سید محمدعلی روضاتی: تفاوت بین نسخه‌ها

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به ناوبری پرش به جستجو
 
(۴۳ نسخه‌ٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشده)
سطر ۱: سطر ۱:
−
'''آیت الله سیّد محمّدعلی روضاتیان''' معروف به '''علامه روضاتی''' (1308 - 1391 ش) عالم محقق و محدّث متتبع رجالی معاصر، کتاب شناس، تبارشناس و تراجم نگار برجسته قرن پانزدهم هجری، از احفاد صاحب روضات و دارای نسب مشترک با برخی از خاندان های علمی بزرگ شیعه مانند: کاشف الغطاء، نجفی مسجدشاهی و سادات صدرعاملی است.
+
'''«آیت‌الله سید محمدعلی روضاتیان»''' معروف به '''«علامه روضاتی»''' (۱۳۰۸-۱۳۹۱ ش)، عالم محقق، محدّث رجالی، کتاب‌شناس، تبارشناس و تراجم‌نگار برجسته [[شیعه]] معاصر و از شاگردان  [[بروجردی، حسین|آیت‌الله بروجردی‌]] بود. علامه روضاتی، صاحب آثار متعددی در تحقیق و تصحیح و تعلیق و [[حاشیه]] بر کتب گوناگون به‌ویژه در موضوع تراجم و [[رجال]] - از جمله کتاب «[[روضات الجنات (کتاب)|روضات الجنات]]» اثر جدّش [[سید محمدباقر چهارسوقی|سید محمدباقر خوانساری]] - می‌باشد.
−
 
 
 
{{شناسنامه عالم
 
{{شناسنامه عالم
−
||نام کامل = سیّد محمّدعلی روضاتیان
+
||نام کامل = سید محمدعلی روضاتیان
 
||تصویر= [[پرونده:Ruzati.jpg]]
 
||تصویر= [[پرونده:Ruzati.jpg]]
−
||زادروز = 1308 شمسی
+
||زادروز = ۱۳۰۸ شمسی
 
|زادگاه = [[اصفهان]]
 
|زادگاه = [[اصفهان]]
−
|وفات =  1391 شمسی
+
|وفات =  ۱۳۹۱ شمسی
−
|مدفن = قبرستان [[تخت فولاد]] اصفهان
+
|مدفن = اصفهان، [[تخت فولاد]]  
−
|اساتید = سیّد محمّد باقر ابطحی، [[شهید صدوقی]]، [[مرتضی حائری یزدی|مرتضی حائری]] و ...
+
|اساتید = [[بروجردی، حسین|سید حسین بروجردی‌]]، [[سید محمدباقر موحد ابطحی|سید محمّدباقر ابطحی]]، [[شهید محمد صدوقی]]، [[مرتضی حائری یزدی]]،...
 
|شاگردان =  
 
|شاگردان =  
−
|آثار = جامع الانساب، فهرست کتب خطّي کتابخانه هاي‌اصفهان، نسخه برگردان تجارب السلف هندوشاه نخجواني و ...
+
|آثار = جامع الانساب، شرح [[روضات الجنات (کتاب)|روضات الجنات]]، تکمله [[الذریعة الی تصانیف الشیعة (کتاب)|الذریعه]]، تعلیقات [[طبقات اعلام الشیعه (کتاب)|طبقات أعلام الشیعة‌]]، دو گفتار، آثار التقوی، مرآة الزمن، عترت طاهره،...
 
