تفسیر فرات کوفی (کتاب): تفاوت بین نسخه‌ها

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به ناوبری پرش به جستجو
جز (مهدی موسوی صفحهٔ تفسیر فرات (کتاب) را به تفسیر فرات کوفی (کتاب) منتقل کرد)
 
(۹ نسخه‌ٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشده)
سطر ۱: سطر ۱:
{{نیازمند ویرایش فنی}}
 
 
{{مشخصات کتاب
 
{{مشخصات کتاب
  
سطر ۶: سطر ۵:
 
|تصویر= [[پرونده:تفسير فرات الكوفي.jpg|240px|وسط]]
 
|تصویر= [[پرونده:تفسير فرات الكوفي.jpg|240px|وسط]]
  
|نویسنده= ابي ‌القاسم‌ فرات‌ ابراهيم‌ بن‌ فرات‌ الكوفي‌
+
|نویسنده= فرات کوفی
  
 
|موضوع= تفاسیر شیعه
 
|موضوع= تفاسیر شیعه
سطر ۱۲: سطر ۱۱:
 
|زبان= عربی  
 
|زبان= عربی  
  
|تعداد جلد= 1
+
|تعداد جلد= ۱
  
|عنوان افزوده1= تحقيق‌: محمدالكاظم‌
+
|عنوان افزوده1= تحقیق‌
  
|افزوده1=
+
|افزوده1= محمد الكاظم‌
  
 
|عنوان افزوده2=
 
|عنوان افزوده2=
سطر ۲۴: سطر ۲۳:
 
|لینک= [http://lib.ahlolbait.ir/parvan/resource.do?action=resource&id=37473&scope=95YYli2geUEPeyeGch0KEZacRnfvGzp6&flowLastAction=view&from=search&query=%D8%AA%D9%81%D8%B3%D9%8A%D8%B1%20%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%AA%20%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%88%D9%81%D9%8A&field=&collectionPID=0&lang=&count=20&execute=true کتاب تفسیر فرات الكوفى]
 
|لینک= [http://lib.ahlolbait.ir/parvan/resource.do?action=resource&id=37473&scope=95YYli2geUEPeyeGch0KEZacRnfvGzp6&flowLastAction=view&from=search&query=%D8%AA%D9%81%D8%B3%D9%8A%D8%B1%20%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%AA%20%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%88%D9%81%D9%8A&field=&collectionPID=0&lang=&count=20&execute=true کتاب تفسیر فرات الكوفى]
 
}}
 
}}
 +
'''«تفسیر فرات کوفی»''' تألیف [[فرات کوفی|فرات بن ابراهیم کوفی]] (م، ۳۵۲ ق)، از «[[تفسیر روایی|تفاسیر روایی]]» [[شیعه]] در قرن ۴ قمری و به زبان عربی است. بیشتر روایات نقل شده در این تفسیر، ناظر به مقام والاى [[اهل بیت]] (علیهم‌السلام) می‌باشد.
 +
 
==مؤلف==
 
==مؤلف==
  
ابوالقاسم فرات بن ابراهیم بن فرات كوفى (متوفى اوایل قرن چهارم).
+
ابوالقاسم [[فرات کوفی|فرات بن ابراهیم کوفى]] (م، ۳۵۲ ق) از محدّثان و مفسران بزرگ [[شیعه]] در عصر [[غیبت صغری]] بود. او در عصر ثقة الاسلام [[شیخ کلینی|شیخ کلینى]] و [[ابن عقده]] مى زیسته و زادگاه وى [[کوفه]] بوده که در آن عصر مرکز دانش و نقل [[حدیث]] و ثقل دانشمندان بشمار مى رفته است.
  
