خُبث: تفاوت بین نسخهها
پرش به ناوبری
پرش به جستجو
مهدی موسوی (بحث | مشارکتها) |
|||
| (۵ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۴ کاربر نشان داده نشده) | |||
| سطر ۱: | سطر ۱: | ||
| − | + | '''«خُبث»''' از واژگاه [[قرآن|قرآنی]]، در لغت به معنای ناپاکى و پلیدى است،<ref> فیومى، المصباح المنیر، ۲/۱۶۲ </ref> و خبیث آن است که ناپاک، پلید و ناپسند باشد، اعمّ از [[انسان]]، کلام، طعام و... و ضدّ آن «طیّب» است که به معنى پاک و دلچسب میباشد. | |
| − | == واژه | + | == واژهشناسی == |
| + | [[راغب اصفهانی]] «خبيث» را چیز ناپسندی معنى كرده كه در اثر پليدى است: «اَلْخُبْثُ و اَلْخَبِيثُ: ما يكره رداءة و خساسة، محسوسا كان أو معقولا، و أصله الرّديء الدّخلة الجاري مجرى خَبَثِ الحديد، و ذلك يتناول الباطل في الاعتقاد، و الكذب في المقال، و القبيح في الفعال»؛<ref>مفردات ألفاظ القرآن، ج۱، ص۲۷۲.</ref> الخبث و الخَبِيث، چيزى است كه بخاطر زشتى و ناپسندى و مكروه بودنش چنين ناميده شده، خواه كراهت حسّى و ظاهرى داشته باشد يا كراهت معنوى و عقلى، و اصلش آنگونه تباهى و زشتى است كه مانند رنگ و جرم آهن ظاهر و پيدا است. واژه خَبَث اعتقاد باطل، سخن دروغ و عمل زشت را در بر مىگيرد. | ||
| − | + | «در [[تفسیر مجمع البیان|مجمع البیان]] ذيل [[آیه 267 سوره بقره|آيه ۲۶۷ سوره بقره]] گويد: خبيث بمعنى پليد است و خبث نقره و آهن همان است كه بعد از گداختن از نقره و آهن جدا می شود، اصل آن ردائت (پليدى) است. خبيث آن است كه ناپاك، پليد و تنفّر آور باشد اعمّ از انسان و كلام و قانون و طعام و غيره و ضدّ آن طيّب است كه بمعنى پاک و دلچسب است.»<ref>قاموس قرآن، سید علیاکبر قرشی، ج۲، ص۲۱۸.</ref> | |
| − | + | «... قال الليث: الْخَابِثُ من كلِّ شيء: الرَّدِيءُ، و الْخَبِيثُ: نَعْتُ كلِّ شيء فاسِدٍ. يقال: هو خَبِيثُ الطَّعْم، خبيثُ اللَّون، خبيثُ الفعل و الكلام...»؛<ref>تهذیب اللغة، ازهری، ج۷، ص۱۴۷.</ref> خبث به معنی پست است و آن صفت هر چیز فاسد می باشد، مثلا در مورد طعم و رنگ و فعل و قول... . | |
| − | [[ | + | ==واژه خبث در قرآن== |
| + | ریشه «خبث» و مشتقات آن، در آیات [[قرآن|قرآن کریم]] معمولا در مقابل «طیب» به کار رفته است، از جمله: | ||
| − | [[ | + | *«{{متن قرآن|لِيَمِيزَ اللَّهُ الْخَبِيثَ مِنَ الطَّيِّبِ وَ يَجْعَلَ الْخَبِيثَ بَعْضَهُ عَلَىٰ بَعْضٍ...»}}؛<ref>[[آیه 37 سوره انفال|سوره انفال، آیه ۳۷]].</ref> تا خدا ناپاکان را از پاکان جدا کند، وناپاکان را روی یکدیگر گذارد... . |
| + | *{{متن قرآن|«وَ آتُوا الْيَتَامَىٰ أَمْوَالَهُمْ وَ لَا تَتَبَدَّلُوا الْخَبِيثَ بِالطَّيِّبِ...»}}.<ref>[[آیه 2 سوره نساء|سوره نساء، آیه ۲]].</ref>؛ اموال یتیمان را به آنان بدهید، و [اموال] پست و بی ارزش [خود] را با [اموالِ] مرغوب و با ارزش [آنان] عوض نکنید... . | ||
| + | *«{{متن قرآن|وَالْبَلَدُ الطَّيِّبُ يَخْرُجُ نَبَاتُهُ بِإِذْنِ رَبِّهِ ۖ وَالَّذِي خَبُثَ لَا يَخْرُجُ إِلَّا نَكِدًا ...}}»؛<ref>[[آیه 58 سوره اعراف|سوره اعراف، آیه ۵۸.]]</ref> سرزمین پاک رستنی اش به اذن خداوندگارش بروید، و آن که پلید و ناپاک است جز اندک نروید... . | ||
| + | *«{{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَنْفِقُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا كَسَبْتُمْ وَمِمَّا أَخْرَجْنَا لَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ ۖ وَلَا تَيَمَّمُوا الْخَبِيثَ مِنْهُ تُنْفِقُونَ ...}}»؛<ref>[[آیه 267 سوره بقره|سوره بقره، آیه ۲۶۷.]]</ref> ای اهل ایمان، از بهترین آنچه اندوختهاید و از آنچه برای شما از زمین میرویانیم انفاق کنید، و بدها را برای انفاق در نظر نگیرید... . | ||
