سید محمدجواد ذهنی تهرانی: تفاوت بین نسخهها
پرش به ناوبری
پرش به جستجو
(←وفات) |
مهدی موسوی (بحث | مشارکتها) |
||
| (۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۱ کاربر نشان داده نشده) | |||
| سطر ۱: | سطر ۱: | ||
| − | ''' | + | '''«آیتالله سید محمدجواد ذهنی تهرانی»''' (۱۳۲۶-۱۳۸۱ ش)، فقیه اصولی، ادیب، منطقی و نحوی برجسته [[شیعه]] معاصر و از شاگردان [[علامه شعرانی]] بود. این عالم وارسته، دارای ذوقی سرشار، قلمی توانا و خطی زیبا بود و آثار ارزشمندی در موضوعات مختلف [[فقه]]، [[اصول فقه|اصول]]، [[منطق]]، [[صرف]] و [[نحو]] از خود به یادگار نهاد. |
{{شناسنامه عالم | {{شناسنامه عالم | ||
||نام کامل = سید محمدجواد ذهنی تهرانی | ||نام کامل = سید محمدجواد ذهنی تهرانی | ||
| سطر ۶: | سطر ۶: | ||
|زادگاه = [[تهران]] | |زادگاه = [[تهران]] | ||
|وفات = ۱۳۸۱ شمسی | |وفات = ۱۳۸۱ شمسی | ||
| − | |مدفن = [[قم]] | + | |مدفن = [[قم]] - بقعه علی بن بابویه قمی |
| − | |اساتید = [[علامه شعرانی]]، [[سید محمدتقی خوانساری|سید محمدتقی خوانساری]]، [[سید احمد خوانساری|سید احمد خوانساری]]،... | + | |اساتید = [[علامه شعرانی]]، [[سید محمدتقی خوانساری|سید محمدتقی خوانساری]]، [[سید احمد خوانساری|سید احمد خوانساری]]، [[سید محمدرضا موسوی گلپایگانی|سید محمدرضا گلپایگانی]]،... |
|شاگردان = محمدرضا کریمی، موحدی کاشانی، سید مهدی طباطبایی،... | |شاگردان = محمدرضا کریمی، موحدی کاشانی، سید مهدی طباطبایی،... | ||
| − | |آثار = | + | |آثار = منهج الهدایه، اساس الصرف، روش تجزیه و ترکیب، گنجینه ذهنی، المباحث الفقهیه، المباحث الاصولیه، تشریح المقاصد، تحریر الفصول، المباحث النحویه،... |
}} | }} | ||
==تحصیل و استادان== | ==تحصیل و استادان== | ||
| − | سید محمدجواد ذهنی تهرانی متولد سال ۱۳۲۶ شمسی در [[تهران]] بود. دوره ابتدایی را در دبستان عاصمی (حوالی میدان خراسان) با نمرات عالی به پایان رساند و در دبیرستان نیز دانش آموزی ممتاز بشمار می رفت. او از نظر اخلاقی نیز نمونه و برجسته بود، به طوری که در آغاز جوانی، به دلیل علاقهاش به مسائل مذهبی، در مجالس و مواعظ مرحوم | + | سید محمدجواد ذهنی تهرانی متولد سال ۱۳۲۶ شمسی در [[تهران]] بود. دوره ابتدایی را در دبستان عاصمی (حوالی میدان خراسان) با نمرات عالی به پایان رساند و در دبیرستان نیز دانش آموزی ممتاز بشمار می رفت. او از نظر اخلاقی نیز نمونه و برجسته بود، به طوری که در آغاز جوانی، به دلیل علاقهاش به مسائل مذهبی، در مجالس و مواعظ مرحوم «شیخ مهدی معزالدوله» که در [[مسجد]] معزالدوله برگزار می شد شرکت می نمود. نفس گرم آن مرد خدایی، مسیر زندگی او را تغییر داد. |
| − | سید محمدجواد پس از ترک دبیرستان، دروس حوزوی را در مدارس علمیه تهران، زیر نظر استادانی بزرگ آغاز نمود و پس از به پایان رساندن دروس | + | سید محمدجواد پس از ترک دبیرستان، دروس حوزوی را در مدارس علمیه تهران، زیر نظر استادانی بزرگ آغاز نمود و پس از به پایان رساندن [[سطوح حوزه|دروس سطح]]، در سال ۱۳۵۱ ش. وارد [[حوزه علمیه قم]] گردید. |
'''<I>استادان سطح در تهران:</I>''' | '''<I>استادان سطح در تهران:</I>''' | ||
| سطر ۴۵: | سطر ۴۵: | ||
