معارج الاصول (کتاب): تفاوت بین نسخه‌ها

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به ناوبری پرش به جستجو
(ویرایش)
 
(۷ نسخه‌ٔ میانی ویرایش شده توسط ۴ کاربر نشان داده نشده)
سطر ۱: سطر ۱:
==مؤلف==
+
کتاب «معارج الأصول» اثر [[محقق حلى]]، یکى از ارزشمندترین منابع [[اصول فقه‌‌‌‌|اصولى]] شیعه در قرن هفتم است.
 +
این کتاب با توجه به مقام علمى و شامخ محقق حلى، از همان زمان نگارش، بسیار مورد توجه علما و فقهاى [[شیعه|شیعه]] قرار گرفت و تا کنون شرح‌ها و تعلیقه‌هاى فراوانى بر آن نگاشته شده است. «معارج الأصول» اثرى گرانبها براى دست‌یابى به دیدگاه‌هاى اصولى محقق حلى و پیشرفت [[اصول فقه‌‌‌‌|علم اصول]] در قرن هفتم هجرى است.
  
شیخ نجم الدین ابوالقاسم جعفر بن حسن بن یحیى بن سعید هَذلى، معروف به محقق حلى.(م 676 ق)
+
{{مشخصات کتاب
  
وى از مفاخر علماى امامیه، مرجع دینى شیعیان عصر خود، فقیه، اصولى، متكلم، ادیب و متولد و متوفی در حله [[عراق]] است. سید عبدالكریم بن احمد بن طاووس، سید رضى الدین على بن طاووس و دو خواهرزده اش یعنى [[علامه حلى]] و على بن یوسف حلى از وى كسب علم نمودند.
+
|عنوان=
  
ترجمه كامل وى در بخش كتب فقهى شیعه ذكر شده است.
+
|تصویر= [[پرونده:معارج الاصول.jpg|240px|وسط]]
  
== ارزش و اعتبار ==
+
|نویسنده= محقق حلى
  
كتاب «معارج الأصول» يكى از ارزشمندترين منابع اصولى شيعه در قرن هفتم است.
+
|موضوع= اصول فقه شیعه
اين كتاب با توجه به مقام علمى و شامخ محقق حلى، از همان زمان نگارش، بسيار مورد توجه علما و فقهاى شيعه قرار گرفت و تا كنون شرح‌ها و تعليقه‌هاى فراوانى بر آن نگاشته شده است. كتاب معارج الأصول اثرى گرانبها براى دست‌يابى به ديدگاه‌هاى اصولى محقق حلى و پيشرفت علم اصول در قرن هفتم هجرى است.
 
  
==انگيزه نگارش‌ ==
+
|زبان= عربی
  
محقق حلى در مقدمه كتاب، انگيزه خود را از نگارش كتاب اين گونه بيان مى‌فرمايد:
+
|تعداد جلد= 1
«فإنه تكرر من جماعة من الأصحاب - أيّدهم اللَّه بعصمته و شملهم بعام رحمته - التماس مختصرٍ في الأصول، مشتمل على المهم من مطالبه، غير بالغ في الإطالة إلى حد يصعب على طالبه، فأجبتهم إلى ذلك مقتصراً على ما لا بد من الاعتناء به، غير متطاول إلى إطالة مسائله.»
 
  
يعنى: بسيارى از علما - ايدهم اللَّه - بارها از اينجانب درخواست نموده بودند تا رساله‌اى مختصر در علم اصول به نگارش درآورم كه شامل مباحث مهم علم اصول باشد و زياد هم طولانى نباشد كه درك آن براى علاقه‌مندان به فراگيرى علم اصول مشكل باشد. من نيز درخواست آنان را اجابت نمودم و اين كتاب را كه شامل مباحث لازم و ضرورى علم اصول است، به رشته تحرير درآوردم بدون آنكه آن را زياد طولانى سازم.
+
|عنوان افزوده1= مصحح
  
==معرفى اجمالى كتاب==
+
|افزوده1= محمدحسین الرضوی الکشمیری
  
این كتاب در موضوع [[اصول فقه]] [[شیعه]] امامیه است. مؤلف در مقدمه كتاب، علت تألیف این كتاب را چنین بیان كرده است كه یكى از اصحاب از وى درخواست مى كند تا وى كتابى مختصر و مفید در علم اصول بنویسد كه مشتمل بر موضوعات مهم و خالى از حشو و زواید باشد. این كتاب مشتمل بر ده باب از قرار زیر است:
+
|عنوان افزوده2=
  