| + | *«{{متن قرآن|الْخَبِيثَاتُ لِلْخَبِيثِينَ وَالْخَبِيثُونَ لِلْخَبِيثَاتِ ۖ وَالطَّيِّبَاتُ لِلطَّيِّبِينَ وَالطَّيِّبُونَ لِلطَّيِّبَاتِ ...}}»؛<ref>[[آیه 26 سوره نور|سوره نور، آیه ۲۶.]]</ref> زنان ناپاک از آن مردان ناپاکند، و مردان ناپاک نیز به زنان ناپاک تعلّق دارند؛ و زنان پاک از آن مردان پاک، و مردان پاک از آن زنان پاکند... . | ||
| + | *«{{متن قرآن|... وَيُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّبَاتِ وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبَائِثَ ...}}»؛<ref>[[آیه 157 سوره اعراف|سوره اعراف، آیه ۱۵۷.]]</ref>... اشیاء پاکیزه را برای آنها حلال میشمرد، و ناپاکیها را تحریم می کند... . | ||
| + | *«{{متن قرآن|وَمَثَلُ كَلِمَةٍ خَبِيثَةٍ كَشَجَرَةٍ خَبِيثَةٍ اجْتُثَّتْ مِنْ فَوْقِ الْأَرْضِ مَا لَهَا مِنْ قَرَارٍ}}»؛<ref>[[آیه 26 سوره ابراهیم|سوره ابراهیم، آیه ۲۶.]]</ref> و مَثَل سخنى ناپاک چون درختى ناپاک است که از روى زمین کنده شده و قرارى ندارد. | ||
| − | + | ==خبث در روایات== | |
| − | |||
| + | *[[پیامبر اسلام|رسول الله]] (صلى الله عليه و آله): «{{متن حدیث|سَيَأتِي على اُمَّتِي زمانٌ تَخبُثُ فيهِ سَرائرُهُم و تَحسُنُ فيهِ عَلانِيَتُهُم طَمَعا فِي الدنیا ...}}<ref>بحارالانوار، ۱۸/۱۴۶ </ref>؛ روزگارى بر امت من فرا رسد که به هدف دستیابى به دنیا درونهاشان پلید و برونهاشان آراسته و زیبا باشد». | ||
| + | *رسول الله (صلى الله عليه و آله): «{{متن حدیث|... أَمَّا الدَّارُ فَشُؤْمُهَا ضِیقُهَا وَ خُبْثُ جِیرَانِهَا}}؛<ref>همان، ۶۴/۱۹۸ </ref> نحوست خانه تنگى آن و ناپاکى همسایگانش مى باشد». | ||
| + | *[[امام علی علیه السلام|امیرالمؤمنین]] (علیه السلام): «{{متن حدیث|... وَ إِنَّمَا أَنْتُمْ إِخْوَانٌ عَلَى دِينِ اللَّهِ مَا فَرَّقَ بَيْنَكُمْ إِلَّا خُبْثُ السَّرَائِرِ وَ سُوءُ الضَّمَائِرِ ...}}؛<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۱۳.</ref> شما مسلمانان ـ از نظر دین خدا و طبق قانون اسلام ـ برادر یکدیگر مى باشید، چیزى جز ناپاکى درونها و بدى نیتها شما را از یکدیگر جدا نساخته است». | ||
| + | *[[امام سجّاد]] (علیه السلام): «{{متن حدیث|الذنوبُ التى تردّ الدعاء: سوءُ النیة و خبثُ السریرة}}؛<ref>بحارالانوار، ۷۳/۳۷۶ </ref> گناهانى که موجب مى شوند دعا مردود گردد و به اجابت نرسد عبارتند از: بدى نیت و ناپاکى درون». | ||
| − | ==پانویس == | + | ==پانویس== |
<references /> | <references /> | ||
| − | == | + | ==منابع== |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | [[رده:واژگان قرآنی]] | + | *[[بحارالانوار]]، محمدباقر مجلسی. |
| + | *[[فرهنگ معارف و معاریف (کتاب)|فرهنگ معارف و معاریف]]، سید مصطفی حسینی دشتی. | ||
| + | *[[المفردات فی غریب القرآن (کتاب)|مفردات ألفاظ القرآن]]، راغب اصفهانی، ج۱. | ||
| + | *[[قاموس قرآن (کتاب)|قاموس قرآن]]، سید علیاکبر قرشی، ج۲. | ||
| + | *سایت الکتاب. | ||
| + | {{قرآن}} | ||
| + | [[رده:واژگان قرآنی]][[رده:صفات ناپسند]] | ||
نسخهٔ کنونی تا ۱ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۰۷
«خُبث» از واژگاه قرآنی، در لغت به معنای ناپاکى و پلیدى است،[۱] و خبیث آن است که ناپاک، پلید و ناپسند باشد، اعمّ از انسان، کلام، طعام و... و ضدّ آن «طیّب» است که به معنى پاک و دلچسب میباشد.