وى از اعلام عصر [[غیبت صغری]] و استاد محدثان زمان خود بود. او در عصر ثقه الاسلام [[شیخ كلینى]] و [[ابن عقده]] مى زیسته و زادگاه وى [[كوفه]] بوده كه در آن عصر مركز دانش و نقل [[حدیث]] و ثقل دانشمندان بشمار مى رفته است.
+
با نگاهى به زندگى و [[مشایخ]] و اساتید حدیثى وى روشن مى گردد که وى [[زیدیه|زیدى]] مذهب بوده است؛ گرچه روایاتى از [[امام باقر]] علیه السلام و [[امام صادق]] علیه السلام نقل مى کند. همچنان که بسیارى از روایات [[شیخ صدوق]] به فرات مى رسد ولذا احتمال داده شده که وى [[شیعه اثنی عشری|شیعه اثنی عشرى]] باشد، اما در آغاز زیدى بوده است. در هر حال، با این که این کتاب عمدتاً در فضایل [[اهل بیت]] علیهم السلام گردآورى شده، اما نکته اى دال بر دوازده امامى بودنش یافت نشده است.
 +
==معرفی اجمالی==
 +
تفسیر فرات‌ را مقداد بن على حجازى مدنى از عبدالرحمن بن محمد حسینى (یا حسنى) از فرات نقل کرده است. مشکل حذف [[سند حدیث|اسانید]] کتاب و ذکر آن در برخى نسخ، از معضلات تصحیح آن به شمار می رود، به حدى که می بایست دو کتاب به نام تفسیر فرات پنداشت، یکى اصل کتاب با اسانید و راویان، و دیگرى گزیده‌اى از تفسیر!
  
با نگاهى به زندگى و مشایخ و اسانید حدیثى وى روشن مى گردد كه وى زیدى مذهب بوده است؛ گرچه روایاتى از [[امام باقر]] علیه السلام و حضرت [[امام صادق]] علیه السلام نقل مى كند؛ همچنان كه بسیارى از روایات صدوق به فرات مى رسد ولذا احتمال داده شده كه وى [[شیعه اثنی عشرى]] باشد، اما در آغاز زیدى بوده است. در هر حال، با این كه این كتاب عمدتاً در فضایل [[اهل بیت]] علیهم السلام گردآورى شده، اما نكته اى دال بر دوازده امامى بودنش یافت نشده است.
+
این تفسیر به عللی، کمتر در مجامع روایى و تفسیرى [[امامیه|امامیه]] مطرح بوده است و تا قبل از مرحوم [[علامه مجلسى|علامه مجلسى]] در کتاب [[بحارالأنوار|بحار الانوار]]، چندان اعتنایى به این تفسیر نبود. [[حاکم حسکانی|حاکم حسکانى]] مولف کتاب «[[شواهد التنزیل لقواعد التفضیل|شواهد التنزیل]]» تنها کسى است که فراوان از تفسیر فرات نقل می کند.  
  
==معرفی اجمالی==
+
غیر از مرحوم مجلسى، [[شیخ حر عاملى]] در «[[وسائل الشیعه|وسایل الشیعة]]»، [[شیخ صدوق|شیخ صدوق]] در «[[علل الشرائع|علل الشرایع]]» و «[[عیون اخبارالرضا|عیون اخبار الرضا]]» و «[[فضائل الأشهر الثلاثة (کتاب)|فضایل الاشهر الثلاثة]]» و «[[کمال الدین و تمام النعمه (کتاب)|کمال الدین]]» و «[[معانى الأخبار|معانى الاخبار]]»، سید عبدالکریم بن طاووس در «[[فرحة الغری (کتاب)|فرحة الغرى]]»، [[قطب راوندى|قطب الدین راوندى]] در «[[قصص الانبیاء راوندی (کتاب)|قصص الانبیاء]]» و [[سید بن طاووس|سید بن طاووس]] در «[[مهج الدعوات و منهج العبادات|مهج الدعوات]]» و «[[الیقین باختصاص مولانا علی بامرة المؤمنین (کتاب)|الیقین]]»، از فرات بن ابراهیم کوفى و یا تفسیرش نقل می کنند.
  
تفسير، با مقدمه‌ى كوتاهى آغاز می ‌شود سپس با جمله‌ى« اما بعد هذا تفسير آيات القرآن مروى عن الأئمة عليهم السلام» به 9 روايت در معرفى قرآن می پردازد. طبق ترقيم مصحح محترم كتاب، تفسير فرات داراى 777 روايت می باشد. كتاب( با اندكى آشفتگى) به ترتيب فعلى سوره‌ها تنظيم شده است، بدون اينكه در تفسير آيات ترتيبى رعايت شده باشد. برخى از سوره‌ها هم تفسير نشده‌اند: الدخان، التغابن، نوح، المزمل، الإنفطار، البروج، الطارق، الاعلى، العلق، القارعة، الهمزة، الفيل، قريش، الماعون و المسد. اكثر روايات نقل شده در تفسير، ناظر به مقام والاى اهلبيت( عليهم السلام) می باشد و در اين ميان،« ولايت حضرت امير المؤمنين( عليه السلام)» بيش از ديگران مورد توجه قرار گرفته است. البته اين اهتمام بيشتر به پنج تن آل عبا منعطف است و با توجه به گرايش احتمالى مولف به زيديه، تا امام سجاد( عليه السّلام) نيز كاملا مشهود است ولى در مورد ساير امامان( عليهم السلام) حجم روايات بسيار اندك می نمايد.
+
==محتوای تفسیر==
  