*۸- سید رسول موسوی تهرانی؛ ایشان درباره شاگردش می گوید: «در مدت ۴۷ سال تدریس، شاگردی به این درجه از هوش، استعداد و [[تقوا]] نداشتهام».<ref> مصاحبه با استاد سید رسول موسوی تهرانی.</ref> | *۸- سید رسول موسوی تهرانی؛ ایشان درباره شاگردش می گوید: «در مدت ۴۷ سال تدریس، شاگردی به این درجه از هوش، استعداد و [[تقوا]] نداشتهام».<ref> مصاحبه با استاد سید رسول موسوی تهرانی.</ref> | ||
| − | ==تدریس و شاگردان == | + | ==تدریس و شاگردان== |
| − | تخصص آیت الله ذهنی در تألیف | + | تخصص آیت الله ذهنی در تدریس و تألیف در زمینه [[فقه]]، [[اصول فقه|اصول]]، علوم غریبه و [[ادبیات عرب|ادبیات عرب]] بود. آن بزرگوار همزمان با تحصیل و تألیف، تدریس را نیز آغاز نمود و در مدت بیش از ۳۵ سال در زمینههای مختلف، شاگردان بسیاری تربیت نمود. طلاب علوم دینی بیش از ۱۵ سال، از درس خارج فقه و اصول ایشان استفاده نمودند. وی در برخی از فصول تحصیلی، روزانه ۱۴ درس از مقدمات تا سطوح عالیه تدریس می کرد. تعدادی از شاگردان آن بزرگوار عبارتند: |
*۱- محمدرضا کریمی؛ | *۱- محمدرضا کریمی؛ | ||
| سطر ۵۵: | سطر ۵۵: | ||
*۳- برادران ملکی اصفهانی، (از استادان [[حوزه علمیه قم]])؛ | *۳- برادران ملکی اصفهانی، (از استادان [[حوزه علمیه قم]])؛ | ||
| − | *۴- سید مهدی طباطبایی، (پدر سید محمدحسین طباطبایی خردسالترین حافظ قرآن)؛ | + | *۴- سید مهدی طباطبایی، (پدر سید محمدحسین طباطبایی خردسالترین حافظ [[قرآن]])؛ |
*۵- سید اکبر طباطبایی؛ | *۵- سید اکبر طباطبایی؛ | ||
| سطر ۶۳: | سطر ۶۳: | ||
==آثار و تألیفات== | ==آثار و تألیفات== | ||
| − | آیت الله ذهنی تهرانی به واسطه استعداد سرشار، از ابتدای طلبگی شروع به تألیف و تقریر نمود و در طی عمر کوتاه، ولی پربرکت خود، بیش از ۱۷۰ جلد کتاب در ۴۴ عنوان از خود به یادگار نهاد. در خصوص این | + | آیت الله ذهنی تهرانی به واسطه استعداد سرشار، از ابتدای طلبگی شروع به تألیف و تقریر نمود و در طی عمر کوتاه، ولی پربرکت خود، بیش از ۱۷۰ جلد کتاب در ۴۴ عنوان از خود به یادگار نهاد. در خصوص این تألیفات، ذکر چهار نکته ضروری است: |
| − | ۱- هدف ایشان از تألیف و شرح کتاب های حوزوی، راهنمایی و کمک به طالبان علم بود که در مقدمه یکی از کتابهایش به این موضوع اشاره می کند: «در این کتاب سعی نمودم نکات و رموزات را به زبانی ساده و روشن بیان نمایم؛ تا تمام محصلین بتوانند از آن استفاده نموده و احیاناً اگر در نقطه و مکانی باشند که از فیض درس استاد محرومند؛ با راهنمایی این | + | * ۱- هدف ایشان از تألیف و شرح کتاب های حوزوی، راهنمایی و کمک به طالبان علم بود که در مقدمه یکی از کتابهایش به این موضوع اشاره می کند: «در این کتاب سعی نمودم نکات و رموزات را به زبانی ساده و روشن بیان نمایم؛ تا تمام محصلین بتوانند از آن استفاده نموده و احیاناً اگر در نقطه و مکانی باشند که از فیض درس استاد محرومند؛ با راهنمایی این کتاب، مشکلات متن، حل شده و نیازی به حضور در جلسه درس نداشته باشند».<ref> تشریح المقاصد، شرح فارسی بر رسائل شیخ (ناتمام)، سید جواد ذهنی تهرانی، انتشارات حاذق، انتشارات وجدانی، مقدمه کتاب.</ref> |
| − | + | * ۲- ایشان دارای ذوقی سرشار و قلمی توانا بود. مطالب را فقط یک بار می نوشت و دیگر بازنویسی و اصلاح نمی کرد. به طوری که در نوشته هایش، به ندرت خط خوردگی یا حذف و اضافه دیده می شود. | |
| − | ۲- ایشان دارای ذوقی سرشار و قلمی توانا بود. مطالب را فقط یک بار می نوشت و دیگر بازنویسی و اصلاح نمی کرد. به طوری که در نوشته هایش، به ندرت خط خوردگی یا حذف و اضافه دیده می شود. | + | * ۳- ایشان [[خط]] زیبایی داشت و دو کتاب «تحفة الاحباب» و «اللباب» در یک نوبت، با دست خط ایشان، در کتابفروشی کتبی نجفی به طبع رسید. |
| − | + | * ۴- برای این که کتاب ها با قیمت ارزانتری به دست خوانندگان و مشتاقان علم برسد، از ناشران کتابهایش حق التألیف نمی گرفت. | |
| − | ۳- ایشان خط زیبایی داشت و دو کتاب «تحفة الاحباب» و «اللباب» در یک نوبت، با دست خط ایشان، در کتابفروشی کتبی نجفی به طبع رسید. | ||
| − | |||
| − | ۴- برای این که کتاب ها با قیمت ارزانتری به دست خوانندگان و مشتاقان علم | ||
'''<I>آثار چاپ شده:</I>''' | '''<I>آثار چاپ شده:</I>''' | ||
| + | [[پرونده:Ganjineh.jpg|thumb|left|200px|گنجینه ذهنی؛ یکی از آثار آیتالله ذهنی تهرانی]] | ||
*۱- الکلام اللطیف؛ شرح فارسی بر تصریف، ۱ جلد. | *۱- الکلام اللطیف؛ شرح فارسی بر تصریف، ۱ جلد. | ||
| سطر ۷۹: | سطر ۷۷: | ||
*۲- الافاضه؛ شرح فارسی بر هدایه، ۱ جلد. | *۲- الافاضه؛ شرح فارسی بر هدایه، ۱ جلد. | ||
| − | *۳- | + | *۳- الدُرة الثمینه؛ شرح عربی بر [[صمدیه (کتاب)|صمدیه]]، ۱ جلد. |
*۴- کلمات العلویه؛ شرح فارسی بر صمدیه، ۱ جلد. | *۴- کلمات العلویه؛ شرح فارسی بر صمدیه، ۱ جلد. | ||
| سطر ۸۵: | سطر ۸۳: | ||
*۵- المباحث النحویه؛ شرح فارسی بر صمدیه، ۴ جلد. | *۵- المباحث النحویه؛ شرح فارسی بر صمدیه، ۴ جلد. | ||
| − | *۶- الآثار الباقیه؛ شرح فارسی بر حاشیه | + | *۶- الآثار الباقیه؛ شرح فارسی بر [[الحاشیه علی تهذیب المنطق (کتاب)|حاشیه ملاعبدالله]]، ۱ جلد. |
*۷- اساس الصرف؛ مشتمل بر امهات علم [[صرف]] به فارسی، ۱ جلد. | *۷- اساس الصرف؛ مشتمل بر امهات علم [[صرف]] به فارسی، ۱ جلد. | ||
| سطر ۹۲: | سطر ۹۰: | ||
*۹- روش تجزیه و ترکیب؛ ۱ جلد. | *۹- روش تجزیه و ترکیب؛ ۱ جلد. | ||
| − | |||
*۱۰- گنجینه ذهنی؛ مشتمل بر اصطلاحات علوم، ۱ جلد. | *۱۰- گنجینه ذهنی؛ مشتمل بر اصطلاحات علوم، ۱ جلد. | ||
| − | *۱۱- الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول | + | *۱۱- الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مُغنی اللبیب؛ ۲ جلد. |
| − | *۱۲- الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب رابع | + | *۱۲- الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب رابع مغنی اللبیب، ۱ جلد. |
*۱۳- توضیح المبانی؛ شرح فارسی بر مختصر المعانی، ۶ جلد. | *۱۳- توضیح المبانی؛ شرح فارسی بر مختصر المعانی، ۶ جلد. | ||
| − | *۱۴- تفصیل الفصول؛ شرح فارسی بر معالم | + | *۱۴- تفصیل الفصول؛ شرح فارسی بر [[معالم الدین و ملاذ المجتهدین (کتاب)|معالم الاصول]]، ۶ جلد. |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| + | *۱۵- بیان المراد؛ شرح فارسی بر جلد اول [[اصول الفقه (کتاب)|اصول الفقه]]، ۳ جلد. | ||
| + | [[پرونده:منهج.jpg|thumb|left|200px|منهج الهدایة؛ یکی از آثار آیتالله ذهنی تهرانی]] | ||
| + | *۱۶- منهج الهدایه، شرح فارسی بر مبحث وقت و [[قبله]] کتاب [[الروضة البهیه فی شرح اللمعة الدمشقیه (کتاب)|الروضة البهیة]]، ۱ جلد. | ||
*۱۷- المباحث الفقهیه، شرح فارسی بر [[شرح لمعه]]، ۳۰ جلد. | *۱۷- المباحث الفقهیه، شرح فارسی بر [[شرح لمعه]]، ۳۰ جلد. | ||
| سطر ۱۱۵: | سطر ۱۱۱: | ||
*۲۰- تحریر الفصول؛ شرح فارسی بر [[کفایة الاصول (کتاب)|کفایة الاصول]]، ۶ جلد. | *۲۰- تحریر الفصول؛ شرح فارسی بر [[کفایة الاصول (کتاب)|کفایة الاصول]]، ۶ جلد. | ||
| − | *۲۱- فصول المنطق؛ شرح فارسی بر لئالی | + | *۲۱- فصول المنطق؛ شرح فارسی بر بخش لئالی [[شرح منظومه سبزواری (کتاب)|منظومه]] [[حاج ملاهادی سبزواری|ملاهادی سبزواری]]، ۲ جلد. |
*۲۲- فصول الحکمه؛ شرح فارسی بر الهیات منظومه، ۳ جلد. | *۲۲- فصول الحکمه؛ شرح فارسی بر الهیات منظومه، ۳ جلد. | ||
| سطر ۱۲۳: | سطر ۱۱۹: | ||
*۲۴- اللباب؛ شرح فارسی بر خلاصة الحساب [[شیخ بهایی]]، ۱ جلد. | *۲۴- اللباب؛ شرح فارسی بر خلاصة الحساب [[شیخ بهایی]]، ۱ جلد. | ||
| − | *۲۵- المقامع؛ شرح فارسی بر [[جوامع الجامع (کتاب)|جوامع الجامع]] طبرسی (ناتمام)، ۲ جلد. | + | *۲۵- المقامع؛ شرح فارسی بر [[جوامع الجامع (کتاب)|جوامع الجامع]] [[شیخ طبرسی]] (ناتمام)، ۲ جلد. |
| − | *۲۶- ترجمه [[کامل الزیارات (کتاب)|کامل الزیارات]] ابن | + | *۲۶- ترجمه [[کامل الزیارات (کتاب)|کامل الزیارات]] [[جعفر بن محمد قولویه|جعفر ابن قولویه]]؛ ۱ جلد. |
*۲۷- از مدینه تا مدینه؛ دوره کامل [[مقتل]] حضرت [[سیدالشهداء]] علیه السلام، ۱ جلد. | *۲۷- از مدینه تا مدینه؛ دوره کامل [[مقتل]] حضرت [[سیدالشهداء]] علیه السلام، ۱ جلد. | ||
| سطر ۱۳۵: | سطر ۱۳۱: | ||
*۳۰- تصحیح و تعلیق بر رساله حقوق [[علامه مجلسی]]، ۱ جلد. | *۳۰- تصحیح و تعلیق بر رساله حقوق [[علامه مجلسی]]، ۱ جلد. | ||
| − | *۳۱- المباحث الاصولیه؛ یک دوره اصول فارسی، ۱ جلد. | + | *۳۱- المباحث الاصولیه؛ یک دوره [[اصول فقه|اصول]] فارسی، ۱ جلد. |
*۳۲- اسرار آفرینش؛ ترجمه [[علل الشرایع]]، ۲ جلد. | *۳۲- اسرار آفرینش؛ ترجمه [[علل الشرایع]]، ۲ جلد. | ||
| سطر ۱۵۳: | سطر ۱۴۹: | ||
*۲- مدارک الاحکام شرح فارسی بر [[شرایع الاسلام (کتاب)|شرایع الاسلام]]؛ (ناتمام) ۱۰ جلد. | *۲- مدارک الاحکام شرح فارسی بر [[شرایع الاسلام (کتاب)|شرایع الاسلام]]؛ (ناتمام) ۱۰ جلد. | ||
| − | *۳- حاشیه بر [[عروة الوثقى (کتاب)|عروة الوثقی]] سید محمدکاظم | + | *۳- حاشیه بر [[عروة الوثقى (کتاب)|عروة الوثقی]] [[سید محمدکاظم طباطبائی یزدی|سید محمدکاظم یزدی]]؛ ۱ جلد. |
*۴- شرح و ترجمه [[کشف المراد (کتاب)|کشف المراد]]؛ ۱ جلد. | *۴- شرح و ترجمه [[کشف المراد (کتاب)|کشف المراد]]؛ ۱ جلد. | ||
| سطر ۱۶۱: | سطر ۱۵۷: | ||
*۶- ترجمه گوهر شب چراغ؛ ۱ جلد. | *۶- ترجمه گوهر شب چراغ؛ ۱ جلد. | ||
| − | *۷- منطق مقدماتی؛ ۱ جلد. | + | *۷- [[منطق]] مقدماتی؛ ۱ جلد. |
| − | ==ویژگیهای اخلاقی == | + | ==ویژگیهای اخلاقی== |
مرحوم سید محمدجواد ذهنی بسیار صبور، مؤدب، باوقار و شهرتگریز بود. خیلی کم می خوابید. ۲ تا ۳ ساعت قبل از [[اذان]] صبح بیدار و به [[عبادت]] و مطالعه مشغول بود. | مرحوم سید محمدجواد ذهنی بسیار صبور، مؤدب، باوقار و شهرتگریز بود. خیلی کم می خوابید. ۲ تا ۳ ساعت قبل از [[اذان]] صبح بیدار و به [[عبادت]] و مطالعه مشغول بود. | ||
| − | مناعتطبع عجیبی داشت. پس از هجرت به [[قم]]، تا سالیان دراز در محلههای مختلف اقامت گزید و با وجود داشتن اقوام ثروتمند، دست نیاز به سوی کسی دراز نکرد. سرانجام در محله قدیمی سیدان، در خانهای ساکن شد که یک دانگ از آن متعلق به او بود. سال ۱۳۶۸ ش. به اصرار اهالی و معتمدان محل، [[امام جماعت|امامت جماعت]] مسجد حبیب الله بیگ (واقع در محله سیدان) را پذیرفت و همواره در رفع مشکلات مردم، به ویژه افراد نیازمند تلاش می کرد. | + | مناعتطبع عجیبی داشت. پس از هجرت به [[قم]]، تا سالیان دراز در محلههای مختلف اقامت گزید و با وجود داشتن اقوام ثروتمند، دست نیاز به سوی کسی دراز نکرد. سرانجام در محله قدیمی سیدان، در خانهای ساکن شد که یک دانگ از آن متعلق به او بود. سال ۱۳۶۸ ش. به اصرار اهالی و معتمدان محل، [[امام جماعت|امامت جماعت]] [[مسجد]] حبیب الله بیگ (واقع در محله سیدان) را پذیرفت و همواره در رفع مشکلات مردم، به ویژه افراد نیازمند تلاش می کرد. |
آیت الله ذهنی تهرانی ارادت مخصوصی به [[ائمه اطهار|امامان معصوم]]، به خصوص سید و سالار شهیدان [[امام حسین]] علیه السلام داشت و همیشه مهمترین مسأله را در این دنیا، کسب معارف [[اهل بیت]] علیهم السلام می دانست. ایشان در مصائب معصومان، با تعطیل درس و ملبس شدن به لباس عزا، با ذوق و عبارات مخصوص خود، همیشه اطرافیان را متوجه [[مناقب]] عالیه اهل بیت علیهم السلام می نمود. | آیت الله ذهنی تهرانی ارادت مخصوصی به [[ائمه اطهار|امامان معصوم]]، به خصوص سید و سالار شهیدان [[امام حسین]] علیه السلام داشت و همیشه مهمترین مسأله را در این دنیا، کسب معارف [[اهل بیت]] علیهم السلام می دانست. ایشان در مصائب معصومان، با تعطیل درس و ملبس شدن به لباس عزا، با ذوق و عبارات مخصوص خود، همیشه اطرافیان را متوجه [[مناقب]] عالیه اهل بیت علیهم السلام می نمود. | ||
| − | مجالس [[روضه خوانی|روضه]] را به طور غیرمستقیم در [[مسجد]] حبیب الله بیگ برگزار می کرد. ایشان در مقدمه کتاب مقتل الحسین علیه السلام این گونه می نویسد: «...با خود حدیث نفس مینمودم که گیرم در تمام علوم و فنون اثری از خود به جای گذاشتی و از هر بوستانی گلهایی چیدی، اگر در زمینه مصائب [[خامس آل عبا]] و اهل بیت گرامی اش اثری از خویش به یادگار نگذاری، چه کارکردی و کجا دینِ خود را به صاحب شرع ادا نموده ای...؟».<ref> مقتل الحسین علیه السلام از مدینه تا مدینه، سید محمدجواد ذهنی، انتشارات گنجینه ذهنی، چاپ اول، ص ۴ | + | مجالس [[روضه خوانی|روضه]] را به طور غیرمستقیم در [[مسجد]] حبیب الله بیگ برگزار می کرد. ایشان در مقدمه کتاب مقتل الحسین علیه السلام این گونه می نویسد: «...با خود حدیث نفس مینمودم که گیرم در تمام علوم و فنون اثری از خود به جای گذاشتی و از هر بوستانی گلهایی چیدی، اگر در زمینه مصائب [[خامس آل عبا]] و اهل بیت گرامی اش اثری از خویش به یادگار نگذاری، چه کارکردی و کجا دینِ خود را به صاحب [[شرع]] ادا نموده ای...؟».<ref> مقتل الحسین علیه السلام از مدینه تا مدینه، سید محمدجواد ذهنی، انتشارات گنجینه ذهنی، چاپ اول، ص ۴-۵.</ref> |
| − | ==وفات == | + | ==وفات== |
| − | آیت الله سید محمدجواد ذهنی تهرانی، سرانجام عصر پنج شنبه ۷ شهریور ۱۳۸۱ شمسی (برابر با ۲۰ [[جمادی الثانی]] ۱۴۲۳ ق) در سالروز میلاد | + | مرحوم آیت الله سید محمدجواد ذهنی تهرانی، سرانجام عصر پنج شنبه ۷ شهریور ۱۳۸۱ شمسی (برابر با ۲۰ [[جمادی الثانی]] ۱۴۲۳ ق) -در سالروز میلاد جدهاش [[حضرت فاطمه]] (سلام الله علیها)- چشم از جهان فروبست. پیکر مطهر آن [[فقیه|فقیه]] وارسته، به [[قم]] انتقال یافت و در بقعه [[علی بن حسین بن بابویه قمی|علی بن بابویه قمی]] (پدر [[شیخ صدوق]])، به خاک سپرده شد. |
==پانویس== | ==پانویس== | ||
<references /> | <references /> | ||
==منابع== | ==منابع== | ||
| − | + | *[[ستارگان حرم (کتاب)|ستارگان حرم]]، مرتضی عبدالوهابی، جلد ۱۷، صفحه ۱۷۲-۱۸۳. | |
| − | * | ||
| − | |||
[[رده:علمای معاصر|ذهنی تهرانی،سید محمدجواد]] | [[رده:علمای معاصر|ذهنی تهرانی،سید محمدجواد]] | ||
| + | [[رده:علماء شیعه]] | ||
| + | [[رده:فقیهان]] | ||
| + | [[رده:اصولیون]] | ||
| + | [[رده:ادیبان]] | ||
| + | [[رده:نحویون]] | ||
| + | [[رده:مدفونین در قم]] | ||
نسخهٔ کنونی تا ۹ ژوئیهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۲:۵۰
«آیتالله سید محمدجواد ذهنی تهرانی» (۱۳۲۶-۱۳۸۱ ش)، فقیه اصولی، ادیب، منطقی و نحوی برجسته شیعه معاصر و از شاگردان علامه شعرانی بود. این عالم وارسته، دارای ذوقی سرشار، قلمی توانا و خطی زیبا بود و آثار ارزشمندی در موضوعات مختلف فقه، اصول، منطق، صرف و نحو از خود به یادگار نهاد.
| |
| نام کامل | سید محمدجواد ذهنی تهرانی |
| زادروز | ۱۳۲۶ شمسی |
| زادگاه | تهران |
| وفات | ۱۳۸۱ شمسی |
| مدفن | قم - بقعه علی بن بابویه قمی |
|
| |
| اساتید |
علامه شعرانی، سید محمدتقی خوانساری، سید احمد خوانساری، سید محمدرضا گلپایگانی،... |
| شاگردان |
محمدرضا کریمی، موحدی کاشانی، سید مهدی طباطبایی،... |
| آثار |
منهج الهدایه، اساس الصرف، روش تجزیه و ترکیب، گنجینه ذهنی، المباحث الفقهیه، المباحث الاصولیه، تشریح المقاصد، تحریر الفصول، المباحث النحویه،... |
محتویات
تحصیل و استادان
سید محمدجواد ذهنی تهرانی متولد سال ۱۳۲۶ شمسی در تهران بود. دوره ابتدایی را در دبستان عاصمی (حوالی میدان خراسان) با نمرات عالی به پایان رساند و در دبیرستان نیز دانش آموزی ممتاز بشمار می رفت. او از نظر اخلاقی نیز نمونه و برجسته بود، به طوری که در آغاز جوانی، به دلیل علاقهاش به مسائل مذهبی، در مجالس و مواعظ مرحوم «شیخ مهدی معزالدوله» که در مسجد معزالدوله برگزار می شد شرکت می نمود. نفس گرم آن مرد خدایی، مسیر زندگی او را تغییر داد.
سید محمدجواد پس از ترک دبیرستان، دروس حوزوی را در مدارس علمیه تهران، زیر نظر استادانی بزرگ آغاز نمود و پس از به پایان رساندن دروس سطح، در سال ۱۳۵۱ ش. وارد حوزه علمیه قم گردید.
استادان سطح در تهران:
- ۲- شیخ حسین کنی؛
- ۴- سید مهدی خلخالی؛
استادان در قم:
- ۲- محمدعلی اراکی؛
- ۵- سید کاظم شریعتمداری؛
- ۶- حاج شیخ راضی تبریزی؛
- ۷- شیخ محمدتقی مجلسی؛
- ۸- سید رسول موسوی تهرانی؛ ایشان درباره شاگردش می گوید: «در مدت ۴۷ سال تدریس، شاگردی به این درجه از هوش، استعداد و تقوا نداشتهام».[۱]
تدریس و شاگردان
تخصص آیت الله ذهنی در تدریس و تألیف در زمینه فقه، اصول، علوم غریبه و ادبیات عرب بود. آن بزرگوار همزمان با تحصیل و تألیف، تدریس را نیز آغاز نمود و در مدت بیش از ۳۵ سال در زمینههای مختلف، شاگردان بسیاری تربیت نمود. طلاب علوم دینی بیش از ۱۵ سال، از درس خارج فقه و اصول ایشان استفاده نمودند. وی در برخی از فصول تحصیلی، روزانه ۱۴ درس از مقدمات تا سطوح عالیه تدریس می کرد. تعدادی از شاگردان آن بزرگوار عبارتند:
- ۱- محمدرضا کریمی؛
- ۲- موحدی کاشانی؛
- ۳- برادران ملکی اصفهانی، (از استادان حوزه علمیه قم)؛
- ۴- سید مهدی طباطبایی، (پدر سید محمدحسین طباطبایی خردسالترین حافظ قرآن)؛
- ۵- سید اکبر طباطبایی؛
- ۶- سید محمد سجادی.
