احمر ابن شمیط
| احمر ابن شمیط | |
| نام کامل | أحمر بن شمیط، بجلی سپس احمسی |
| زادروز | نامعلوم |
| زادگاه | کوفه |
| وفات | ۶۷ق، مذار |
| مدفن | نامعلوم |
| آثار | |
| شناخته‌شده برای |
از سران شیعه در کوفه و از نخستین بیعت‌کنندگان با مختار ثقفی؛ فرماندهٔ سپاه مختار در نبرد مذار و کشته‌شده در همان نبرد |
احمر بن شمیط (درگذشت ۶۷ق) از سران شیعه در کوفه و از یاران مختار ثقفی بود. نام او در شمار شیعیانی آمده که مختار در زندان به آنان نامه نوشت؛ او نیز از پنج تنی است که در همان زندان با مختار بیعت کردند.[۱] در روزگار قیام مختار، او سفیر مختار نزد ابراهیم بن مالک اشتر، از گواهان نامهٔ محمد بن حنفیه و از فرماندهان سپاه مختار در جنگ‌های خیابانی کوفه و محاصرهٔ دارالاماره بود.[۲] در سال ۶۷ق مختار فرماندهی سپاه خود را در نبرد مذار به او سپرد؛ سپاه او از لشکر مصعب بن زبیر شکست خورد و احمر در همان نبرد کشته شد.[۳]
محتویات
نام و نسب
طبری او را «أحمر بن شمیط البجلی ثم الأحمسی» خوانده است؛ یعنی از بجیله و سپس پیوسته به احمس.[۴] نسبت «بجلی» او را به قبیلهٔ بجیله و «احمسی» را به بنی‌احمس پیوند می‌دهد. از تولد و خانوادهٔ او خبری در دست نیست.
پیش از قیام مختار
مختار در زندان نامه‌ای به جمعی از شیعیان کوفه نوشت. طبری نام این کسان را چنین آورده است: مثنی بن مخربهٔ عبدی، سعد بن حذیفهٔ یمان، یزید بن انس، احمر بن شمیط احمسی، عبدالله بن شداد بجلی و عبدالله بن کامل.[۵] آنان پس از خواندن نامه، عبدالله بن کامل را نزد مختار فرستادند و پیام دادند که آمادهٔ آزاد کردن او از زندان‌اند.[۶]
پنج تن در زندان با او بیعت کردند: سائب بن مالک اشعری، یزید بن انس، احمر بن شمیط، رفاعه بن شداد فتیانی و عبدالله بن شداد جشمی.[۷]
در قیام مختار
مختار، احمر را همراه یزید بن انس و عبدالله بن کامل برای جلب ابراهیم بن مالک اشتر فرستاد. آنان به اشتر گفتند سران کوفه با ابن مطیع بر ضد مختار هم‌داستان‌اند و پیوستن او کار مختار را سامان می‌دهد.[۸] سپس احمر خطاب به اشتر گفت: «إِنِّی لَکَ نَاصِحٌ، وَ لَحْظُکَ مُحِبٌّ، وَ إِنَّ أَبَاکَ قَدْ هَلَکَ وَ هُوَ سَیِّدُ النَّاسِ، وَ فِیکَ مِنْهُ إِنْ رَعَیْتَ حَقَّ اللهِ خَلَفٌ»؛ من خیرخواه توام و بخت تو را دوست می‌دارم؛ پدرت در حالی درگذشت که سرور مردم بود و اگر حق خدا را رعایت کنی، در تو جانشینی از او هست.[۹]
احمر از گواهان نامه‌ای بود که مختار آن را به نام محمد بن حنفیه به اشتر نشان داد. او همراه یزید بن انس و عبدالله بن کامل گواهی داد که این نامه از محمد بن علی است.[۱۰]
هنگامی که جنگ در محله‌های کوفه درگرفت، مختار او را در برابر حجار بن ابجر عجلی قرار داد.[۱۱] در محاصرهٔ ابن مطیع در دارالاماره نیز یکی از سه فرمانده بود و سمت دار عماره و دار ابوموسی را در اختیار داشت.[۱۲]
شاعری از هواداران مختار او را ستوده است: «وَ مَا ابْنُ شُمَیْطٍ إِذْ یُحَرِّضُ قَوْمَهُ/ هُنَاکَ بِمَخْذُولٍ وَ لَا بِمُضِیعٍ»؛ پسر شمیط آنگاه که قومش را به نبرد برمی‌انگیخت، نه رهاشده بود و نه تباه.[۱۳]
جنگ جبانة السبیع
در نبرد جبانة السبیع، مختار خود به سوی اهل یمن رفت و احمر بن شمیط و عبدالله بن کامل را از دو گذرگاه به سوی آنان فرستاد.[۱۴] هر دو گروه در آغاز عقب رانده شدند. یاران احمر پراکنده شدند و او در مسجد قصاص فرود آمد و گروهی با او ماندند.[۱۵] بلاذری نیز این رویداد را به اختصار آورده و می‌گوید یاران ابن شمیط شکست خوردند و او به مختار پیوست.[۱۶]
فرماندهی سپاه و کشته شدن در مذار
پس از آن، مختار مردم را به رویارویی با سپاه مصعب بن زبیر که از بصره می‌آمد فرا خواند و فرماندهی سپاه را به احمر بن شمیط سپرد. عبدالله بن کامل شاکری را بر جناح راست و عبدالله بن وهب را بر جناح چپ گماشت و کیسان ابوعمره را بر موالی سپرد.[۱۷] دو سپاه در مذار رویارو شدند. در نبرد، جناح‌های سپاه مختار فروپاشید.[۱۸] به گزارش طبری، مردم همگی بر او تاختند و او جنگید تا کشته شد.[۱۹]
چون خبر به مختار رسید، گفت: «مَا مِنْ مِیتَةٍ أَمُوتُهَا أَحَبُّ إِلَیَّ مِنْ مِثْلِ مِیتَةِ ابْنِ شُمَیْطٍ، حَبَّذَا مَصَارِعُ الْکِرَامِ»؛ هیچ مردنی که بمیرم نزد من خوش‌تر از مردنی چون مردن پسر شمیط نیست؛ خوشا کشته‌گاه بزرگواران![۲۰]
جایگاه در منابع
آگاهی‌ها دربارهٔ احمر بن شمیط بیشتر از گزارش‌های ابومخنف در تاریخ طبری و سپس أنساب الأشراف بلاذری است.[۲۱] بلاذری هم در چند موضع از او یاد کرده و او را در شمار کسانی آورده که محاصرهٔ دارالاماره را اداره می‌کردند.[۲۲]
پانویس
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۷-۸.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۱۴، ۱۶، ۲۱ و ۲۹.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۹۵-۹۷.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۴۶.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۷.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۷.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۸.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۱۴.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۱۴.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۱۶.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۲۱.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۲۹؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۳۹۳.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۳۴.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۴۶.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۴۷.
- ↑ بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۳۹۹.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۹۵.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۹۵-۹۶.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۹۶.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۹۷.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۷-۹۷.
- ↑ بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۳۹۳.
منابع
- طبری، محمد بن جریر؛ تاریخ الطبری (تاریخ الرسل و الملوک)، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۰۸ق؛ ج۶.
- بلاذری، احمد بن یحیی؛ أنساب الأشراف، تحقیق سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت: دار الفکر، ۱۴۱۷ق؛ ج۶.