}}
 
}}
 +
==ولادت و خاندان==
 +
سید محمدعلی روضاتی در روز سیزدهم ماه [[رجب]] ۱۳۴۸ قمری (۱۳۰۸ ش) در [[اصفهان]]، محله چهارسوق شیرازی ها، دیده به جهان گشود.<ref>جهانبخش، ص ۴۲۴ و پانویس ۱.</ref>
 +
 +
پدرش میرزا محمدهاشم فرزند سید جلال‌الدین فرزند میرزا مسیح فرزند آیت‌الله [[سید محمدباقر چهارسوقی|سید محمدباقر خوانساری چهارسوقی]] معروف به «صاحب [[روضات الجنات (کتاب)|روضات]]» است. مادر وی نیز دختر آیت الله سید حسن چهارسوقی فرزند سید مسیح بن صاحب روضات بوده است. همسر آیت الله میر سید حسن چهارسوقی، دختر میرزا جمال الدین بن [[سید محمدهاشم چهارسوقی|سیّد محمّدهاشم مجتهد چهارسوقی]]، برادر صاحب روضات بوده است.
 +
 +
سید محمدعلی روضاتی در هشت سالگی پدرش را -که به تحصیلات عالی خود در [[نجف]] مشغول بود- از دست داد و تحت سرپرستی نیای مادری اش آیت الله میر سیّد حسن چهارسوقی، رشد و بالندگی یافت و آداب دینی و فضایل اخلاقی را از آن فقیه وارسته تعلیم دید.
 +
 +
==تحصیلات و استادان==
 +
سیّد محمّدعلی، علوم جدید را تا متوسطه، در [[اصفهان]] در سال ۱۳۲۴ ش. به پایان رساند. <br>نخستین معلم [[قرآن کریم]] و تعلیمات اولیه او میرزا علیرضا محمّد شفیعی بود. در اوان [[بلوغ]] نزد آقا شیخ محمّدحسین ادیب تعلیم [[خط]] گرفته و [[نصاب‌ الصبیان (کتاب)|نصاب الصبیان]] و [[رساله]] عملیه مجتهد وقت و حساب و غیره خوانده است.
 +
 +
او در سال ۱۳۲۴ ش. وارد [[مدرسه صدر بازار]] و آموختن علوم حوزوی شد.
 +
در حوزه اصفهان در درس [[معالم الدین و ملاذ المجتهدین (کتاب)|معالم الاصول‌]] آقا شیخ محمّدحسین مشکی (مقدّس‌) و [[شرح لمعه]] آقا شیخ محمّدحسن نجف‌آبادی و شرح لمعه‌ شیخ هبةاللّه هرندی‌، و [[مکاسب (کتاب)|مکاسب‌]] شیخ محمّدرضا جرقویه‌ای‌ (صلصالی‌) و [[سید محمدباقر موحد ابطحی|سید محمّدباقر ابطحی]] شرکت کرد.
 +
 +
پس از طی دوره مقدمات و پاره‌ای از [[سطوح حوزه|سطوح]] به [[قم]] رفت و آنجا در دروسی چون‌ شرح لمعه‌ [[شهید صدوقی|شهید محمد صدوقی]]، مکاسب‌ آیة‌اللّه سلطانی طباطبائی‌، [[فرائد الاصول (کتاب)|رسائل]] و [[مکاسب]] میرزا [[میرزا ابوالفضل زاهدی قمی]]، و [[کفایة الاصول (کتاب)|کفایه‌]] مرحوم ‌مجاهدی‌، و نیز کفایه‌ی آیة‌اللّه [[مرتضی حائری یزدی|مرتضی حائری یزدی]] ـ که در منزل القاء می‌فرموده و در آن‌ التفات ویژه‌ای به این تلمیذ جوان و مستعد داشته ـ، شرکت کردند. عمده درس خارج [[فقه]] را هم ـ که عالی‌ترین دروس‌ حوزوی در این شاخه است ـ به محضر آیة‌اللّه [[بروجردی، حسین|سید حسین طباطبائی بروجردی‌]] حاضر آمده و آن فقیه و مرجع بزرگ، به این طالب علم جوان التفات و عنایتی خاص داشتند.
 +
 +
آیت‌الله روضاتى، همچنین از بسیارى از معاصران خود و شیوخ [[اجازه (علم الحدیث)|اجازه]] چون: [[آقابزرگ تهرانی|شیخ آقابزرگ طهرانى]]، [[سید صدرالدین صدر]]، [[سید عبدالحسین شرف الدین عاملی|سید عبدالحسین شرف الدین]] و [[سید محسن امین]]، اجازه روایت دریافت كرد.<ref>همان، ص ۴۲۶.</ref>
 +
 +
==آثار و تألیفات==
 +
آیت الله روضاتی از همان ابتدای مطالعات خود متوجه شد که یکی از منابع اصلی و مآخذ اولیه بسیاری از تراجم نگاران و کتاب شناسان و مورخان متأخر، سخنان و نکات جدش [[سید محمدباقر چهارسوقی|سید محمدباقر خوانساری چهارسوقی]] در کتاب نفیس «[[روضات الجنات]]» است. از این رو عزم خود را بر تصحیح و تحقیق «روضات» و تنقیح عالمانه ای از آن جزم نمود و به همین قصد، به جمع آوری کتب و رسائل و [[نسخه خطی|نسخه های خطی]] و چاپی اقدام نمود تا مصادر و منابع «روضات» را فراهم آورد. به تدریج دامنه خرید و تهیه کتاب و نسخه های نفیس گسترش یافت و او هر کتاب و منبعی را که به کتابخانه می افزود، مطالعه می کرد و بر بسیاری از آنها [[حاشیه|حواشی]] مفید و تعلیقات محققانه ای می نوشت، که هر یک خود می تواند به مثابه اثری مستقل به زیور طبع آراسته شود.
 +
 +
تا کنون ۲۱ کتاب ارزشمند آیت‌الله روضاتی به زیور طبع آراسته شده و ۱۲ اثر چاپ نشده اند.
 +
 +
'''آثار چاپ شده:'''
 +
 +
۱ـ [[روضات الجنات (کتاب)|روضات الجنّات فی تراجم العلماء و السّادات]]؛ به تصحیح و تحشیه و با فهارس مهیا ساخته ایشان در سال ۱۳۲۷ ش‌. در قطع رحلی به چاپ سنگی رسیده و در حقیقت دومین چاپ این کتاب مستطاب به شمار می‌رود.
 +
 +
۲ـ [[سماء المقال فى علم الرجال (کتاب)|سماء المقال فی علم الرجال]]، نوشته مرحوم آیة‌اللّه [[میرزا ابوالهدى کلباسى|میرزا أبوالهدی‌ کلباسی]]، که جلد یکم آن به سال ۱۳۳۲ ش‌. به تصحیح ایشان در قم منتشر شد و جلد دوم را فرزند مؤلّف آماده سازی و طبع کرد.<ref>این نسخه را استاد با دقّت و مبالات معهود خویش از روی دستخط مؤلّف تصحیح و آماده سازی کرده بودند.</ref>
 +
 +
۳ـ زندگانی حضرت آیة‌اللّه چهارسوقی، که به تألیف استاد روضاتی و با تصاویر فراوان به سال ۱۳۳۲ ش‌. در [[اصفهان]] چاپ شده ‌است‌.<ref>متن این کتاب شرح حال نیای مادری استاد است که از مجتهدان و عالمان اصفهان آن روز بوده و این شرح حال درزمان‌ حیات وی قلمی شده است‌. در کنار این زندگینامه‌، به تناسب‌، شرح حال جمع کثیری (بیش از یکصد تن‌) از رجال علمی و أدبی‌، با ضمائمی ‌ارزشمند، قرار داده شده است که بر ارزش این أثر بسیار افزوده و آن را یکی از منابع و مآخذ مورد حاجت ومراجعت‌ بسیاری از تراجم پژوهان معاصر ساخته است‌.</ref>
 +
[[پرونده:4S.jpg|thumb|left|زندگانی آیة‌اللّه چهار سوقی؛ یکی از آثار علامه روضاتی]]
 +
