غزوه طائف

از دانشنامه‌ی اسلامی
(تغییرمسیر از غزوه طائف‌)
پرش به ناوبری پرش به جستجو

پس از آنکه دشمنان اسلام در غزوه حنین ، به سمت شهر طائف فرار کردند و در آنجا پناه گرفتند.رسول خدا(ص) دستور محاصره شهر طائف را توسط سپاهیانشان داند.حركت آن حضرت به سوى طائف در شوال سال هشتم هجرى بوده است‌.

شهر طائف و قبیله ثقیف

طائف از لحاظ آب و هوايى يكى از بهترين نقاط حجاز بوده و محل سكونت قبيله ثقيف بود. آنان پيوندهايى با قريشيان داشتند و از جمله قبايل شناخته شده حجاز بوده‌اند.

از چهره‌هاى شاخص ثقيف عروة بن مسعود بود كه زمانى مشركانِ مكه، با اشاره به او، از خدا گله مى‌كردند كه چرا قرآن بر مردى از يكى از دو قريه بزرگ نازل نگرديد. او به همراه غَيْدن بن سلمه به يمن رفته بودند تا استفاده از منجنيق و دبابات را فراگيرند.[۱]

بعد از اسلام دو چهره ثقفى مهم داريم، يكى مختار شيعى و ديگر حجاج بن یوسف اموى. اين سنگر آخرين سنگرى بود كه مشركان بر آن تسلط داشتند گرچه پس از فتح مكه، مردم طائف دير يا زود مى‌ بايست تصميم خود را مى‌ گرفتند.

حصارهای شهر طائف

پيامبر (ص) كه آهنگ طائف فرمود، ثقيف حصارهاى خود را تعمير كردند و از اوطاس كه گريختند به حصارها پناه بردند و درب‌ها را بستند. حصار اصلى شهر داراى دو در بود. آنها آماده براى جنگ مى ‌شدند و خوار بار و نيازمندي هاى يك ساله خود را با خود به حصار بردند كه اگر محاصره طول كشيد راحت باشند.[۲]

فرار دشمنان اسلام از میدان حنین

پس از آن كه مشركان شكست خوردند در چند دسته به سوى چند نقطه گريختند. كسانى و از جمله مالك بن عوف رئيس هوازن به درون طائف رفته و اينان بيشتر ثَقَفيانى بودند كه در اين جنگ شركت كردند. گروهى به «نخله» گريختند و كسانى نيز به اوطاس- جايى كه لشكرگاه نخست آنان بود- رفتند. [۳]رسول خدا (صلى الله عليه و آله و سلم) گروههايى را در تعقيب آنان فرستاد و شمار زيادى از دشمن را به اسارت درآورد. خود آن حضرت نيز راهى طائف شد.

غزوه طائف

حرکت سپاه اسلام به سمت طائف

پيامبر (ص) از اوطاس كه حركت فرمود نخست به نخله يمانيّه رسيد و سپس به قرن و از آنجا به مليح و بعد به بحرة الرّغاء از ناحيه ليّه رسيد و آنجا مسجدى بنا فرمود و در آن نماز گزارد.[۴]آنگاه پيامبر (ص) ازليّه حركت كرد و از راهى رفت كه نام آن ضيقه (تنگ راه) بود. رسول خدا (ص) فرمود: اين راه «يسرى» (سهولت و آسانى) است. پيامبر سپس به نخب رسيد و زير درخت سدرى كه از نخلستان مردى از ثقيفيان بود فرود آمد پس از آن با همان سپاه به سوى طائف رفته و آن را در محاصره گرفتند.[۵]

تیراندازی مردم طائف

طائفیان همان دم مقدار زيادى تير از حصار بر مسلمانان فرو ريختتند و چندان زياد بود كه گويى سيل ملخ است. مسلمانان در پناه سپرها قرار گرفتند و برخى از مسلمانان جراحت هاى كوچكی برداشتند.[۶]

رسول خدا (صلى الله عليه و آله و سلم) در منطقه مرتفعى خارج از طائف مستقر شدند، جايى كه بعدها ثقفيان مسجد طائف را در آنجا بنا كردند. [۷]

مدت محاصره شهر طائف

شهر طائف براى چندين روز- پانزده يا هيجده يا نوزده روز - در محاصره مسلمانان بود. يكبار شمارى از مسلمانان با دو زره پوش و تحت حفاظت آن به حصار طائف حلمه بردند. اين زره‌ها كه از پوست گاو بود، با قطعات آهن داغ شده مشركان آتش گرفت و مسلمانان بازگشتند. رسول خدا (صلى الله عليه و آله و سلم) براى تحت فشار گذاشتن ثقيف دستور دادند تا شمارى از درختان تاك آنها را قطع كنند.[۸]

نصب منجنیق

رسول خدا (ص) با ياران خود مشورت كرد و سلمان فارسى گفت: عقيده ‌ام اين است كه منجنيق نصب كنيد. ما در سرزمين فارس بر حصارها منجنيق مى‌گذاشتيم و دشمن هم عليه ما همان كار را مى‌كرد. ما به دشمن به اين وسيله پيروز مى‌ شديم و گاه دشمن با آن بر ما پيروز مى ‌شد و اگر منجنيق نباشد مدت محاصره طولانى خواهد شد. پيامبر (ص) به او دستور دادند و او به دست خود منجنيقى ساخت و نصب كرد.