واژهشناسی
راغب اصفهانی «خبيث» را چیز ناپسندی معنى كرده كه در اثر پليدى است: «اَلْخُبْثُ و اَلْخَبِيثُ: ما يكره رداءة و خساسة، محسوسا كان أو معقولا، و أصله الرّديء الدّخلة الجاري مجرى خَبَثِ الحديد، و ذلك يتناول الباطل في الاعتقاد، و الكذب في المقال، و القبيح في الفعال»؛[۲] الخبث و الخَبِيث، چيزى است كه بخاطر زشتى و ناپسندى و مكروه بودنش چنين ناميده شده، خواه كراهت حسّى و ظاهرى داشته باشد يا كراهت معنوى و عقلى، و اصلش آنگونه تباهى و زشتى است كه مانند رنگ و جرم آهن ظاهر و پيدا است. واژه خَبَث اعتقاد باطل، سخن دروغ و عمل زشت را در بر مىگيرد.
«در مجمع البیان ذيل آيه ۲۶۷ سوره بقره گويد: خبيث بمعنى پليد است و خبث نقره و آهن همان است كه بعد از گداختن از نقره و آهن جدا می شود، اصل آن ردائت (پليدى) است. خبيث آن است كه ناپاك، پليد و تنفّر آور باشد اعمّ از انسان و كلام و قانون و طعام و غيره و ضدّ آن طيّب است كه بمعنى پاک و دلچسب است.»[۳]
«... قال الليث: الْخَابِثُ من كلِّ شيء: الرَّدِيءُ، و الْخَبِيثُ: نَعْتُ كلِّ شيء فاسِدٍ. يقال: هو خَبِيثُ الطَّعْم، خبيثُ اللَّون، خبيثُ الفعل و الكلام...»؛[۴] خبث به معنی پست است و آن صفت هر چیز فاسد می باشد، مثلا در مورد طعم و رنگ و فعل و قول... .
واژه خبث در قرآن
ریشه «خبث» و مشتقات آن، در آیات قرآن کریم معمولا در مقابل «طیب» به کار رفته است، از جمله:
- «لِيَمِيزَ اللَّهُ الْخَبِيثَ مِنَ الطَّيِّبِ وَ يَجْعَلَ الْخَبِيثَ بَعْضَهُ عَلَىٰ بَعْضٍ...»؛[۵] تا خدا ناپاکان را از پاکان جدا کند، وناپاکان را روی یکدیگر گذارد... .
- «وَ آتُوا الْيَتَامَىٰ أَمْوَالَهُمْ وَ لَا تَتَبَدَّلُوا الْخَبِيثَ بِالطَّيِّبِ...».[۶]؛ اموال یتیمان را به آنان بدهید، و [اموال] پست و بی ارزش [خود] را با [اموالِ] مرغوب و با ارزش [آنان] عوض نکنید... .
- «وَالْبَلَدُ الطَّيِّبُ يَخْرُجُ نَبَاتُهُ بِإِذْنِ رَبِّهِ ۖ وَالَّذِي خَبُثَ لَا يَخْرُجُ إِلَّا نَكِدًا ...»؛[۷] سرزمین پاک رستنی اش به اذن خداوندگارش بروید، و آن که پلید و ناپاک است جز اندک نروید... .