۴ـ جامع الانساب که دفتر نخست آن به تألیف استاد به سال ۱۳۳۵ ش‌. در مطابع اصفهان و تهران به چاپ رسید و به ‌واسطه دقّت مؤلّف و سختگیری علمی وی‌، مراحل طبع و نشر رنج فراوانی را بر نامبرده تحمیل کرد.<ref>این دفتر به خاندانهای سادات موسوی می‌پردازد و همین بخش از أنساب سادات (یعنی‌: موسویان‌) در دو سه جلددیگرادامه دارد که مع الاسف آن دو سه جلد به صورت مسوّده باقی مانده‌. هر چند از این کتاب تنها دفتر نخست آن به چاپ رسیده است‌، دقّتهای فراوان و موی‌بینی‌های فوق العاده وفراخ‌دامنگی منابع و مصادر مؤلّف سبب شده این أثر به عنوان یکی از مراجع مهم و متقن نسب شناسی سادات‌، مرغوب‌ و مطلوب نسب پژوهان و تاریخنگاران باشد..</ref>
 +
 +
۵ـ مکارم الآثار در احوال رجال دوره قاجار، از مؤلفات شیخ محمّدعلی معلم حبیب آبادی که به تحقیق و تحشیه و با فهارس استاد به چاپ می‌رسد.<ref>موضوع این کتاب‌، تراجم أحوال رجال سده‌های سیزدهم و چهاردهم هجری است که تاکنون هشت جلد آن به چاپ رسیده‌. این هشت جلد تا ۱۲۹۰ ق‌. را شامل می‌شود. از حیث ترتیب سنواتی‌، این أثر هنوز به نیمه نیز نرسیده و با این همه یکی از مآخذ أصلی مورد نیاز تراجم نگاران و تاریخ‌پژوهان است‌. طبع این أثر را استاد از زمان حیات مرحوم معلّم حبیب آبادی ـ رضوان اللّه علیه ـ آغاز کرده بودند و دفتر نخست آن به‌ سال ۱۳۳۷ ش‌. منتشر شد. </ref>
 +
 +
۶ـ کتاب الاوائل، نوشته سید محمّد مقدّس‌، از ائمّه جماعات اصفهان‌، که به دست استاد تحقیق و تحشیه‌ و تنظیم گردیده و صورت کتاب مدون یافته و به سال ۱۳۴۰ ش‌. در یک مجلد کلان در اصفهان منتشر شده‌ است‌.<ref>این کتاب در قالب یادداشتهای پراکنده نوشته شده بوده و نویسنده در حالی که خود فرصت تدوین و تنظیم نهائی آنها رانیافته بوده است‌، درگذشته‌. استاد به خواهش برادر نویسنده‌، مرحوم حاج سید حبیب مقدّس‌، این کتاب را تدوین و احیاء می‌کنند.</ref>
 +
 +
۷ـ [[عبقات الانوار (کتاب)|عبقات الانوار]] اثر [[میر حامد حسین هندی|میر حامد حسین هندی]] که شش جزء [[حدیث ثقلین]] و [[حدیث سفینه]] و مجلد [[حدیث منزلت]] آن‌، طی‌ سالهای ۱۳۳۸ تا ۱۳۶۴ ش‌. با مقدّمه و فهارس پرداخته استاد در اصفهان تجدید طبع گردیده‌است.
 +
 +
۸ - مرآة الزمن أو الوجیزه المستحسن فی الاجازه لسیّدنا الفقیه الامامی الحسن، که [[اجازه (علم الحدیث)|اجازه]] نقل روایت از سوی علامه روضاتی برای آیت الله [[سید حسن فقیه امامی]] است. <ref>در این اجازه نامه که مفصلترین اجازات علامه روضاتی است، اجازه دهنده به مشایخ سی گانه روایی خود به تفصیل با شرح احوال آنها پرداخته است. تألیف این رساله شش ماه به طول انجامیده و شب جمعه ۲۶ رجب ۱۴۱۵ق در منزل ایشان واقع در محله چهارسوق پایان یافته است. این رساله در یکصد و چهل صفحه بوده و در بررسی اجازات معاصر شیعه و نحوه اتصال آن به اجازات علمای پیشین، اهمیّت بسیار دارد. اجازه دهنده در پایان، فهرست مجدول اسمای مشایخ را مطابق ترتیب صدور اجازات مشتمل بر نام، تاریخ ولادت و وفات، تاریخ اجازه و محل صدور آن در دو صفحه آورده و کتابت آن را شنبه۲۷ رجب همزمان با مبعث رسول اکرم صلی الله علیه و آله مطابق ۱۰ دیماه ۱۳۷۳ ش به پایان برده است.</ref>
 +
 +
۹ـ شرح روضات الجنّات فی تراجم العلماء و السّادات، که شرح تألیف منیف نیای نامی ایشان است‌.<ref>دفتر یکم آن که به سال ۱۳۴۱ ش‌. در غایت پاکیزگی در اصفهان به طبع رسیده‌، خود به تنهائی نمونه و سرمشق یک پژوهش باریک بینانه ونگارش‌ محققانه است‌.</ref>
 +
 +
۱۰ـ فهرست کتب خطّی کتابخانه های‌ اصفهان، که دفتر نخست آن به سال ۱۳۴۱ش‌. در اصفهان منتشر شد و معرّفی هشتاد دستنوشت مهم از کتابخانه شخصی استاد را شامل است‌.<ref>این فهرست‌، فقط سیاهه نام و نشان کتابها نیست‌؛ بلکه شامل معرّفی مبسوط متن و ماتن و بسیاری فوائد علمی و دینی‌است که آن را اگر نه بی نظیر، کم نظیر، می‌سازد.</ref>
 +
 +
۱۱ـ جبر و تفویض، که همان رساله خلق الاعمال [[ملاصدرا|صدر المتألّهین شیرازی]] است و به تحقیق و تقدیم استاد به‌ سال‌ ۱۳۴۰ ش‌. در اصفهان و به مناسبت برپائی کنگره بزرگداشت ملاصدرا (در تهران‌) به چاپ رسیده‌ است.<ref> مرحوم استاد علاّمه جلال الدّین همائی ـ طاب ثراه ـ نیز بر آن مقدّمه‌ای نوشته است‌.</ref>
 +
 +
۱۲ـ نسخه برگردان تجارب السلف هندوشاه نخجوانی، که به سال ۱۳۶۱ ش‌. با پیشگفتار و پیوستهای فراهم آورده استاد در اصفهان منتشر شد.
 +
 +
۱۳ـ دو گفتار، که حاوی دو مقاله محققانه استاد و پاره‌ای ضمائم نفیس است و «کتابخانه تخصّصی تاریخ اسلام و ایران‌» (در [[قم‌]]) به سال ۱۳۷۸ ش‌. آن را منتشر ساخت‌.
 +
 +
۱۴ـ مناهج المعارف، تألیف جد أعلای استاد، سید ابوالقاسم جعفر موسوی خوانساری معروف به [[میر کبیر|میر کبیر]] (۱۱۵۷-۱۰۹۰ ق)، که جزوه نخست آن به تحقیق و تحشیه استاد طبع گردید و به سبب مشکلات پی گرفته‌ نشد.
 +
 +
۱۵ـ [[کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد (کتاب)|کشف المراد]] اثر [[علامه حلی]] ـ که متن آن به تصحیح و تعلیق والد ماجدشان‌، آیة‌اللّه سید محمّدهاشم ‌موسوی اصفهانی (روضاتی‌)، به سال ۱۳۵۲ ق/۱۳۱۲ ش‌. در اصفهان طبع شده بود و به مناسبت هفتادمین‌ سال چاپ سنگی کتاب در اصفهان‌، با نظارت و به همراه پیوستهای استاد در نوروز ۱۳۸۱ ش‌. انتشار یافت‌.<ref>در پایان این نسخه‌، تعلیقات مصحح فقید ـ رفع اللّه درجته ـ به اهتمام دوست گرامی‌، آقای مجید هادیزاده‌،تنظیم و حروفنگاری شده است.</ref>
  
