احمر ابن شمیط
| احمر ابن شمیط | |
| نام کامل | أحمر بن شمیط، بجلی سپس احمسی |
| زادروز | نامعلوم |
| زادگاه | کوفه |
| وفات | ۶۷ق |
| مدفن | مذار، عراق |
| آثار | |
| شناخته‌شده برای |
از سران شیعه در کوفه و از نخستین بیعت‌کنندگان با مختار ثقفی؛ فرماندهٔ سپاه مختار در نبرد مذار و کشته‌شده در همان نبرد |
احمر بن شمیط (درگذشت ۶۷ق) از سران شیعه در کوفه و از یاران مختار ثقفی بود. نام او در شمار شیعیانی آمده که مختار در زندان به آنان نامه نوشت و آنان نیز در همان زندان با او بیعت کردند.[۱] در روزگار قیام مختار، او سفیر مختار نزد ابراهیم بن مالک اشتر، از گواهان نامهٔ محمد بن حنفیه و از فرماندهان سپاه مختار در جنگ‌های خیابانی کوفه و محاصرهٔ دارالاماره بود.[۲] در سال ۶۷ق مختار فرماندهی سپاه خود را در نبرد مذار به او سپرد؛ سپاه او از لشکر مصعب بن زبیر شکست خورد و احمر در همان نبرد کشته شد.[۳]
محتویات
نام و نسب
طبری او را «أحمر بن شمیط البجلی ثم الأحمسی» خوانده است؛ یعنی از بجیله و سپس پیوسته به احمس.[۴] نسبت «بجلی» او را به قبیلهٔ بجیله و «احمسی» را به بنی‌احمس پیوند می‌دهد. از تولد و خانوادهٔ او خبری در دست نیست.
پیش از قیام مختار
مختار در زندان نامه‌ای به جمعی از شیعیان کوفه نوشت. طبری نام این کسان را چنین آورده است: مثنی بن مخربهٔ عبدی، سعد بن حذیفهٔ یمان، یزید بن انس، احمر بن شمیط احمسی، عبدالله بن شداد بجلی و عبدالله بن کامل.[۵] آنان پس از خواندن نامه، عبدالله بن کامل را نزد مختار فرستادند و پیام دادند که آمادهٔ آزاد کردن او از زندان‌اند.[۶]
پنج تن در زندان با او بیعت کردند: سائب بن مالک اشعری، یزید بن انس، احمر بن شمیط، رفاعه بن شداد فتیانی و عبدالله بن شداد جشمی.[۷]
در قیام مختار
مختار، احمر را همراه یزید بن انس و عبدالله بن کامل برای جلب ابراهیم بن مالک اشتر فرستاد. آنان به اشتر گفتند سران کوفه با ابن مطیع بر ضد مختار هم‌داستان‌اند و پیوستن او کار مختار را سامان می‌دهد.[۸] سپس خطاب به اشتر گفت: «إِنِّی لَکَ نَاصِحٌ، وَ لَحْظُکَ مُحِبٌّ، وَ إِنَّ أَبَاکَ قَدْ هَلَکَ وَ هُوَ سَیِّدُ النَّاسِ، وَ فِیکَ مِنْهُ إِنْ رَعَیْتَ حَقَّ اللهِ خَلَفٌ»؛ من خیرخواه توام و بخت تو را دوست می‌دارم؛ پدرت در حالی درگذشت که سرور مردم بود و اگر حق خدا را رعایت کنی، در تو جانشینی از او هست.[۹]
احمر از گواهان نامه‌ای بود که مختار آن را به نام محمد بن حنفیه به اشتر نشان داد. او همراه یزید بن انس و عبدالله بن کامل گواهی داد که این نامه از محمد بن علی است.[۱۰]
هنگامی که جنگ در محله‌های کوفه درگرفت، مختار او را در برابر حجار بن ابجر عجلی قرار داد.[۱۱] در محاصرهٔ ابن مطیع در دارالاماره نیز یکی از سه فرمانده بود و سمت دار عماره و دار ابوموسی را در اختیار داشت.[۱۲]
شاعری از هواداران مختار او را ستوده است: «وَ مَا ابْنُ شُمَیْطٍ إِذْ یُحَرِّضُ قَوْمَهُ/ هُنَاکَ بِمَخْذُولٍ وَ لَا بِمُضِیعٍ»؛ پسر شمیط آنگاه که قومش را به نبرد برمی‌انگیخت، نه رهاشده بود و نه تباه.[۱۳]
جنگ جبانة السبیع
در نبرد جبانة السبیع، مختار سپاه خود را دو بخش کرد و احمر بن شمیط و عبدالله بن کامل را از دو گذرگاه به سوی اهل یمن فرستاد.[۱۴] هر دو گروه در آغاز عقب رانده شدند. یاران احمر پراکنده شدند و او در مسجد قصاص فرود آمد و گروهی با او ماندند.[۱۵] بلاذری نیز این رویداد را به اختصار آورده و می‌گوید یاران ابن شمیط شکست خوردند و او به مختار پیوست.[۱۶]
فرماندهی سپاه و کشته شدن در مذار
پس از آن، مختار سپاهی را به سوی بصره فرستاد و فرماندهی آن را به احمر بن شمیط سپرد. عبدالله بن کامل شاکری را بر جناح راست و عبدالله بن وهب را بر جناح چپ گماشت و کیسان ابوعمره را بر موالی سپرد.[۱۷] دو سپاه در مذار رویارو شدند. در نبرد، جناح‌های سپاه مختار فروپاشید و یاران احمر پراکنده شدند.[۱۸] به گزارش طبری، مردم همگی بر او تاختند و او جنگید تا کشته شد.[۱۹]
چون خبر به مختار رسید، گفت: «مَا مِنْ مِیتَةٍ أَمُوتُهَا أَحَبُّ إِلَیَّ مِنْ مِثْلِ مِیتَةِ ابْنِ شُمَیْطٍ، حَبَّذَا مَصَارِعُ الْکِرَامِ»؛ هیچ مردنی که بمیرم نزد من خوش‌تر از مردنی چون مردن پسر شمیط نیست؛ خوشا کشته‌گاه بزرگواران![۲۰]
جایگاه در منابع
احمر بن شمیط در کتاب‌های رجالی شیعه مدخل مستقل ندارد و آگاهی‌ها دربارهٔ او به گزارش‌های تاریخی، بیشتر از طریق ابومخنف، محدود است.[۲۱] بلاذری هم در چند موضع از او یاد کرده و او را در شمار کسانی آورده که محاصرهٔ دارالاماره را اداره می‌کردند.[۲۲]
پانویس
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۷-۸.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۱۴، ۱۶، ۲۱ و ۲۹.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۹۵-۹۷.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۴۶.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۷.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۷.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۸.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۱۴.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۱۴.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۱۶.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۲۱.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۲۹؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۳۹۳.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۳۴.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۴۶.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۴۷.
- ↑ بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۳۹۹.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۹۵.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۹۵-۹۶.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۹۶.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۹۷.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۷-۹۷.
- ↑ بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۳۹۳.
منابع
- طبری، محمد بن جریر؛ تاریخ الطبری (تاریخ الرسل و الملوک)، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۰۸ق؛ ج۶.
- بلاذری، احمد بن یحیی؛ أنساب الأشراف، تحقیق سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت: دار الفکر، ۱۴۱۷ق؛ ج۶.