* باب اول در «المقدمات»؛
+
|افزوده2=
  
* باب دوم در اوامر و نواهى؛
+
|لینک= [http://lib.ahlolbait.com/parvan/resource/37519/ معارج الاصول]
  
* باب سوم در عموم و خصوص؛
+
}}
  
* باب چهارم در مجمل و مبین؛
+
==مؤلف کتاب==
  
* باب پنجم در افعال؛
+
شیخ نجم الدین ابوالقاسم جعفر بن حسن بن یحیى بن سعید هَذلى، معروف به [[محقق حلى]] (م ۶۷۶ ق). وى از مفاخر علماى [[امامیه]]، مرجع دینى [[شیعه|شیعیان]] عصر خود، [[فقیه]]، اصولى، متکلم، ادیب و متولد و متوفی در [[حله]] [[عراق]] است. سید عبدالکریم بن احمد بن طاووس، سید رضى الدین على بن طاووس و دو خواهرزده اش یعنى [[علامه حلى]] و على بن یوسف حلى از وى کسب علم نمودند. ترجمه کامل وى در بخش کتب [[فقه|فقهى]] شیعه ذکر شده است.
  
* باب ششم در اجماع؛
+
==انگیزه نگارش‌==
  
* باب هفتم در اخبار؛
+
محقق حلى در مقدمه کتاب، انگیزه خود را از نگارش کتاب این گونه بیان مى‌فرماید:
 +
«فإنه تکرر من جماعة من الأصحاب - أیدهم اللَّه بعصمته و شملهم بعام رحمته - التماس مختصرٍ فی الأصول، مشتمل على المهم من مطالبه، غیر بالغ فی الإطالة إلى حد یصعب على طالبه، فأجبتهم إلى ذلک مقتصراً على ما لا بد من الاعتناء به، غیر متطاول إلى إطالة مسائله.»
 +
یعنى: بسیارى از علما - ایدهم اللَّه - بارها از اینجانب درخواست نموده بودند تا رساله‌اى مختصر در علم اصول به نگارش درآورم که شامل مباحث مهم علم اصول باشد و زیاد هم طولانى نباشد که درک آن براى علاقه‌مندان به فراگیرى علم اصول مشکل باشد. من نیز درخواست آنان را اجابت نمودم و این کتاب را که شامل مباحث لازم و ضرورى علم اصول است، به رشته تحریر درآوردم بدون آنکه آن را زیاد طولانى سازم.
  
* باب هشتم در ناسخ و منسوخ؛
+
==معرفى اجمالى کتاب==
  
* باب نهم، باب دهم در فصول مختلف است: فصل اول در مفتى و مستفتى، فصل دوم در التصرفات غیرمعلومة الحكم والاستصحاب والنافى للحكم، فصل سوم در فیما الحق بأدلة الاصول و لیس منها.
+
این کتاب مشتمل بر ده باب از قرار زیر است:
  
== شرح و حاشيه بر كتاب‌ ==
+
*باب اول در «المقدمات»؛
  
كتاب معارج الأصول بسيار مورد توجه علماى شيعه قرار گرفته و شرح‌ها و حواشى فراوانى بر آن نگاشته شده است مانند:
+
*باب دوم در اوامر و نواهى؛
  
1 - شرح معارج الأصول، نوشته ميرزا بابا سبزوارى.
+
*باب سوم در عموم و خصوص؛
نسخه‌اى از اين كتاب در كتابخانه مدرسه ملا محمد باقر سبزوارى در شهر مشهد مقدس موجود است.
 
  
2 - شرح معارج الأصول، نوشته مير عبد الصمد حسينى، از احفاد مير سيد عليا همدانى حائرى عارف.
+
*باب چهارم در مجمل و مبین؛
  
3 - شرح معارج الأصول، نوشته سيد أجلّ، مير فيض الله بن عبد القاهر حسينى تفرشى (درگذشت 1025 هجرى قمرى).
+
*باب پنجم در افعال؛
  
== سخن آقا بزرگ تهرانى‌ ==
+
*باب ششم در اجماع؛
  
آقا بزرگ تهرانى در كتاب ارزشمند الذريعة درباره اين كتاب مى‌فرمايد:
+
*باب هفتم در اخبار؛
«معارج الأصول متن مختصر في أصول الفقه للمحقق الحلي رحمه‌الله. هو كسائر تصانيفه مما عكف الأصحاب بالشرح و التعليق.»
 
يعنى: كتاب معارج الأصول نوشته محقق حلى است. اين كتاب متنى مختصر در علم اصول فقه است و مانند ديگر تأليفات ايشان بسيار مورد توجه علماى اصحاب قرار گرفته و شرح‌ها و حواشى فراوانى بر آن نگاشته شده است.»
 