 +
۱۶ ـ رساله در شرح احوال ملاّ محمّدعلی بن محمّدرضا تونی ـ که بر آگاهیهای نفیس تاریخی‌، بویژه در باب سقوط اصفهان‌، اشتمال دارد و به سال ۱۳۸۱ ش‌. در شمارگان محدود در اصفهان منتشر شد.
 +
 +
۱۷ - [[الحاشیه علی تهذیب المنطق (کتاب)|حاشیه ملا عبداللّه]] و شرح نظام ـ از درسنامه های مدرسی طلبگی قدیم ـ که به تصحیح استاد در أوایل أیام تحصیل‌ ایشان از سوی کتابخانه شفیعی در اصفهان چاپ سنگی‌ شد.
 +
 +
۱۸ – تکمله [[الذریعة الی تصانیف الشیعة (کتاب)|الذریعه الی تصانیف الشیعه]] اثر [[شیخ آقا بزرگ تهرانی]]، در دو مجلّد.<ref>استاد روضاتی از همان روزهای نخستین انتشار کتاب ارزشمند «الذریعه» شیخ آقا بزرگ تهرانی به تحشیه و تعلیقه بر آن همت گمارد و طی بیش از شش دهه حاشیه نویسی بر ۲۶ جلد این مجموعه را در دستور کار خویش قرار داد. یادداشت های استاد پیرامون الذریعه حاوی نکات علمی و تاریخی و ادبی بسیاری است، به گونه ای که پاره ای از حواشی استاد در خور مقالاتی جداگانه به شمار می رود. هر دو جلد این کتاب به سال ۱۳۹۰ش در ۱۰۲۸ صفحه به همراه تصاویر و اسناد با تحقیق محمّد برکت توسط کتابخانه مجلس شورای اسلامی چاپ شد.</ref>
 +
 +
۱۹ - تعلیقات [[طبقات اعلام الشیعه (کتاب)|طبقات أعلام الشّیعة‌]]، اثر [[شیخ آقا بزرگ تهرانی]].<ref>کتاب گرانقدر «طبقات اعلام الشیعه» از دیگر تألیفات شیخ آقا بزرگ تهرانی است که به شرح احوال علمای امامیه در طول ده قرن از قرن چهارم تا چهاردهم هجری پرداخته است. آیت الله روضاتی در طول چندین دهه، آگاهی ها و اطّلاعات ارزشمند خود را در دانش های کتاب شناسی و تراجم پژوهی به صورت تعلیقه و حاشیه بر این مجموعه افزود که حاصل آن با نام تکمله طبقات در ۶۳۶ صفحه به سال ۱۳۹۱ش به تحقیق محمّد برکت توسط کتابخانه مجلس چاپ شده است. این آخرین اثر استاد بود که در واپسین روزهای حیات او منتشر گردید و ایشان در بیمارستان الزهرای اصفهان آن را رؤیت فرمود.</ref>
 +
 +
۲۰ - هدیه نجفیه.<ref>در شرح احوال سه تن از علمای بزرگ اصفهان، آقا میر سیّد محمّد مدرس نجف آبادی، آقا سیّد عبدالله ثقةالاسلام و شیخ مهدی نجفی و به درخواست آیت الله سیّد شهاب الدین نجفی مرعشی نوشته است و به سال ۱۳۷۵ در مجموعه هفده رساله فارسی به تحقیق شیخ رضا استادی چاپ شده است.</ref>
 +
 +
۲۱ - آثار التقوی.<ref>رساله ای در شرح حال عالم جلیل سیّد محمّد تقی بن عبدالرزاق موسوی اصفهانی صاحب « مکیال المکارم»، به فارسی که تعریب آن در مقدمه « مکیال المکارم» در سال ۱۳۹۸ق و فارسی آن در مقدمه ترجمه مکیال در سال ۱۴۰۳ق چاپ شده است.</ref>
 +
 +
'''آثار چاپ نشده:'''
 +
 +
۱ـ ریاض الابرار.<ref>مستدرک الجزء ۲۷ من البحار، فی اجازات علمائنا الاخیار.</ref>
 +
 +
۲ـ عترت طاهره، که در باب فضائل و حیات [[چهارده معصوم]] علیهم السّلام (از دویست کتاب [[عامه|عامّه]] و [[شیعه|خاصّه]] گرد آوری‌شده‌ است)
 +
 +
۳ـ شرح حال [[سید رضی|سید رضی]] (ره‌).
 +
 +
۴ـ تحقیق‌ متن [[نهج البلاغه‌]].
 +
 +
۵ـ تحقیق و تصحیح المجدی‌.
 +
 +
۶ـ کواکب منتشره در أحوال أعیان شجره‌.
 +
 +
۷ـ [[دیوان (شعر)|دیوان]] الاکابر (جامع آثار منظوم و منشور نیاکان‌).
 +
 +
۸ـ فیض الباری فی ترجمة الامام الانصاری، زندگی نامه [[شیخ انصاری]].
 +
 +
۹- رساله خاصه حول عقاید [[محیی الدین ابن عربی|ابن عربی]] و صاحب المثنوی ([[مولوی]]).
 +
 +
۱۰- الدلیل الاحسن فی الاجازة الاخ الفاضل مظاهری الحسن.<ref>اجازه نامه در ۱۱۹ صفحه از سوی استاد برای عالم فاضل شیخ حسن مظاهری صادر گردیده است. مُجیز در این رساله که پس از «مرآه الزمن»، مفصل ترین اجازه نامه وی برای مُجاز است، به شرح احوال مشایخ سی گانه خود پرداخته و تألیف آن مدت چهارماه به طول انجامیده و در اوّل جمادی الاخر سال ۱۴۲۱ق. پایان یافته است. این رساله نیز از حیث رجال حدیث و سنخیّت پیوند مشایخ معاصر به گذشته از اهمیت بسیاری برخوردار است. روضاتی در آخر این اجازه نامه فهرست مجدول مشایخ سی گانه خود را مطابق ترتیب تاریخ ولادت آنها آورده است.</ref>
 +
 +
۱۱- تذکرة النسّابین (شرح حال یک هزار نسابه و تبار شناس و بررسی آثار موجود و مفقود آنان)
 +
 +
۱۲- شرح حال [[میرزا رفیعا نائینی]].<ref>روضاتی، ۱۳۳۲، ص۲۲۵-۲۲۴؛ همو، پاورقی های مکارم، ج۵۱۴-۵۱۵ و ج۳، ص۸۰۵ و ج۳، ص۱۹۷۷.</ref>
 +
 +
'''مقالات:'''
 +
 +
گفتنی است که پنجاه مقاله استاد -اعم از فارسی و عربی- با نام «در پرتو روضات» به کوشش عالم اندیشمند شیخ رضا مختاریان در مؤسسه کتاب شناسی شیعه به زیر چاپ رفته است.
 +
 +
*رساله داوودیه<ref>در بررسی اسناد و مدارک تعیین محل دفن امامزاده داوود در منطقه فرحزاد تهران. این رساله در فصلنامه میراث جاودان( سال دوم، ش دوم) به سال ۱۳۷۳ چاپ شده است.</ref>
 +
*قصص الانبیاء<ref>چاپ شده در مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه اصفهان به سال ۱۳۶۱ش، شماره دهم.</ref>
 +
*اجازات روایتی دو محقق خوانساری<ref>چاپ در مجله کیهان اندیشه به سال ۱۳۷۷، شماره ۸۲ که بعدها با اضافات مفصل در «نخستین دو گفتار» تجدید چاپ شد.</ref>
 +
*علامه حویزی و تفسیر صوافی الصافی<ref>چاپ در مجله قرآن و حدیث« بینات» به سال ۱۳۷۵، شماره۱۲٫.</ref>
 +
*[[ابن ابی جمهور احسائی]] و کتاب [[عوالى اللئالى (کتاب)|عوالی اللآلی]]
 +
*مطبوعات حروفی ایران قدیم
 +
*حاج میرزا ابوطالب اصفهانی، مؤلف حاشیه شرح سیوطی
 +
*نکاتی پیرامون امثال و الحکم [[علی اکبر دهخدا|دهخدا]]<ref>مجله آینده به سال ۱۳۶۹، شماره ۵-۸.</ref>
 +
*کتاب های چاپی و خوشنویسان تبریز<ref>چاپ شده در مجله آینده، جلد ششم.</ref>
 +
*شجره نامه خانوادگی<ref>که نخست به سال۱۳۶۷ق در تهران روی یک برگ بزرگ، چاپ سنگی شد و برخی اوراق آن به ضمیمه چاپ دوم کتاب روضات (به تصحیح و تحشیه روضاتی) منتشر گردید و دو سالی پس از آن در بغداد به ضمیمه کتاب« دوائر المعارف» به سال ۱۳۶۹ چاپ شد. نام کامل این اثر چنین است:  صورت شجره اولاد و احفاد مرحوم مبرور آیت الله علامه کبیر قدوه المجتهدین، آقای حاج میرزا زین العابدین موسوی.</ref>
 +
*یادداشت، حاشیه، نکته، دهکده کرمند کجاست؟<ref>مجله آینده به سال ۱۳۶۰، شماره۹ و۱۰؛ در معرفی اشتباه مکان این دهکده در کتاب حروفی« منتخب التواریخ» آمده است.</ref>
 +
*نوشته ای از [[جلال الدین همایی]]<ref>مجله آینده، به سال ۱۳۷۰، شماره۴-۱؛ که در این مقاله استاد ابتدا شرحی بر زندگی استاد جلال الدین همایی نگاشته و سپس به نامه ای از وی برای شیخ محمّدرضا حسام الواعظین اشاره می کند.</ref>
 +
*مؤلف کتاب حدیقة الأفراح و غیره
 +
*نسخه ای از تفسیر [[کشف الاسرار و عدة الابرار (کتاب)|کشف الاسرار]] میبدی
 +
*پیشنهادهایی به مجله آیین اسلام
 +
*مرحوم میرزا [[محمدعلی مدرس تبریزی]]
 +
*نسب‌نامه سیّد محمّد نوربخش
 +
*چند مجموعه خطی از مجموعه های روضاتی
 +
*فهرست نسخه های مصنّفات [[شیخ طوسی]]
 +
*درباره دو رساله کلامی از شیخ طوسی
 +
*ترجمه دو رساله کلامی از شیخ طوسی
 +
*کیفیت انتساب [[شیخ محمدهادی تهرانی|شیخ هادی تهرانی]] به خاندان [[علامه مجلسی]]
 +
*دو دانشمند طوسی
 +
*انحرافات عقیدتی چند تن از رجال [[عامه]] و اجازه روایت حدیث شریف
 +
*ملاحظاتی درباره کتاب خلاصة السیر محمّد معصوم
 +
*مصابیح الهدایه فی أنوار الولایه
 +
*نامه ای درباره برخی اصطلاحات
 +
*چگونگی مرجعیت و نشر فتاوی [[شیخ مرتضی انصاری|شیخ اعظم انصاری]]
 +
*رساله مُعزّیه
 +
*خاندان صفوی، سیادت و امارت
 +
*[[خواجه عبدالله انصاری]] مشهور
 +
*افراط در به کارگیری کلمات با تنوین
 +
*تعلیقه ای بر وقایع السنین و الأعوام
 +
*تاریخ شهادت [[شهید ثانی]]
 +
*یادی از چند تن کتابفروشان و صحافان در گذشته اصفهان
 +
*الشیعه الإمامیه
 +
*رسالتان کلامیتان للشیخ الطوسی
 +
*کلمه حول مؤلف کتاب المشکول
 +
*کلمه حول النوبختی و کتابه
 +
*احادیث شریفه فی وظائف الولاه
 +
*[[ابن نما الحلی|ابن نما الحلّی]] و آثاره و بیته
 +
*الدُرر و اللآلی فی ترجمه [[سلیم بن قیس هلالی|سلیم بن قیس الاهلالی]]
 +
*تصحیح [[عمدة الطالب الصغری فی نسب آل أبی‌طالب‌ (کتاب)|عمدة الطالب]]
 +
*رساله الترتب لآیة الله [[آقا ضیاءالدین عراقی|ضیاءالدین العراقی]] ولمحه عن عیاه احد الخواص من تلامذته
 +
*حکایة ما کتبه صاحب [[روضات الجنات (کتاب)|روضات الجنّات]]
 +
*چند نکته تاریخی راجع به زندگی شیخ طوسی و یک پیشنهاد
 +
*مقاله ای پیرامون کتاب «لطائف الاعلام» و مقالات دیگر.<ref>روضاتی، ۱۳۹۰، ج۱، ص۹۱.</ref>
 +
*
 +
 +
'''مجموعه مکاتبات و مراسلات:'''
 +
 +
بسیاری از علما و محققان و نویسندگان مشهور ایرانی و عربی با آیت‌الله روضاتی مکاتبه داشته و وی نیز از دوران جوانی تا اواخر عمر خود با علما و دانشمندان حوزوی و دانشگاهی و محققان [[علوم اسلامی]] نامه نگاری نموده است. این مکاتبات، مجموعه ای ارزشمند و دربردارنده نکات علمی، تاریخی، ادبی و رجالی گرانقدری است. برخی شخصیت هایی که با ایشان مکاتباتی داشته اند عبارتند از:
 +
 +
*[[جلال الدین همایی]]
 +
*[[آیت الله مرعشی نجفی|سید شهاب الدین مرعشی نجفی]]
 +
*سید محمدصادق بحرالعلوم
 +
*[[سید مصطفی صفایی خوانساری|سید مصطفی خوانساری]]
 +
*دکتر ایرج افشار
 +
*[[رضا استادی مقدم|رضا استادی مقدم]]
 +
*[[سید عبدالعزیز طباطبایی|عبدالعزیز طباطبایی]]
 +
*شیخ محمّدحسن آل یاسین
 +
*ابوالقاسم رفیعی مهرآبادی
 +
*[[سید علی فانی اصفهانی|سید علی فانی اصفهانی]]
 +
*سید محمّدعلی امام
 +
*[[شیخ آقا بزرگ تهرانی]]
 +
*[[بروجردی، حسین|آیت الله بروجردی]]
 +
*[[سید هبة الدین شهرستانی|سید هبة الدین شهرستانی]]
 +
*پروفسور هانری کُربن.<ref>بخشی از این نامه ها با نام «اسنادی از خاندان روضاتیان» به کوشش دکتر رسول جعفریان به سال ۱۳۸۲ چاپ شد.</ref>
 +
 +
'''مجالس اهل ایمان در مساجد و تکایای اصفهان:'''
 +
 +
آگهی های فوت علما و شخصیت های علمی و مذهبی و نیز بعضی از بانوان خاندان های علمی اصفهان است و در طول شش دهه توسط استاد جمع آوری شد و در برخی موارد یادداشتهای مفیدی نیز افزوده است. این اثر ارزشمند به عنوان اسناد تاریخی حاوی اطلاعات گران قیمتی است و گوشه ای از تاریخ شصت ساله [[اصفهان]] را نشان می دهد.
 +
 +
==وفات==
 +
مرحوم آیت‌الله سید محمدعلی روضاتی، سرانجام در روز پنج شنبه ۲۹ تیر ۱۳۹۱ شمسی (۲۹ [[شعبان]] ۱۴۳۳ ق) جان به جان آفرین تسلیم نمود.
 +
پیکر آیت‌الله روضاتی پس از [[تشییع]]، به [[تخت فولاد]] اصفهان برده و در تکیه [[صاحب روضات]] به خاک سپرده شد.
 +
 +
==منابع==
 +
 +
*سایت کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، علی کرباسی‌زاده اصفهانی.
 +
*اسناد خاندان روضاتیان؛ جویا جهانبخش.
 +
 +
==پانویس==
 +
{{پانویس}}
 