- «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَنْفِقُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا كَسَبْتُمْ وَمِمَّا أَخْرَجْنَا لَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ ۖ وَلَا تَيَمَّمُوا الْخَبِيثَ مِنْهُ تُنْفِقُونَ ...»؛[۸] ای اهل ایمان، از بهترین آنچه اندوختهاید و از آنچه برای شما از زمین میرویانیم انفاق کنید، و بدها را برای انفاق در نظر نگیرید... .
- «الْخَبِيثَاتُ لِلْخَبِيثِينَ وَالْخَبِيثُونَ لِلْخَبِيثَاتِ ۖ وَالطَّيِّبَاتُ لِلطَّيِّبِينَ وَالطَّيِّبُونَ لِلطَّيِّبَاتِ ...»؛[۹] زنان ناپاک از آن مردان ناپاکند، و مردان ناپاک نیز به زنان ناپاک تعلّق دارند؛ و زنان پاک از آن مردان پاک، و مردان پاک از آن زنان پاکند... .
- «... وَيُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّبَاتِ وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبَائِثَ ...»؛[۱۰]... اشیاء پاکیزه را برای آنها حلال میشمرد، و ناپاکیها را تحریم می کند... .
- «وَمَثَلُ كَلِمَةٍ خَبِيثَةٍ كَشَجَرَةٍ خَبِيثَةٍ اجْتُثَّتْ مِنْ فَوْقِ الْأَرْضِ مَا لَهَا مِنْ قَرَارٍ»؛[۱۱] و مَثَل سخنى ناپاک چون درختى ناپاک است که از روى زمین کنده شده و قرارى ندارد.
خبث در روایات
- رسول الله (صلى الله عليه و آله): «سَيَأتِي على اُمَّتِي زمانٌ تَخبُثُ فيهِ سَرائرُهُم و تَحسُنُ فيهِ عَلانِيَتُهُم طَمَعا فِي الدنیا ...[۱۲]؛ روزگارى بر امت من فرا رسد که به هدف دستیابى به دنیا درونهاشان پلید و برونهاشان آراسته و زیبا باشد».
- رسول الله (صلى الله عليه و آله): «... أَمَّا الدَّارُ فَشُؤْمُهَا ضِیقُهَا وَ خُبْثُ جِیرَانِهَا؛[۱۳] نحوست خانه تنگى آن و ناپاکى همسایگانش مى باشد».
- امیرالمؤمنین (علیه السلام): «... وَ إِنَّمَا أَنْتُمْ إِخْوَانٌ عَلَى دِينِ اللَّهِ مَا فَرَّقَ بَيْنَكُمْ إِلَّا خُبْثُ السَّرَائِرِ وَ سُوءُ الضَّمَائِرِ ...؛[۱۴] شما مسلمانان ـ از نظر دین خدا و طبق قانون اسلام ـ برادر یکدیگر مى باشید، چیزى جز ناپاکى درونها و بدى نیتها شما را از یکدیگر جدا نساخته است».
- امام سجّاد (علیه السلام): «الذنوبُ التى تردّ الدعاء: سوءُ النیة و خبثُ السریرة؛[۱۵] گناهانى که موجب مى شوند دعا مردود گردد و به اجابت نرسد عبارتند از: بدى نیت و ناپاکى درون».
پانویس
- ↑ فیومى، المصباح المنیر، ۲/۱۶۲
- ↑ مفردات ألفاظ القرآن، ج۱، ص۲۷۲.
- ↑ قاموس قرآن، سید علیاکبر قرشی، ج۲، ص۲۱۸.
- ↑ تهذیب اللغة، ازهری، ج۷، ص۱۴۷.
- ↑ سوره انفال، آیه ۳۷.
- ↑ سوره نساء، آیه ۲.
- ↑ سوره اعراف، آیه ۵۸.
- ↑ سوره بقره، آیه ۲۶۷.
- ↑ سوره نور، آیه ۲۶.
- ↑ سوره اعراف، آیه ۱۵۷.
- ↑ سوره ابراهیم، آیه ۲۶.
- ↑ بحارالانوار، ۱۸/۱۴۶
- ↑ همان، ۶۴/۱۹۸
- ↑ نهج البلاغه، خطبه ۱۱۳.
- ↑ بحارالانوار، ۷۳/۳۷۶
منابع
- بحارالانوار، محمدباقر مجلسی.
- فرهنگ معارف و معاریف، سید مصطفی حسینی دشتی.
- مفردات ألفاظ القرآن، راغب اصفهانی، ج۱.
- قاموس قرآن، سید علیاکبر قرشی، ج۲.
- سایت الکتاب.