اين تفسير به علل پيشگفته، كمتر در مجامع روايى و تفسيرى اماميه مطرح بوده است. تا قبل از مرحوم مجلسى در كتاب بحار الانوار، چندان اعتنايى به اين تفسير نبود. ابو القاسم، عبيد اللّه بن عبد اللّه بن احمد حسكانى معروف به حاكم حسكانى و مولف كتاب« شواهد التنزيل» تنها كسى است كه فراوان از تفسير فرات نقل می كند.
+
«تفسیر فرات» با مقدمه‌ى کوتاهى از مؤلف آغاز می ‌شود، سپس با جمله‌ى «اما بعد هذا تفسیر آیات القرآن مروى عن الأئمة علیهم السلام» به ۹ روایت در معرفى [[قرآن]] می پردازد. طبق ترقیم مصحح محترم کتاب، تفسیر فرات داراى ۷۷۷ [[حدیث|روایت]] می باشد. کتاب (با اندکى آشفتگى) به ترتیب فعلى [[سوره|سوره‌ها]] تنظیم شده است، بدون اینکه در [[تفسیر قرآن|تفسیر]] آیات ترتیبى رعایت شده باشد. برخى از سوره‌ها هم تفسیر نشده‌اند، یعنی سوره های: الدخان، التغابن، نوح، المزمل، الإنفطار، البروج، الطارق، الاعلى، العلق، القارعة، الهمزة، الفیل، قریش، الماعون و المسد.  
  
غير از مرحوم مجلسى، شيخ حر عاملى در« وسايل الشيعة»، شيخ صدوق در« علل الشرايع» و« عيون اخبار الرضا» و« فضايل الاشهر الثلاثة» و« كمال الدين( يا اكمال الدينو« معانى الاخبار»، سيد عبد الكريم بن طاووس در« فرحة الغرى»، قطب الدين راوندى در« قصص الانبياء» و سيد بن طاووس در« مهج الدعوات» و« اليقين» از ابو القاسم فرات بن ابراهيم بن فرات كوفى و يا تفسيرش نقل می كنند.
+
اکثر روایات نقل شده در این تفسیر، ناظر به مقام والاى [[اهل بیت]] (علیهم السلام) می باشد و در این میان، «[[ولایت|ولایت]]» حضرت [[امام علی علیه السلام|امیرالمؤمنین]] (علیه السلام) بیش از دیگران مورد توجه قرار گرفته است. البته این اهتمام بیشتر به [[پنج تن|پنج تن آل عبا]] منعطف است و با توجه به گرایش احتمالى مولف به [[زیدیه]]، تا [[امام سجاد علیه السلام|امام سجاد]] (علیه السلام) نیز کاملا مشهود است ولى در مورد سایر [[ائمه اطهار|امامان]] (علیهم السلام) حجم روایات بسیار اندک می نماید.
  
كتاب را ابو الخير، مقداد بن على حجازى مدنى از ابو القاسم، عبد الرحمن بن محمد بن عبد الرحمن حسينى( يا حسنى) از فرات نقل كرده است.( همو، ص 621 و 46) مشكل حذف اسانيد كتاب و ذكر آن در برخى نسخ، از معضلات تصحيح آن به شمار می رود، به حدى كه می بايست دو كتاب به نام تفسير فرات پنداشت، يكى اصل كتاب با اسانيد و راويان و ديگرى گزيده‌اى از تفسير!
+
==تصحیح و ترجمه کتاب==
 
 
== چاپ‌هاى تفسير ==
 
 
        
 
        
اين تفسير چندين بار با تصحيحات مختلف به طبع رسيده است:
+
«تفسیر فرات‌» چندین بار با تصحیحات مختلف به طبع رسیده است: یکی با تصحیح محمد الکاظم، وزارت ارشاد اسلامى، تهران ۱۳۶۹ ش، در ۷۲۰ صفحه؛ و دیگری: با تصحیح محمدعلى اردوبادى، مطبعه‌ى حیدریه، نجف اشرف ۱۳۵۴ ش، در ۲۲۴ صفحه.
 