==آرشیو عکس و تصویر==
 
==آرشیو عکس و تصویر==
−
<gallery mode=packed heights=170px>
+
<gallery mode="packed" heights="170">
−
پرونده:حسین مظاهری (12).jpg|[[حسین مظاهری اصفهانی|حسین مظاهری]] و سید محمدعلی روضاتیان]]
+
پرونده:موحد (7).jpg|alt=آیت الله سید محمدباقر موحد ابطحی به همراه برادر|از راست: سید محمدعلی موحد ابطحی موسوی، [[سید محمدباقر موحد ابطحی|سید محمدباقر موحد ابطحی موسوی]] و سید محمدعلی روضاتیان
−
پرونده:صهری0.jpg|از راست ردیف جلو: سید رضا جزایری، سید محمدعلی روضاتیان، سید مرتضی مستجابی، سید موسی موسوی صدر، [[سید جمال الدین صهری]]، سید مرتضی ابطحی، سید شهاب الدین قومی، سید ابوالفضل صفوی ریزی، سید هاشم جعفری و سید مهدی میردامادی - از راست ردیف عقب: فخرالدین کلباسی، محمد خادمی، ابراهیم ابن یمین، منوچهر منصورزاده، مهدی مظاهری و ناشناسان
+
پرونده:صهری0.jpg|از راست ردیف جلو: سید رضا جزایری، سید محمدعلی روضاتیان، سید مرتضی مستجابی، [[سید موسی صدر|سید موسی موسوی صدر]]، [[سید جمال الدین صهری]]، سید مرتضی ابطحی، سید شهاب الدین قومی، سید ابوالفضل صفوی ریزی، سید هاشم جعفری و سید مهدی میردامادی - از راست ردیف عقب: فخرالدین کلباسی، محمد خادمی، ابراهیم ابن یمین، منوچهر منصورزاده، مهدی مظاهری و ناشناسان
−
 
+
پرونده:خراسانی0.jpg|از راست: امیر سید حسن روضاتیان، سید محمدعلی روضاتیان، [[شیخ آقا بزرگ تهرانی|محمدمحسن منزوی تهرانی (آقا بزرگ تهرانی)]]، [[سید محمدرضا خراسانی|سید محمدرضا حسینی خراسانی]]، مرتضی اردکانی، سید فخرالدین روضاتی و سید  نورالله ابطحی
 +
پرونده:خادمی0.jpg|از راست: سید محمدعلی روضاتیان، [[سید حسین خادمی|سید حسین موسوی خادمی]]، سید محمدرضا شفتی و سید اسماعیل هاشمی
 +
پرونده:کمال (7).jpg|alt=آیات عظام معزی، موحد ابطحی، ادیب، خادمی، روضاتی،فقیه ایمانی در راهپیمایی های انقلاب|ردیف جلو از راست: ابوالفضل معزي (معزالدين)، سید محمدعلی موحد ابطحی موسوی، [[حاج شیخ عباسعلی ادیب|عباسعلی ادیب]] و [[سید حسین خادمی|سید حسین موسوی خادمی]] - ردیف عقب: 1. سید عبدالحسین روضاتیان، 2. سید محمدعلی روضاتیان، 3. مهدی مظاهری و [[سید کمال فقیه ایمانی]]
 +
پرونده:روضاتی (3).jpg|سید محمدعلی روضاتیان (اولین نفر از سمت چپ - ردیف پایین پایین) در جمع خاندان روضاتی
 +
پرونده:روضاتی2.jpg|از راست: سید محمدتقی حسینی شهرستانی، [[سید هبة الدین شهرستانی|سید محمدعلی (هبه الدین) حسینی شهرستانی]] و سید محمدعلی روضاتیان
 +
پرونده:روضاتی00.jpg|از راست: محمد کلباسی، سید محمدعلی روضاتیان و [[حاج آقا رحیم ارباب|رحیم ارباب چرمهینی]]
 +
پرونده:حسین مظاهری (12).jpg|[[حسین مظاهری اصفهانی|حسین مظاهری]] و سید محمدعلی روضاتیان
 +
پرونده:روضاتی (2).jpg|سید محمدعلی روضاتیان
 +
پرونده:روضاتی (1).jpg|مدفن سید محمدعلی روضاتیان در [[تخت فولاد]]
 
</gallery>
 
</gallery>
  
 
[[رده:علمای معاصر|روضاتیان،سید محمدعلی]]
 
[[رده:علمای معاصر|روضاتیان،سید محمدعلی]]
 +
[[رده:علماء شیعه]]
 +
[[رده:تراجم نویسان]]
 +
[[رده:محدثان]]
 +
[[رده:رجالیون]]
 +
[[رده:مدفونین در تخت فولاد]]
 +
<references />

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۳ ژوئیهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۸:۱۴

«آیت‌الله سید محمدعلی روضاتیان» معروف به «علامه روضاتی» (۱۳۰۸-۱۳۹۱ ش)، عالم محقق، محدّث رجالی، کتاب‌شناس، تبارشناس و تراجم‌نگار برجسته شیعه معاصر و از شاگردان آیت‌الله بروجردی‌ بود. علامه روضاتی، صاحب آثار متعددی در تحقیق و تصحیح و تعلیق و حاشیه بر کتب گوناگون به‌ویژه در موضوع تراجم و رجال - از جمله کتاب «روضات الجنات» اثر جدّش سید محمدباقر خوانساری - می‌باشد.

Ruzati.jpg
نام کامل سید محمدعلی روضاتیان
زادروز ۱۳۰۸ شمسی
زادگاه اصفهان
وفات ۱۳۹۱ شمسی
مدفن اصفهان، تخت فولاد

Line.png

اساتید

سید حسین بروجردی‌، سید محمّدباقر ابطحی، شهید محمد صدوقی، مرتضی حائری یزدی،...


آثار

جامع الانساب، شرح روضات الجنات، تکمله الذریعه، تعلیقات طبقات أعلام الشیعة‌، دو گفتار، آثار التقوی، مرآة الزمن، عترت طاهره،...

ولادت و خاندان

سید محمدعلی روضاتی در روز سیزدهم ماه رجب ۱۳۴۸ قمری (۱۳۰۸ ش) در اصفهان، محله چهارسوق شیرازی ها، دیده به جهان گشود.[۱]

پدرش میرزا محمدهاشم فرزند سید جلال‌الدین فرزند میرزا مسیح فرزند آیت‌الله سید محمدباقر خوانساری چهارسوقی معروف به «صاحب روضات» است. مادر وی نیز دختر آیت الله سید حسن چهارسوقی فرزند سید مسیح بن صاحب روضات بوده است. همسر آیت الله میر سید حسن چهارسوقی، دختر میرزا جمال الدین بن سیّد محمّدهاشم مجتهد چهارسوقی، برادر صاحب روضات بوده است.

سید محمدعلی روضاتی در هشت سالگی پدرش را -که به تحصیلات عالی خود در نجف مشغول بود- از دست داد و تحت سرپرستی نیای مادری اش آیت الله میر سیّد حسن چهارسوقی، رشد و بالندگی یافت و آداب دینی و فضایل اخلاقی را از آن فقیه وارسته تعلیم دید.

تحصیلات و استادان

سیّد محمّدعلی، علوم جدید را تا متوسطه، در اصفهان در سال ۱۳۲۴ ش. به پایان رساند.
نخستین معلم قرآن کریم و تعلیمات اولیه او میرزا علیرضا محمّد شفیعی بود. در اوان بلوغ نزد آقا شیخ محمّدحسین ادیب تعلیم خط گرفته و نصاب الصبیان و رساله عملیه مجتهد وقت و حساب و غیره خوانده است.

او در سال ۱۳۲۴ ش. وارد مدرسه صدر بازار و آموختن علوم حوزوی شد. در حوزه اصفهان در درس معالم الاصول‌ آقا شیخ محمّدحسین مشکی (مقدّس‌) و شرح لمعه آقا شیخ محمّدحسن نجف‌آبادی و شرح لمعه‌ شیخ هبةاللّه هرندی‌، و مکاسب‌ شیخ محمّدرضا جرقویه‌ای‌ (صلصالی‌) و سید محمّدباقر ابطحی شرکت کرد.