  
==نسخه‌ هاى خطى‌ ==
+
*باب هشتم در ناسخ و منسوخ؛
  
1 - نسخه‌اى در كتابخانه عمومى آيت الله حكيم در نجف اشرف كه تاريخ نگارش آن 1117 هجرى قمرى و به خط محمد مقيم نگاشته شده است.
+
*باب نهم، باب دهم در فصول مختلف است: فصل اول در مفتى و مستفتى، فصل دوم در التصرفات غیرمعلومة الحکم والاستصحاب والنافى للحکم، فصل سوم در فیما الحق بأدلة الاصول و لیس منها.
  
2 - نسخه‌اى در كتابخانه كاشف الغطاء در نجف اشرف.
+
==شرح و حاشیه بر کتاب‌==
اين نسخه به خط احمد بن يوسف نگاشته شده و بر روى آن علامت تملك آيت الله كاشف الغطاء و فرزندان ايشان يكى پس از ديگرى موجود است.
 
3 - نسخه‌اى در كتابخانه مدرسه فيضيه در شهر مقدس قم.
 
  
تاريخ نگارش اين نسخه 1243 هجرى قمرى است و در شهر اصفهان، به خط ابو القاسم ابن احمد حسينى نگاشته شده است‌
+
کتاب معارج الأصول بسیار مورد توجه علماى شیعه قرار گرفته و شرح‌ها و حواشى فراوانى بر آن نگاشته شده است. چنانکه [[شیخ آقا بزرگ تهرانی|آقا بزرگ تهرانى]] در کتاب ارزشمند [[الذریعه الی تصانیف الشیعه|الذریعة]] درباره این کتاب مى‌فرماید:
 +
«معارج الأصول متن مختصر فی أصول الفقه للمحقق الحلی رحمه‌الله. هو کسائر تصانیفه مما عکف الأصحاب بالشرح و التعلیق.»
 +
یعنى: کتاب معارج الأصول نوشته محقق حلى است. این کتاب متنى مختصر در علم اصول فقه است و مانند دیگر تألیفات ایشان بسیار مورد توجه علماى اصحاب قرار گرفته و شرح‌ها و حواشى فراوانى بر آن نگاشته شده است.» برخی از این شروح عبارتند از:
  
==وضعیت نشر==
+
۱ - شرح معارج الأصول، نوشته میرزا بابا سبزوارى.
این كتاب به وسیله مؤسسه آل  البیت علیهم السلام چاپ و منتشر شده است.
+
نسخه‌اى از این کتاب در کتابخانه مدرسه ملا محمد باقر سبزوارى در شهر [[مشهد|مشهد مقدس]] موجود است.
*محمدرضا ضمیری، کتابشناسی تفصیلی مذاهب اسلامی
 
*مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی، نرم افزار اصول فقه[لوح فشرده]، بخش کتابشناسی
 
  
[[رده:منابع علم اصول]]
+
۲ - شرح معارج الأصول، نوشته میر عبد الصمد حسینى، از احفاد میر سید علیا همدانى حائرى عارف.
 +
 
 +
۳ - شرح معارج الأصول، نوشته سید أجلّ، میر فیض الله بن عبد القاهر حسینى تفرشى (درگذشت ۱۰۲۵ هجرى قمرى).
 +
 
 +
==نسخه‌ هاى خطى‌ و چاپی==
 +
 
 +
۱- نسخه‌اى در کتابخانه عمومى آیت الله حکیم در [[نجف اشرف]] که تاریخ نگارش آن ۱۱۱۷ هجرى قمرى و به خط محمد مقیم نگاشته شده است.
 +
 
 +
۲- نسخه‌اى در کتابخانه کاشف الغطاء در نجف اشرف.
 +
این نسخه به خط احمد بن یوسف نگاشته شده و بر روى آن علامت تملک آیت الله کاشف الغطاء و فرزندان ایشان یکى پس از دیگرى موجود است.
 +
 
 +
۳ - نسخه‌اى در کتابخانه [[مدرسه فیضیه|مدرسه فیضیه]] در شهر مقدس [[قم]]. تاریخ نگارش این نسخه ۱۲۴۳ هجرى قمرى است و در شهر [[اصفهان]]، به خط ابوالقاسم ابن احمد حسینى نگاشته شده است‌
 +
 
 +
این کتاب اکنون به وسیله مؤسسه آل البیت علیهم السلام چاپ و منتشر شده است.
 +
 
 +
==منابع==
 +
 
 +
*محمدرضا ضمیری، کتابشناسی تفصیلی مذاهب اسلامی.
 +
*مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی، نرم افزار اصول فقه[لوح فشرده]، بخش کتابشناسی.
 +
 