آثار و تألیفات
آیت الله ذهنی تهرانی به واسطه استعداد سرشار، از ابتدای طلبگی شروع به تألیف و تقریر نمود و در طی عمر کوتاه، ولی پربرکت خود، بیش از ۱۷۰ جلد کتاب در ۴۴ عنوان از خود به یادگار نهاد. در خصوص این تألیفات، ذکر چهار نکته ضروری است:
- ۱- هدف ایشان از تألیف و شرح کتاب های حوزوی، راهنمایی و کمک به طالبان علم بود که در مقدمه یکی از کتابهایش به این موضوع اشاره می کند: «در این کتاب سعی نمودم نکات و رموزات را به زبانی ساده و روشن بیان نمایم؛ تا تمام محصلین بتوانند از آن استفاده نموده و احیاناً اگر در نقطه و مکانی باشند که از فیض درس استاد محرومند؛ با راهنمایی این کتاب، مشکلات متن، حل شده و نیازی به حضور در جلسه درس نداشته باشند».[۲]
- ۲- ایشان دارای ذوقی سرشار و قلمی توانا بود. مطالب را فقط یک بار می نوشت و دیگر بازنویسی و اصلاح نمی کرد. به طوری که در نوشته هایش، به ندرت خط خوردگی یا حذف و اضافه دیده می شود.
- ۳- ایشان خط زیبایی داشت و دو کتاب «تحفة الاحباب» و «اللباب» در یک نوبت، با دست خط ایشان، در کتابفروشی کتبی نجفی به طبع رسید.
- ۴- برای این که کتاب ها با قیمت ارزانتری به دست خوانندگان و مشتاقان علم برسد، از ناشران کتابهایش حق التألیف نمی گرفت.
آثار چاپ شده:
- ۱- الکلام اللطیف؛ شرح فارسی بر تصریف، ۱ جلد.
- ۲- الافاضه؛ شرح فارسی بر هدایه، ۱ جلد.
- ۳- الدُرة الثمینه؛ شرح عربی بر صمدیه، ۱ جلد.
- ۴- کلمات العلویه؛ شرح فارسی بر صمدیه، ۱ جلد.
- ۵- المباحث النحویه؛ شرح فارسی بر صمدیه، ۴ جلد.
- ۶- الآثار الباقیه؛ شرح فارسی بر حاشیه ملاعبدالله، ۱ جلد.
- ۷- اساس الصرف؛ مشتمل بر امهات علم صرف به فارسی، ۱ جلد.
- ۸- انیس الطالبین؛ ترجمه آداب المتعلمین، ۱ جلد.
- ۹- روش تجزیه و ترکیب؛ ۱ جلد.
- ۱۰- گنجینه ذهنی؛ مشتمل بر اصطلاحات علوم، ۱ جلد.
- ۱۱- الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مُغنی اللبیب؛ ۲ جلد.
- ۱۲- الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب رابع مغنی اللبیب، ۱ جلد.
- ۱۳- توضیح المبانی؛ شرح فارسی بر مختصر المعانی، ۶ جلد.
- ۱۴- تفصیل الفصول؛ شرح فارسی بر معالم الاصول، ۶ جلد.
- ۱۵- بیان المراد؛ شرح فارسی بر جلد اول اصول الفقه، ۳ جلد.
- ۱۶- منهج الهدایه، شرح فارسی بر مبحث وقت و قبله کتاب الروضة البهیة، ۱ جلد.
- ۱۷- المباحث الفقهیه، شرح فارسی بر شرح لمعه، ۳۰ جلد.
- ۱۸- تشریح المقاصد؛ شرح فارسی بر رسائل، ۶ جلد.
- ۱۹- تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب (ناتمام)، ۸ جلد.
- ۲۰- تحریر الفصول؛ شرح فارسی بر کفایة الاصول، ۶ جلد.
- ۲۱- فصول المنطق؛ شرح فارسی بر بخش لئالی منظومه ملاهادی سبزواری، ۲ جلد.
- ۲۲- فصول الحکمه؛ شرح فارسی بر الهیات منظومه، ۳ جلد.
- ۲۳- تحفة الاحباب؛ شرح فارسی بر تشریح الافلاک، ۱ جلد.
- ۲۴- اللباب؛ شرح فارسی بر خلاصة الحساب شیخ بهایی، ۱ جلد.