پس از طی دوره مقدمات و پاره‌ای از سطوح به قم رفت و آنجا در دروسی چون‌ شرح لمعه‌ شهید محمد صدوقی، مکاسب‌ آیة‌اللّه سلطانی طباطبائی‌، رسائل و مکاسب میرزا میرزا ابوالفضل زاهدی قمی، و کفایه‌ مرحوم ‌مجاهدی‌، و نیز کفایه‌ی آیة‌اللّه مرتضی حائری یزدی ـ که در منزل القاء می‌فرموده و در آن‌ التفات ویژه‌ای به این تلمیذ جوان و مستعد داشته ـ، شرکت کردند. عمده درس خارج فقه را هم ـ که عالی‌ترین دروس‌ حوزوی در این شاخه است ـ به محضر آیة‌اللّه سید حسین طباطبائی بروجردی‌ حاضر آمده و آن فقیه و مرجع بزرگ، به این طالب علم جوان التفات و عنایتی خاص داشتند.

آیت‌الله روضاتى، همچنین از بسیارى از معاصران خود و شیوخ اجازه چون: شیخ آقابزرگ طهرانى، سید صدرالدین صدر، سید عبدالحسین شرف الدین و سید محسن امین، اجازه روایت دریافت كرد.[۲]

آثار و تألیفات

آیت الله روضاتی از همان ابتدای مطالعات خود متوجه شد که یکی از منابع اصلی و مآخذ اولیه بسیاری از تراجم نگاران و کتاب شناسان و مورخان متأخر، سخنان و نکات جدش سید محمدباقر خوانساری چهارسوقی در کتاب نفیس «روضات الجنات» است. از این رو عزم خود را بر تصحیح و تحقیق «روضات» و تنقیح عالمانه ای از آن جزم نمود و به همین قصد، به جمع آوری کتب و رسائل و نسخه های خطی و چاپی اقدام نمود تا مصادر و منابع «روضات» را فراهم آورد. به تدریج دامنه خرید و تهیه کتاب و نسخه های نفیس گسترش یافت و او هر کتاب و منبعی را که به کتابخانه می افزود، مطالعه می کرد و بر بسیاری از آنها حواشی مفید و تعلیقات محققانه ای می نوشت، که هر یک خود می تواند به مثابه اثری مستقل به زیور طبع آراسته شود.

تا کنون ۲۱ کتاب ارزشمند آیت‌الله روضاتی به زیور طبع آراسته شده و ۱۲ اثر چاپ نشده اند.

آثار چاپ شده:

۱ـ روضات الجنّات فی تراجم العلماء و السّادات؛ به تصحیح و تحشیه و با فهارس مهیا ساخته ایشان در سال ۱۳۲۷ ش‌. در قطع رحلی به چاپ سنگی رسیده و در حقیقت دومین چاپ این کتاب مستطاب به شمار می‌رود.

۲ـ سماء المقال فی علم الرجال، نوشته مرحوم آیة‌اللّه میرزا أبوالهدی‌ کلباسی، که جلد یکم آن به سال ۱۳۳۲ ش‌. به تصحیح ایشان در قم منتشر شد و جلد دوم را فرزند مؤلّف آماده سازی و طبع کرد.[۳]

۳ـ زندگانی حضرت آیة‌اللّه چهارسوقی، که به تألیف استاد روضاتی و با تصاویر فراوان به سال ۱۳۳۲ ش‌. در اصفهان چاپ شده ‌است‌.[۴]

زندگانی آیة‌اللّه چهار سوقی؛ یکی از آثار علامه روضاتی

۴ـ جامع الانساب که دفتر نخست آن به تألیف استاد به سال ۱۳۳۵ ش‌. در مطابع اصفهان و تهران به چاپ رسید و به ‌واسطه دقّت مؤلّف و سختگیری علمی وی‌، مراحل طبع و نشر رنج فراوانی را بر نامبرده تحمیل کرد.[۵]

۵ـ مکارم الآثار در احوال رجال دوره قاجار، از مؤلفات شیخ محمّدعلی معلم حبیب آبادی که به تحقیق و تحشیه و با فهارس استاد به چاپ می‌رسد.[۶]

۶ـ کتاب الاوائل، نوشته سید محمّد مقدّس‌، از ائمّه جماعات اصفهان‌، که به دست استاد تحقیق و تحشیه‌ و تنظیم گردیده و صورت کتاب مدون یافته و به سال ۱۳۴۰ ش‌. در یک مجلد کلان در اصفهان منتشر شده‌ است‌.[۷]

۷ـ عبقات الانوار اثر میر حامد حسین هندی که شش جزء حدیث ثقلین و حدیث سفینه و مجلد حدیث منزلت آن‌، طی‌ سالهای ۱۳۳۸ تا ۱۳۶۴ ش‌. با مقدّمه و فهارس پرداخته استاد در اصفهان تجدید طبع گردیده‌است.

۸ - مرآة الزمن أو الوجیزه المستحسن فی الاجازه لسیّدنا الفقیه الامامی الحسن، که اجازه نقل روایت از سوی علامه روضاتی برای آیت الله سید حسن فقیه امامی است. [۸]

۹ـ شرح روضات الجنّات فی تراجم العلماء و السّادات، که شرح تألیف منیف نیای نامی ایشان است‌.[۹]

۱۰ـ فهرست کتب خطّی کتابخانه های‌ اصفهان، که دفتر نخست آن به سال ۱۳۴۱ش‌. در اصفهان منتشر شد و معرّفی هشتاد دستنوشت مهم از کتابخانه شخصی استاد را شامل است‌.[۱۰]

۱۱ـ جبر و تفویض، که همان رساله خلق الاعمال صدر المتألّهین شیرازی است و به تحقیق و تقدیم استاد به‌ سال‌ ۱۳۴۰ ش‌. در اصفهان و به مناسبت برپائی کنگره بزرگداشت ملاصدرا (در تهران‌) به چاپ رسیده‌ است.[۱۱]

۱۲ـ نسخه برگردان تجارب السلف هندوشاه نخجوانی، که به سال ۱۳۶۱ ش‌. با پیشگفتار و پیوستهای فراهم آورده استاد در اصفهان منتشر شد.

۱۳ـ دو گفتار، که حاوی دو مقاله محققانه استاد و پاره‌ای ضمائم نفیس است و «کتابخانه تخصّصی تاریخ اسلام و ایران‌» (در قم‌) به سال ۱۳۷۸ ش‌. آن را منتشر ساخت‌.

۱۴ـ مناهج المعارف، تألیف جد أعلای استاد، سید ابوالقاسم جعفر موسوی خوانساری معروف به میر کبیر (۱۱۵۷-۱۰۹۰ ق)، که جزوه نخست آن به تحقیق و تحشیه استاد طبع گردید و به سبب مشکلات پی گرفته‌ نشد.

۱۵ـ کشف المراد اثر علامه حلی ـ که متن آن به تصحیح و تعلیق والد ماجدشان‌، آیة‌اللّه سید محمّدهاشم ‌موسوی اصفهانی (روضاتی‌)، به سال ۱۳۵۲ ق/۱۳۱۲ ش‌. در اصفهان طبع شده بود و به مناسبت هفتادمین‌ سال چاپ سنگی کتاب در اصفهان‌، با نظارت و به همراه پیوستهای استاد در نوروز ۱۳۸۱ ش‌. انتشار یافت‌.[۱۲]

۱۶ ـ رساله در شرح احوال ملاّ محمّدعلی بن محمّدرضا تونی ـ که بر آگاهیهای نفیس تاریخی‌، بویژه در باب سقوط اصفهان‌، اشتمال دارد و به سال ۱۳۸۱ ش‌. در شمارگان محدود در اصفهان منتشر شد.

۱۷ - حاشیه ملا عبداللّه و شرح نظام ـ از درسنامه های مدرسی طلبگی قدیم ـ که به تصحیح استاد در أوایل أیام تحصیل‌ ایشان از سوی کتابخانه شفیعی در اصفهان چاپ سنگی‌ شد.

۱۸ – تکمله الذریعه الی تصانیف الشیعه اثر شیخ آقا بزرگ تهرانی، در دو مجلّد.[۱۳]

۱۹ - تعلیقات طبقات أعلام الشّیعة‌، اثر شیخ آقا بزرگ تهرانی.[۱۴]

۲۰ - هدیه نجفیه.[۱۵]

۲۱ - آثار التقوی.[۱۶]

آثار چاپ نشده:

۱ـ ریاض الابرار.[۱۷]

۲ـ عترت طاهره، که در باب فضائل و حیات چهارده معصوم علیهم السّلام (از دویست کتاب عامّه و خاصّه گرد آوری‌شده‌ است)

۳ـ شرح حال سید رضی (ره‌).