 +
==متن کتاب==
 +
[http://lib.ahlolbait.com/parvan/resource/37519/ '''معارج الاصول''']
 +
 
 +
[[رده:منابع اصول فقه]]
 +
{{منابع اصول فقه}}

نسخهٔ کنونی تا ‏۲ ژوئیهٔ ۲۰۱۹، ساعت ۰۵:۰۶

کتاب «معارج الأصول» اثر محقق حلى، یکى از ارزشمندترین منابع اصولى شیعه در قرن هفتم است. این کتاب با توجه به مقام علمى و شامخ محقق حلى، از همان زمان نگارش، بسیار مورد توجه علما و فقهاى شیعه قرار گرفت و تا کنون شرح‌ها و تعلیقه‌هاى فراوانى بر آن نگاشته شده است. «معارج الأصول» اثرى گرانبها براى دست‌یابى به دیدگاه‌هاى اصولى محقق حلى و پیشرفت علم اصول در قرن هفتم هجرى است.

معارج الاصول.jpg
نویسنده محقق حلى
موضوع اصول فقه شیعه
زبان عربی
تعداد جلد 1
مصحح محمدحسین الرضوی الکشمیری

معارج الاصول

مؤلف کتاب

شیخ نجم الدین ابوالقاسم جعفر بن حسن بن یحیى بن سعید هَذلى، معروف به محقق حلى (م ۶۷۶ ق). وى از مفاخر علماى امامیه، مرجع دینى شیعیان عصر خود، فقیه، اصولى، متکلم، ادیب و متولد و متوفی در حله عراق است. سید عبدالکریم بن احمد بن طاووس، سید رضى الدین على بن طاووس و دو خواهرزده اش یعنى علامه حلى و على بن یوسف حلى از وى کسب علم نمودند. ترجمه کامل وى در بخش کتب فقهى شیعه ذکر شده است.

انگیزه نگارش‌

محقق حلى در مقدمه کتاب، انگیزه خود را از نگارش کتاب این گونه بیان مى‌فرماید: «فإنه تکرر من جماعة من الأصحاب - أیدهم اللَّه بعصمته و شملهم بعام رحمته - التماس مختصرٍ فی الأصول، مشتمل على المهم من مطالبه، غیر بالغ فی الإطالة إلى حد یصعب على طالبه، فأجبتهم إلى ذلک مقتصراً على ما لا بد من الاعتناء به، غیر متطاول إلى إطالة مسائله.» یعنى: بسیارى از علما - ایدهم اللَّه - بارها از اینجانب درخواست نموده بودند تا رساله‌اى مختصر در علم اصول به نگارش درآورم که شامل مباحث مهم علم اصول باشد و زیاد هم طولانى نباشد که درک آن براى علاقه‌مندان به فراگیرى علم اصول مشکل باشد. من نیز درخواست آنان را اجابت نمودم و این کتاب را که شامل مباحث لازم و ضرورى علم اصول است، به رشته تحریر درآوردم بدون آنکه آن را زیاد طولانى سازم.

معرفى اجمالى کتاب

این کتاب مشتمل بر ده باب از قرار زیر است:

  • باب اول در «المقدمات»؛
  • باب دوم در اوامر و نواهى؛
  • باب سوم در عموم و خصوص؛
  • باب چهارم در مجمل و مبین؛
  • باب پنجم در افعال؛
  • باب ششم در اجماع؛
  • باب هفتم در اخبار؛
  • باب هشتم در ناسخ و منسوخ؛
  • باب نهم، باب دهم در فصول مختلف است: فصل اول در مفتى و مستفتى، فصل دوم در التصرفات غیرمعلومة الحکم والاستصحاب والنافى للحکم، فصل سوم در فیما الحق بأدلة الاصول و لیس منها.

شرح و حاشیه بر کتاب‌

کتاب معارج الأصول بسیار مورد توجه علماى شیعه قرار گرفته و شرح‌ها و حواشى فراوانى بر آن نگاشته شده است. چنانکه آقا بزرگ تهرانى در کتاب ارزشمند الذریعة درباره این کتاب مى‌فرماید: «معارج الأصول متن مختصر فی أصول الفقه للمحقق الحلی رحمه‌الله. هو کسائر تصانیفه مما عکف الأصحاب بالشرح و التعلیق.» یعنى: کتاب معارج الأصول نوشته محقق حلى است. این کتاب متنى مختصر در علم اصول فقه است و مانند دیگر تألیفات ایشان بسیار مورد توجه علماى اصحاب قرار گرفته و شرح‌ها و حواشى فراوانى بر آن نگاشته شده است.» برخی از این شروح عبارتند از:

۱ - شرح معارج الأصول، نوشته میرزا بابا سبزوارى. نسخه‌اى از این کتاب در کتابخانه مدرسه ملا محمد باقر سبزوارى در شهر مشهد مقدس موجود است.

۲ - شرح معارج الأصول، نوشته میر عبد الصمد حسینى، از احفاد میر سید علیا همدانى حائرى عارف.

۳ - شرح معارج الأصول، نوشته سید أجلّ، میر فیض الله بن عبد القاهر حسینى تفرشى (درگذشت ۱۰۲۵ هجرى قمرى).

نسخه‌ هاى خطى‌ و چاپی

۱- نسخه‌اى در کتابخانه عمومى آیت الله حکیم در نجف اشرف که تاریخ نگارش آن ۱۱۱۷ هجرى قمرى و به خط محمد مقیم نگاشته شده است.

۲- نسخه‌اى در کتابخانه کاشف الغطاء در نجف اشرف. این نسخه به خط احمد بن یوسف نگاشته شده و بر روى آن علامت تملک آیت الله کاشف الغطاء و فرزندان ایشان یکى پس از دیگرى موجود است.

۳ - نسخه‌اى در کتابخانه مدرسه فیضیه در شهر مقدس قم. تاریخ نگارش این نسخه ۱۲۴۳ هجرى قمرى است و در شهر اصفهان، به خط ابوالقاسم ابن احمد حسینى نگاشته شده است‌

این کتاب اکنون به وسیله مؤسسه آل البیت علیهم السلام چاپ و منتشر شده است.

منابع

  • محمدرضا ضمیری، کتابشناسی تفصیلی مذاهب اسلامی.
  • مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی، نرم افزار اصول فقه[لوح فشرده]، بخش کتابشناسی.

متن کتاب

معارج الاصول

منابع اصول فقه
متون به ترتیب تاریخ وفات مولفین
التذکرة بأصول الفقه

شیخ مفید

(م413ق)

الذریعه

سید مرتضی

(436-335)

عدة الاصول

شیخ طوسی

(460-385)

غنیة النزوع

ابن زهره

(585-510)

تهذیب الوصول

علامه حلی

(726-648)

مبادی الوصول

علامه حلی

(726-648)

القواعد و الفوائد

شهید اول

(786-734)

تمهید القواعد

شهید ثانی

(965-911)

معالم الدین

صاحب معالم

(م1011)

زبدة الاصول

شیخ بهائی

(1030-953)

الوافیه فی الاصول

فاضل تونی

(م 1071)

الفوائد الحائریه

وحید بهبهانی

(م1206)

قوانین الاصول

میرزای قمی

(م1231)

فرائد الاصول

شیخ انصاری

(م1281)

کفایة الاصول

آخوند خراسانی

(م1329)

مفاتیح الاصول

سید محمد مجاهد

(م1342)

فوائد الاصول (نائینی)

میرزا محمدحسین نائینی

(1355-1276)

وقایة الأذهان

محمد رضا نجفی اصفهانی

(م 1362)

اصول الفقه

شيخ محمدرضا مظفر

(م 1383)

منتهی الاصول

سید محمد حسن بجنوردی

(1395-1316)

المعالم الجدیده

سید محمد باقر صدر

(1399-1355)

اصول الاستنباط

سید علی نقی حیدری

(1403-1325)

مناهج الوصول

امام خمینی

(1409-1320)

الاصول العامه

سید محمد تقی حکیم

(1346-)

شروح
شروح معالم الدین ← حاشیه معالم، سلطان العلماء (م 1064) - حاشیه معالم، ملا محمد صالح مازندرانی (م 1081) - هدایة المسترشدین، شیخ محمدتقی اصفهانی (م 1248)
شروح فرائد الاصول ← أوثق الوسائل، میرزا موسی بن جعفر بن احمد تبریزی - بحر الفوائد، میرزا محمد حسن آشتیانی - درر الفوائد فی الحاشیه علی الفرائد، آخوند خراسانی - فوائد الرضویه، آقا رضا همدانی
شروح کفایه ← انوار الهدایه، امام خمینی - حاشیة الکفایه، علامه طباطبائی - الحاشیة علی الکفایه، سید حسین بروجردی - حقائق الاصول، سید محسن حکیم - عنایة الاصول، سید مرتضی حسینی یزدی

منتهی الدرایه، سید محمد جعفر جزائری شوشتری - نهایة الدرایة، آیت الله کمپانی - نهایة النهایة، میرزا علی ایروانی