- ۲۵- المقامع؛ شرح فارسی بر جوامع الجامع شیخ طبرسی (ناتمام)، ۲ جلد.
- ۲۶- ترجمه کامل الزیارات جعفر ابن قولویه؛ ۱ جلد.
- ۲۷- از مدینه تا مدینه؛ دوره کامل مقتل حضرت سیدالشهداء علیه السلام، ۱ جلد.
- ۲۸- رساله در صلوة جمعه؛ ۱ جلد.
- ۲۹- تصحیح و تعلیق بر «شرح نهج البلاغه» ملا فتح الله کاشانی؛ ۲ جلد.
- ۳۰- تصحیح و تعلیق بر رساله حقوق علامه مجلسی، ۱ جلد.
- ۳۱- المباحث الاصولیه؛ یک دوره اصول فارسی، ۱ جلد.
- ۳۲- اسرار آفرینش؛ ترجمه علل الشرایع، ۲ جلد.
- ۳۳- عناوین الاحکام؛ ترجمه متن لمعه، ۴ جلد.
- ۳۴- تصحیح و تعلیق بر گوهر شب چراغ؛ ۱۰ جلد.
- ۳۵- کشکول ذهنی؛ مشتمل بر موضوعات چهارده گانه، ۱ جلد.
- ۳۶- حل المسائل هدایه، ۱ جلد.
آثار چاپ نشده:
- ۱- الفوائد النحویه فی ما یروی عن الائمة الاثنی عشریه؛ ۳ جلد.
- ۲- مدارک الاحکام شرح فارسی بر شرایع الاسلام؛ (ناتمام) ۱۰ جلد.
- ۳- حاشیه بر عروة الوثقی سید محمدکاظم یزدی؛ ۱ جلد.
- ۴- شرح و ترجمه کشف المراد؛ ۱ جلد.
- ۵- شرح و ترجمه باب حادی العشر؛ ۱ جلد.
- ۶- ترجمه گوهر شب چراغ؛ ۱ جلد.
- ۷- منطق مقدماتی؛ ۱ جلد.
ویژگیهای اخلاقی
مرحوم سید محمدجواد ذهنی بسیار صبور، مؤدب، باوقار و شهرتگریز بود. خیلی کم می خوابید. ۲ تا ۳ ساعت قبل از اذان صبح بیدار و به عبادت و مطالعه مشغول بود.
مناعتطبع عجیبی داشت. پس از هجرت به قم، تا سالیان دراز در محلههای مختلف اقامت گزید و با وجود داشتن اقوام ثروتمند، دست نیاز به سوی کسی دراز نکرد. سرانجام در محله قدیمی سیدان، در خانهای ساکن شد که یک دانگ از آن متعلق به او بود. سال ۱۳۶۸ ش. به اصرار اهالی و معتمدان محل، امامت جماعت مسجد حبیب الله بیگ (واقع در محله سیدان) را پذیرفت و همواره در رفع مشکلات مردم، به ویژه افراد نیازمند تلاش می کرد.
آیت الله ذهنی تهرانی ارادت مخصوصی به امامان معصوم، به خصوص سید و سالار شهیدان امام حسین علیه السلام داشت و همیشه مهمترین مسأله را در این دنیا، کسب معارف اهل بیت علیهم السلام می دانست. ایشان در مصائب معصومان، با تعطیل درس و ملبس شدن به لباس عزا، با ذوق و عبارات مخصوص خود، همیشه اطرافیان را متوجه مناقب عالیه اهل بیت علیهم السلام می نمود.
مجالس روضه را به طور غیرمستقیم در مسجد حبیب الله بیگ برگزار می کرد. ایشان در مقدمه کتاب مقتل الحسین علیه السلام این گونه می نویسد: «...با خود حدیث نفس مینمودم که گیرم در تمام علوم و فنون اثری از خود به جای گذاشتی و از هر بوستانی گلهایی چیدی، اگر در زمینه مصائب خامس آل عبا و اهل بیت گرامی اش اثری از خویش به یادگار نگذاری، چه کارکردی و کجا دینِ خود را به صاحب شرع ادا نموده ای...؟».[۳]
وفات
مرحوم آیت الله سید محمدجواد ذهنی تهرانی، سرانجام عصر پنج شنبه ۷ شهریور ۱۳۸۱ شمسی (برابر با ۲۰ جمادی الثانی ۱۴۲۳ ق) -در سالروز میلاد جدهاش حضرت فاطمه (سلام الله علیها)- چشم از جهان فروبست. پیکر مطهر آن فقیه وارسته، به قم انتقال یافت و در بقعه علی بن بابویه قمی (پدر شیخ صدوق)، به خاک سپرده شد.
پانویس
منابع
- ستارگان حرم، مرتضی عبدالوهابی، جلد ۱۷، صفحه ۱۷۲-۱۸۳.