۴ـ تحقیق‌ متن نهج البلاغه‌.

۵ـ تحقیق و تصحیح المجدی‌.

۶ـ کواکب منتشره در أحوال أعیان شجره‌.

۷ـ دیوان الاکابر (جامع آثار منظوم و منشور نیاکان‌).

۸ـ فیض الباری فی ترجمة الامام الانصاری، زندگی نامه شیخ انصاری.

۹- رساله خاصه حول عقاید ابن عربی و صاحب المثنوی (مولوی).

۱۰- الدلیل الاحسن فی الاجازة الاخ الفاضل مظاهری الحسن.[۱۸]

۱۱- تذکرة النسّابین (شرح حال یک هزار نسابه و تبار شناس و بررسی آثار موجود و مفقود آنان)

۱۲- شرح حال میرزا رفیعا نائینی.[۱۹]

مقالات:

گفتنی است که پنجاه مقاله استاد -اعم از فارسی و عربی- با نام «در پرتو روضات» به کوشش عالم اندیشمند شیخ رضا مختاریان در مؤسسه کتاب شناسی شیعه به زیر چاپ رفته است.

  • رساله داوودیه[۲۰]
  • قصص الانبیاء[۲۱]
  • اجازات روایتی دو محقق خوانساری[۲۲]
  • علامه حویزی و تفسیر صوافی الصافی[۲۳]
  • ابن ابی جمهور احسائی و کتاب عوالی اللآلی
  • مطبوعات حروفی ایران قدیم
  • حاج میرزا ابوطالب اصفهانی، مؤلف حاشیه شرح سیوطی
  • نکاتی پیرامون امثال و الحکم دهخدا[۲۴]
  • کتاب های چاپی و خوشنویسان تبریز[۲۵]
  • شجره نامه خانوادگی[۲۶]
  • یادداشت، حاشیه، نکته، دهکده کرمند کجاست؟[۲۷]
  • نوشته ای از جلال الدین همایی[۲۸]
  • مؤلف کتاب حدیقة الأفراح و غیره
  • نسخه ای از تفسیر کشف الاسرار میبدی
  • پیشنهادهایی به مجله آیین اسلام
  • مرحوم میرزا محمدعلی مدرس تبریزی
  • نسب‌نامه سیّد محمّد نوربخش
  • چند مجموعه خطی از مجموعه های روضاتی
  • فهرست نسخه های مصنّفات شیخ طوسی
  • درباره دو رساله کلامی از شیخ طوسی
  • ترجمه دو رساله کلامی از شیخ طوسی
  • کیفیت انتساب شیخ هادی تهرانی به خاندان علامه مجلسی
  • دو دانشمند طوسی
  • انحرافات عقیدتی چند تن از رجال عامه و اجازه روایت حدیث شریف
  • ملاحظاتی درباره کتاب خلاصة السیر محمّد معصوم
  • مصابیح الهدایه فی أنوار الولایه
  • نامه ای درباره برخی اصطلاحات
  • چگونگی مرجعیت و نشر فتاوی شیخ اعظم انصاری
  • رساله مُعزّیه
  • خاندان صفوی، سیادت و امارت
  • خواجه عبدالله انصاری مشهور
  • افراط در به کارگیری کلمات با تنوین
  • تعلیقه ای بر وقایع السنین و الأعوام
  • تاریخ شهادت شهید ثانی
  • یادی از چند تن کتابفروشان و صحافان در گذشته اصفهان
  • الشیعه الإمامیه
  • رسالتان کلامیتان للشیخ الطوسی
  • کلمه حول مؤلف کتاب المشکول
  • کلمه حول النوبختی و کتابه
  • احادیث شریفه فی وظائف الولاه
  • ابن نما الحلّی و آثاره و بیته
  • الدُرر و اللآلی فی ترجمه سلیم بن قیس الاهلالی
  • تصحیح عمدة الطالب
  • رساله الترتب لآیة الله ضیاءالدین العراقی ولمحه عن عیاه احد الخواص من تلامذته
  • حکایة ما کتبه صاحب روضات الجنّات
  • چند نکته تاریخی راجع به زندگی شیخ طوسی و یک پیشنهاد
  • مقاله ای پیرامون کتاب «لطائف الاعلام» و مقالات دیگر.[۲۹]

مجموعه مکاتبات و مراسلات:

بسیاری از علما و محققان و نویسندگان مشهور ایرانی و عربی با آیت‌الله روضاتی مکاتبه داشته و وی نیز از دوران جوانی تا اواخر عمر خود با علما و دانشمندان حوزوی و دانشگاهی و محققان علوم اسلامی نامه نگاری نموده است. این مکاتبات، مجموعه ای ارزشمند و دربردارنده نکات علمی، تاریخی، ادبی و رجالی گرانقدری است. برخی شخصیت هایی که با ایشان مکاتباتی داشته اند عبارتند از:

مجالس اهل ایمان در مساجد و تکایای اصفهان:

آگهی های فوت علما و شخصیت های علمی و مذهبی و نیز بعضی از بانوان خاندان های علمی اصفهان است و در طول شش دهه توسط استاد جمع آوری شد و در برخی موارد یادداشتهای مفیدی نیز افزوده است. این اثر ارزشمند به عنوان اسناد تاریخی حاوی اطلاعات گران قیمتی است و گوشه ای از تاریخ شصت ساله اصفهان را نشان می دهد.

وفات

مرحوم آیت‌الله سید محمدعلی روضاتی، سرانجام در روز پنج شنبه ۲۹ تیر ۱۳۹۱ شمسی (۲۹ شعبان ۱۴۳۳ ق) جان به جان آفرین تسلیم نمود. پیکر آیت‌الله روضاتی پس از تشییع، به تخت فولاد اصفهان برده و در تکیه صاحب روضات به خاک سپرده شد.

منابع

  • سایت کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، علی کرباسی‌زاده اصفهانی.
  • اسناد خاندان روضاتیان؛ جویا جهانبخش.

