به حدیث موقوف بر تابعی و پائین‌تر از آن نیز حدیث متصل اطلاق می‌شود.
• تعریف پنجم: حدیثی است که سلسله سند آن به معصوم منتهی شود.

رابطه حدیث متصل و موقوف و مرفوع و مسند

در اطلاق نام حدیث متصل بر حدیث موقوف بر تابعی اختلاف است و این اختلاف در صورتی است که بخواهیم حدیث متصل را به طور مطلق و بدون هیچ قیدی بر آن اطلاق کنیم و الا اگر حدیث متصل را مقید نماییم مثلاً بگوییم: «حدیث متصل به سعید بن مسیب» مسلماً هیچ اشکالی و اختلافی در این نام‌گذاری نخواهد بود و بلکه مورد اتفاق همه است. شاید دلیل قائلین به عدم جواز، این باشد که حدیث موقوف بر تابعی، مقطوع نامیده می‌شود و چنان‌چه آن را متصل هم بنامند لازم می‌آید که یک شی متصف به دو وصف متضاد شود.

بین حدیث متصل و مرفوع، نسبت عموم و خصوص من وجه است. ماده اجتماع حدیث متصل به معصوم است که مرفوع و متصل به آن اطلاق می‌شود. ماده افتراق حدیث متصل از مرفوع حدیث موقوف بر غیر معصوم است و ماده افتراق حدیث مرفوع از متصل حدیثی است که با سند منقطع به معصوم نسبت داده شود.

نسبت بین حدیث متصل و مُسند، عموم و خصوص مطلق است؛ زیرا هر حدیث مسندی متصل است، ولی هر حدیث متصل مسند نیست، زیرا ممکن است تا صحابی متصل باشد، که در این صورت به آن مسند اطلاق نمی‌شود.

منابع

• "حدیث متصل"، پایگاه مدیریت اطلاعات علوم اسلامی.
• دراية الحديث؛ بازپژوهی مصطلحات حديثی در نگاه فريقين، شادی نفيسی، انتشارات سمت.