آزادی بردگان

رسول خدا (صلى الله عليه و آله و سلم) فرمود تا با صداى بلند اعلام كنند: هر برده‌اى كه پيش از سرور خود به سوى ما آيد آزاد است. به دنبال آن ده پانزده نفر از بردگان بدين سوى آمدند. [۹] صرف نظر از آمدن اينان، مردم طائف در درون شهر با مشكل تازه‌اى روبرو شدند، زيرا ديگر اطمينان به بردگان خود نداشتند.[۱۰]

بازگشت سپاه اسلام

پس از گذشت پانزده روز، از اوضاع چنين بر مى‌آمد كه ماندن سپاه در اينجا، سود چندانى ندارد، زيرا به هرروى، آنچنان كه نوفل بن معاويه خدمت رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم گفت: ثقيف چون روباهى در لانه‌اند كه اگر رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم بماند بهر روى او را مى‌گيرد و اگر رهايش كند، زيانى براى او ندارد. [۱۱] ثقفيان نمى‌ توانستند در حجاز كه همه جاى آن تحت‌ سلطه اسلام در آمده بود، به عنوان يك نيروى نظامى حضور داشته و به مكه يا مدينه لشكركشى كنند. آنان بايد دير يا زود خود را تسليم شرايط جديد مى‌ كردند.

اجرای حکم قصاص برای اولین بار

اولين بار حكم قصاص در طائف به اجرا درآمد. مردى ازبنى ليث، شخصى از هُذَيل را به عمد كشته بود و رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم حكم قصاص را اجرا كرد. اگر اين سخن «فكان اوّل دم اقيد به فى الاسلام»[۱۲] درست باشد، معلوم مى‌شود كه پيش آن حكم قصاص در مدينه اجرا نمى‌ شده است.

سفارش به ولایت امیرالمؤمنین علی (علیه السلام)

پس از فتح مكه رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم بسوى طائف رفته آن را هيجده يا نوزده روز در محاصره گرفت اما گشوده نشد؛ پس از آن در ميان مردم برخاسته فرمود: مردم! رفتن من از ميان شما نزديك شده است، من شما را به عترت خودم توصيه مى‌ كنم، وعده من و شما حوض كوثر خواهد بود. به خدا كه جانم در اختيار اوست سوگند كه مى ‌بايست نماز را اقامه كرده زكات را بپردازيد، در غير اين صورت، كسى را از خودم يا چونان خودم‌ خواهم فرستاد كه گردن جنگجويان شما را خواهد زد و خانواده شما را به اسارت خواهد گرفت. مردم تصور كردند كه مقصود او ابوبكر يا عمر است!! اما رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم دست على را گرفته و فرمود: مقصودم اين است‌[۱۳]

پانویس

  1. السيرة النبويه، ابن هشام، ج 4، ص 478؛« دبابات» همان زره پوش فعلى است. وسيله‌ اى كه مردانى زير آن رفته به حصار نزديك مى‌شدند، تا آن را خراب كنند.
  2. المغازى/ترجمه،متن،ص:704
  3. السيرة النبويه، ابن هشام، ج 4، ص 453.
  4. المغازى/ترجمه،متن،ص:704
  5. المغازى/ترجمه،متن،ص:705
  6. المغازى/ترجمه،متن،ص:705
  7. سبل الهدى والرشاد، ج 5، ص 558
  8. المغازى، ج 3، ص 928
  9. مستدرك الوسائل، ج 11، ص 97؛ المغازى، ج 3، ص 931
  10. المغازى/ترجمه،متن،ص:706
  11. المغازى، ج 3، ص 937
  12. السيرة النبوية، ابن هشام، ج 4، ص 482؛ المغازى، ج 3، ص 927؛ سبل الهدى والرشاد، ج 5، ص 557
  13. المعرفة و التاريخ، ج 1، ص 283

منابع

  • مغازى تاريخ جنگهاى پيامبر(ص)، محمد بن عمر واقدى (م 207)، ترجمه محمود مهدوى دامغانى، تهران، مركز نشر دانشگاهى، چ دوم، 1369ش.
  • الصحيح من سيرة النبي الأعظم،جعفر مرتضى العاملى‌،دار الحديث‌،قم،1426
  • سيره رسول خدا صلى الله عليه و آله وسلم،رسول جعفريان،انتشارات دليل ما،قم، 1383 ش‌
  • ارشاد / ترجمه، شيخ مفيد / مترجم محمدباقر ساعدى خراسانى، انتشارات اسلامية، تهران،1380 ش
غزوات پیامبر اکرم (ص)
2 هجری غزوه ودّان * غزوه بواط * غزوه عشيره‌ * غزوه كدر * غزوه بنى قينقاع * غزوه سويق‌
3 هجری غزوه بدر * غزوه غطفان‌ * غزوه احد * غزوه حمراء الأسد
4 هجری غزوه بنى نضير * غزوه ذات الرقاع * غزوه بدر الموعد
5 هجری غزوه دومة الجندل‌ * غزوه خندق یا احزاب * غزوه بنى قريظه‌
6 هجری غزوه بنى لحيان * غزوه ذى قرد * غزوه بنى مصطلق * غزوه حديبيه
7 هجری غزوه خيبر
8 هجری غزوهفتح مكه‌ * غزوه حنين * غزوه طائف‌
9 هجری غزوه تبوك‌