پانویس

  1. ↑ جهانبخش، ص ۴۲۴ و پانویس ۱.
  2. ↑ همان، ص ۴۲۶.
  3. ↑ این نسخه را استاد با دقّت و مبالات معهود خویش از روی دستخط مؤلّف تصحیح و آماده سازی کرده بودند.
  4. ↑ متن این کتاب شرح حال نیای مادری استاد است که از مجتهدان و عالمان اصفهان آن روز بوده و این شرح حال درزمان‌ حیات وی قلمی شده است‌. در کنار این زندگینامه‌، به تناسب‌، شرح حال جمع کثیری (بیش از یکصد تن‌) از رجال علمی و أدبی‌، با ضمائمی ‌ارزشمند، قرار داده شده است که بر ارزش این أثر بسیار افزوده و آن را یکی از منابع و مآخذ مورد حاجت ومراجعت‌ بسیاری از تراجم پژوهان معاصر ساخته است‌.
  5. ↑ این دفتر به خاندانهای سادات موسوی می‌پردازد و همین بخش از أنساب سادات (یعنی‌: موسویان‌) در دو سه جلددیگرادامه دارد که مع الاسف آن دو سه جلد به صورت مسوّده باقی مانده‌. هر چند از این کتاب تنها دفتر نخست آن به چاپ رسیده است‌، دقّتهای فراوان و موی‌بینی‌های فوق العاده وفراخ‌دامنگی منابع و مصادر مؤلّف سبب شده این أثر به عنوان یکی از مراجع مهم و متقن نسب شناسی سادات‌، مرغوب‌ و مطلوب نسب پژوهان و تاریخنگاران باشد..
  6. ↑ موضوع این کتاب‌، تراجم أحوال رجال سده‌های سیزدهم و چهاردهم هجری است که تاکنون هشت جلد آن به چاپ رسیده‌. این هشت جلد تا ۱۲۹۰ ق‌. را شامل می‌شود. از حیث ترتیب سنواتی‌، این أثر هنوز به نیمه نیز نرسیده و با این همه یکی از مآخذ أصلی مورد نیاز تراجم نگاران و تاریخ‌پژوهان است‌. طبع این أثر را استاد از زمان حیات مرحوم معلّم حبیب آبادی ـ رضوان اللّه علیه ـ آغاز کرده بودند و دفتر نخست آن به‌ سال ۱۳۳۷ ش‌. منتشر شد.
  7. ↑ این کتاب در قالب یادداشتهای پراکنده نوشته شده بوده و نویسنده در حالی که خود فرصت تدوین و تنظیم نهائی آنها رانیافته بوده است‌، درگذشته‌. استاد به خواهش برادر نویسنده‌، مرحوم حاج سید حبیب مقدّس‌، این کتاب را تدوین و احیاء می‌کنند.
  8. ↑ در این اجازه نامه که مفصلترین اجازات علامه روضاتی است، اجازه دهنده به مشایخ سی گانه روایی خود به تفصیل با شرح احوال آنها پرداخته است. تألیف این رساله شش ماه به طول انجامیده و شب جمعه ۲۶ رجب ۱۴۱۵ق در منزل ایشان واقع در محله چهارسوق پایان یافته است. این رساله در یکصد و چهل صفحه بوده و در بررسی اجازات معاصر شیعه و نحوه اتصال آن به اجازات علمای پیشین، اهمیّت بسیار دارد. اجازه دهنده در پایان، فهرست مجدول اسمای مشایخ را مطابق ترتیب صدور اجازات مشتمل بر نام، تاریخ ولادت و وفات، تاریخ اجازه و محل صدور آن در دو صفحه آورده و کتابت آن را شنبه۲۷ رجب همزمان با مبعث رسول اکرم صلی الله علیه و آله مطابق ۱۰ دیماه ۱۳۷۳ ش به پایان برده است.
  9. ↑ دفتر یکم آن که به سال ۱۳۴۱ ش‌. در غایت پاکیزگی در اصفهان به طبع رسیده‌، خود به تنهائی نمونه و سرمشق یک پژوهش باریک بینانه ونگارش‌ محققانه است‌.
  10. ↑ این فهرست‌، فقط سیاهه نام و نشان کتابها نیست‌؛ بلکه شامل معرّفی مبسوط متن و ماتن و بسیاری فوائد علمی و دینی‌است که آن را اگر نه بی نظیر، کم نظیر، می‌سازد.
  11. ↑ مرحوم استاد علاّمه جلال الدّین همائی ـ طاب ثراه ـ نیز بر آن مقدّمه‌ای نوشته است‌.
  12. ↑ در پایان این نسخه‌، تعلیقات مصحح فقید ـ رفع اللّه درجته ـ به اهتمام دوست گرامی‌، آقای مجید هادیزاده‌،تنظیم و حروفنگاری شده است.
  13. ↑ استاد روضاتی از همان روزهای نخستین انتشار کتاب ارزشمند «الذریعه» شیخ آقا بزرگ تهرانی به تحشیه و تعلیقه بر آن همت گمارد و طی بیش از شش دهه حاشیه نویسی بر ۲۶ جلد این مجموعه را در دستور کار خویش قرار داد. یادداشت های استاد پیرامون الذریعه حاوی نکات علمی و تاریخی و ادبی بسیاری است، به گونه ای که پاره ای از حواشی استاد در خور مقالاتی جداگانه به شمار می رود. هر دو جلد این کتاب به سال ۱۳۹۰ش در ۱۰۲۸ صفحه به همراه تصاویر و اسناد با تحقیق محمّد برکت توسط کتابخانه مجلس شورای اسلامی چاپ شد.
  14. ↑ کتاب گرانقدر «طبقات اعلام الشیعه» از دیگر تألیفات شیخ آقا بزرگ تهرانی است که به شرح احوال علمای امامیه در طول ده قرن از قرن چهارم تا چهاردهم هجری پرداخته است. آیت الله روضاتی در طول چندین دهه، آگاهی ها و اطّلاعات ارزشمند خود را در دانش های کتاب شناسی و تراجم پژوهی به صورت تعلیقه و حاشیه بر این مجموعه افزود که حاصل آن با نام تکمله طبقات در ۶۳۶ صفحه به سال ۱۳۹۱ش به تحقیق محمّد برکت توسط کتابخانه مجلس چاپ شده است. این آخرین اثر استاد بود که در واپسین روزهای حیات او منتشر گردید و ایشان در بیمارستان الزهرای اصفهان آن را رؤیت فرمود.
  15. ↑ در شرح احوال سه تن از علمای بزرگ اصفهان، آقا میر سیّد محمّد مدرس نجف آبادی، آقا سیّد عبدالله ثقةالاسلام و شیخ مهدی نجفی و به درخواست آیت الله سیّد شهاب الدین نجفی مرعشی نوشته است و به سال ۱۳۷۵ در مجموعه هفده رساله فارسی به تحقیق شیخ رضا استادی چاپ شده است.
  16. ↑ رساله ای در شرح حال عالم جلیل سیّد محمّد تقی بن عبدالرزاق موسوی اصفهانی صاحب « مکیال المکارم»، به فارسی که تعریب آن در مقدمه « مکیال المکارم» در سال ۱۳۹۸ق و فارسی آن در مقدمه ترجمه مکیال در سال ۱۴۰۳ق چاپ شده است.
  17. ↑ مستدرک الجزء ۲۷ من البحار، فی اجازات علمائنا الاخیار.
  18. ↑ اجازه نامه در ۱۱۹ صفحه از سوی استاد برای عالم فاضل شیخ حسن مظاهری صادر گردیده است. مُجیز در این رساله که پس از «مرآه الزمن»، مفصل ترین اجازه نامه وی برای مُجاز است، به شرح احوال مشایخ سی گانه خود پرداخته و تألیف آن مدت چهارماه به طول انجامیده و در اوّل جمادی الاخر سال ۱۴۲۱ق. پایان یافته است. این رساله نیز از حیث رجال حدیث و سنخیّت پیوند مشایخ معاصر به گذشته از اهمیت بسیاری برخوردار است. روضاتی در آخر این اجازه نامه فهرست مجدول مشایخ سی گانه خود را مطابق ترتیب تاریخ ولادت آنها آورده است.
  19. ↑ روضاتی، ۱۳۳۲، ص۲۲۵-۲۲۴؛ همو، پاورقی های مکارم، ج۵۱۴-۵۱۵ و ج۳، ص۸۰۵ و ج۳، ص۱۹۷۷.
  20. ↑ در بررسی اسناد و مدارک تعیین محل دفن امامزاده داوود در منطقه فرحزاد تهران. این رساله در فصلنامه میراث جاودان( سال دوم، ش دوم) به سال ۱۳۷۳ چاپ شده است.
  21. ↑ چاپ شده در مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه اصفهان به سال ۱۳۶۱ش، شماره دهم.
  22. ↑ چاپ در مجله کیهان اندیشه به سال ۱۳۷۷، شماره ۸۲ که بعدها با اضافات مفصل در «نخستین دو گفتار» تجدید چاپ شد.
  23. ↑ چاپ در مجله قرآن و حدیث« بینات» به سال ۱۳۷۵، شماره۱۲٫.
  24. ↑ مجله آینده به سال ۱۳۶۹، شماره ۵-۸.
  25. ↑ چاپ شده در مجله آینده، جلد ششم.
  26. ↑ که نخست به سال۱۳۶۷ق در تهران روی یک برگ بزرگ، چاپ سنگی شد و برخی اوراق آن به ضمیمه چاپ دوم کتاب روضات (به تصحیح و تحشیه روضاتی) منتشر گردید و دو سالی پس از آن در بغداد به ضمیمه کتاب« دوائر المعارف» به سال ۱۳۶۹ چاپ شد. نام کامل این اثر چنین است: صورت شجره اولاد و احفاد مرحوم مبرور آیت الله علامه کبیر قدوه المجتهدین، آقای حاج میرزا زین العابدین موسوی.
  27. ↑ مجله آینده به سال ۱۳۶۰، شماره۹ و۱۰؛ در معرفی اشتباه مکان این دهکده در کتاب حروفی« منتخب التواریخ» آمده است.
  28. ↑ مجله آینده، به سال ۱۳۷۰، شماره۴-۱؛ که در این مقاله استاد ابتدا شرحی بر زندگی استاد جلال الدین همایی نگاشته و سپس به نامه ای از وی برای شیخ محمّدرضا حسام الواعظین اشاره می کند.
  29. ↑ روضاتی، ۱۳۹۰، ج۱، ص۹۱.
  30. ↑ بخشی از این نامه ها با نام «اسنادی از خاندان روضاتیان» به کوشش دکتر رسول جعفریان به سال ۱۳۸۲ چاپ شد.

آرشیو عکس و تصویر

برگرفته از «https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=سید_محمدعلی_روضاتی&oldid=168604»
آپارات موسسه اهل البیت علیهم السلام کانال عکس نوشته قرآن و حدیث در اینستاگرام تلگرام قرآن و حدیث کانال قرآن و حدیث در ایتا
مسابقه از خطبه ۱۱۴ نهج البلاغه