 
- با تصحيح محمد كاظم، وزارت ارشاد اسلامى، تهران 1369 ش، در 720 صفحه,
 
 
 
- با تصحيح محمد على اردوبادى، مطبعه‌ى حيدريه، نجف اشرف 1354 ش، در 224 صفحه,-؟، مكتبه‌ى داورى، قم بى تا,
 
-؟، نشر ضياء القرآن، لاهور پاكستان بى‌تا( شيخ محمد حسين بكائى، ج 6، ص 2393),
 
 
 
== ترجمه ‌هاى تفسير فرات‌ ==
 
 
 
عليرغم اهميت اين كتاب در تفسير و روايات، كمتر مورد توجه مترجمان قرار گرفته است:
 
- ترجمه‌ى اردو: مولانا ملك محمد شريف( م 1983 م)، مكتبة السجاد، ملتان پاكستان 1398 ق,
 
- ترجمه‌ى اردو: همو، انتشارات منظور پرنتينك، ملتان پاكستان بى تا( شيخ محمد حسين بكائى، ج 6، ص 2393),,
 
 
 
 
 
  
 +
بر این تفسیر ترجمه هایی نیز نوشته شده است، از جمله: ترجمه‌ى فارسی: حکیمه حاجی علی‌اکبر و معصومه آعبدالله؛ و ترجمه‌ى اردو: مولانا ملک محمد شریف (م، ۱۹۸۳ م)، مکتبة السجاد، ملتان پاکستان ۱۳۹۸ ق.
 
==منابع==
 
==منابع==
*محمدرضا ضميري، کتابشناسي تفصيلي مذاهب اسلامي، صفحه 495-496.
+
*محمدرضا ضمیری، کتابشناسی تفصیلی مذاهب اسلامی، صفحه ۴۹۵-۴۹۶.
*مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی، نرم افزار جامع التفاسیر [لوح فشردهبخش کتابشناسی.  
+
*[[نرم افزار جامع تفاسیر نور|نرم افزار جامع التفاسیر نور]مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
==پيوندها==
 
[http://lib.ahlolbait.ir/parvan/resource.do?action=resource&id=37473&scope=95YYli2geUEPeyeGch0KEZacRnfvGzp6&flowLastAction=view&from=search&query=%D8%AA%D9%81%D8%B3%D9%8A%D8%B1%20%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%AA%20%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%88%D9%81%D9%8A&field=&collectionPID=0&lang=&count=20&execute=true کتاب تفسیر فرات الكوفى]
 
  
 
[[رده:منابع حدیثی]]
 
[[رده:منابع حدیثی]]

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۹ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۲۶

تفسير فرات الكوفي.jpg
نویسنده فرات کوفی
موضوع تفاسیر شیعه
زبان عربی
تعداد جلد ۱
تحقیق‌ محمد الكاظم‌

کتاب تفسیر فرات الكوفى

«تفسیر فرات کوفی» تألیف فرات بن ابراهیم کوفی (م، ۳۵۲ ق)، از «تفاسیر روایی» شیعه در قرن ۴ قمری و به زبان عربی است. بیشتر روایات نقل شده در این تفسیر، ناظر به مقام والاى اهل بیت (علیهم‌السلام) می‌باشد.

مؤلف

ابوالقاسم فرات بن ابراهیم کوفى (م، ۳۵۲ ق) از محدّثان و مفسران بزرگ شیعه در عصر غیبت صغری بود. او در عصر ثقة الاسلام شیخ کلینى و ابن عقده مى زیسته و زادگاه وى کوفه بوده که در آن عصر مرکز دانش و نقل حدیث و ثقل دانشمندان بشمار مى رفته است.

با نگاهى به زندگى و مشایخ و اساتید حدیثى وى روشن مى گردد که وى زیدى مذهب بوده است؛ گرچه روایاتى از امام باقر علیه السلام و امام صادق علیه السلام نقل مى کند. همچنان که بسیارى از روایات شیخ صدوق به فرات مى رسد ولذا احتمال داده شده که وى شیعه اثنی عشرى باشد، اما در آغاز زیدى بوده است. در هر حال، با این که این کتاب عمدتاً در فضایل اهل بیت علیهم السلام گردآورى شده، اما نکته اى دال بر دوازده امامى بودنش یافت نشده است.

معرفی اجمالی

تفسیر فرات‌ را مقداد بن على حجازى مدنى از عبدالرحمن بن محمد حسینى (یا حسنى) از فرات نقل کرده است. مشکل حذف اسانید کتاب و ذکر آن در برخى نسخ، از معضلات تصحیح آن به شمار می رود، به حدى که می بایست دو کتاب به نام تفسیر فرات پنداشت، یکى اصل کتاب با اسانید و راویان، و دیگرى گزیده‌اى از تفسیر!

این تفسیر به عللی، کمتر در مجامع روایى و تفسیرى امامیه مطرح بوده است و تا قبل از مرحوم علامه مجلسى در کتاب بحار الانوار، چندان اعتنایى به این تفسیر نبود. حاکم حسکانى مولف کتاب «شواهد التنزیل» تنها کسى است که فراوان از تفسیر فرات نقل می کند.

غیر از مرحوم مجلسى، شیخ حر عاملى در «وسایل الشیعة»، شیخ صدوق در «علل الشرایع» و «عیون اخبار الرضا» و «فضایل الاشهر الثلاثة» و «کمال الدین» و «معانى الاخبار»، سید عبدالکریم بن طاووس در «فرحة الغرى»، قطب الدین راوندى در «قصص الانبیاء» و سید بن طاووس در «مهج الدعوات» و «الیقین»، از فرات بن ابراهیم کوفى و یا تفسیرش نقل می کنند.

محتوای تفسیر

«تفسیر فرات» با مقدمه‌ى کوتاهى از مؤلف آغاز می ‌شود، سپس با جمله‌ى «اما بعد هذا تفسیر آیات القرآن مروى عن الأئمة علیهم السلام» به ۹ روایت در معرفى قرآن می پردازد. طبق ترقیم مصحح محترم کتاب، تفسیر فرات داراى ۷۷۷ روایت می باشد. کتاب (با اندکى آشفتگى) به ترتیب فعلى سوره‌ها تنظیم شده است، بدون اینکه در تفسیر آیات ترتیبى رعایت شده باشد. برخى از سوره‌ها هم تفسیر نشده‌اند، یعنی سوره های: الدخان، التغابن، نوح، المزمل، الإنفطار، البروج، الطارق، الاعلى، العلق، القارعة، الهمزة، الفیل، قریش، الماعون و المسد.

اکثر روایات نقل شده در این تفسیر، ناظر به مقام والاى اهل بیت (علیهم السلام) می باشد و در این میان، «ولایت» حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) بیش از دیگران مورد توجه قرار گرفته است. البته این اهتمام بیشتر به پنج تن آل عبا منعطف است و با توجه به گرایش احتمالى مولف به زیدیه، تا امام سجاد (علیه السلام) نیز کاملا مشهود است ولى در مورد سایر امامان (علیهم السلام) حجم روایات بسیار اندک می نماید.

تصحیح و ترجمه کتاب

«تفسیر فرات‌» چندین بار با تصحیحات مختلف به طبع رسیده است: یکی با تصحیح محمد الکاظم، وزارت ارشاد اسلامى، تهران ۱۳۶۹ ش، در ۷۲۰ صفحه؛ و دیگری: با تصحیح محمدعلى اردوبادى، مطبعه‌ى حیدریه، نجف اشرف ۱۳۵۴ ش، در ۲۲۴ صفحه.

بر این تفسیر ترجمه هایی نیز نوشته شده است، از جمله: ترجمه‌ى فارسی: حکیمه حاجی علی‌اکبر و معصومه آعبدالله؛ و ترجمه‌ى اردو: مولانا ملک محمد شریف (م، ۱۹۸۳ م)، مکتبة السجاد، ملتان پاکستان ۱۳۹۸ ق.

منابع

***
تفسیر قرآن
درباره تفسیر قرآن: تفسیر قرآن -تاریخ تفسیر - روشهای تفسیری قرآن
اصطلاحات: اسباب نزول -اسرائیلیات -سیاق آیات
شاخه های تفسیر قرآن:

تفسیر روایی (تفاسیر روایی) • تفسیر اجتهادی (تفاسیر اجتهادی) • تفسیر فقهی ( تفاسیر فقهی) • تفسیر ادبی ( تفاسیر ادبی) • تفسیر تربیتی ( تفاسیر تربیتی) • تفسیر كلامی ( تفاسیر كلامی) • تفسیر فلسفی ( تفاسیر فلسفی ) • تفسیر عرفانی (تفاسیر عرفانی ) • تفسیر علمی (تفاسیر علمی)

روشهای تفسیری قرآن:
تفاسیر به تفکیک مذهب مولف: