شیخ اسدالله کاظمی
«شیخ اسدالله کاظمی» معروف به «ملا اسدالله تُستری» (۱۲۳۴-۱۱۸۶ ق)، فقیه و اصولی بزرگ شیعه در قرن سیزدهم هجری و از شاگردان شیخ جعفر کاشف الغطاء و علامه بحرالعلوم بود. ملا اسدالله کاظمى از مراجع تقلید و بزرگان علماى امامیه در ادوار اخیر بود که تحقیقاتش در میان علما مشهور و متداول بوده و آراء و نظریات فقهی و اصولی او مورد قبول بسیارى از علماى معاصر و پس از وى قرار گرفته است.
| نام کامل | شیخ اسدالله تستری کاظمی |
| زادروز | ۱۱۸۶ قمری |
| زادگاه | دزفول |
| وفات | ۱۲۳۴ قمری |
| مدفن | نجف |
|
| |
| اساتید |
سید علی طباطبایی، شیخ جعفر کاشف الغطاء، وحید بهبهانی، سید محمدمهدی بحرالعلوم، میرزای قمی،... |
| شاگردان |
سید عبدالله شبر، شیخ موسی کاشف الغطاء، شیخ علی کاشف الغطاء، سید علی عاملی،... |
| آثار |
کشف القناع عن وجوه حجیة الاجماع، مقابس الأنوار، منهج التحقیق فی حکمی التوسعة و التضییق، مناهج الاصول،... |
ولادت و خاندان
اسدالله بن اسماعیل دزفولی تستری کاظمی (کاظمینی) در سال ۱۱۸۵ یا ۱۱۸۶ قمری در دزفول (شوشتر) به دنیا آمد. او از اوایل عمر در بیت علم و بیوت علمای عراق نشو و نما نمود. پدرش حاج اسماعیل دزفولی از اهل علم و صلاح و تقوا بود.
برادران شیخ اسدالله نیز، حجج اسلام: آقا باقر، آقا کاظم، آقا تقی، آقا حسن و آقا مهدی بودند، که بعد از پدر و برادر، وارث علوم این خاندان گردیدند.
شیخ اسدالله کاظمی داماد و شاگرد شیخ جعفر کاشف الغطاء بود و خود فرزندی به نام شیخ اسماعیل داشت که متأسفانه این مجتهد ربانی قبل از پدر در عراق به طاعون مبتلا شد و جهان فانی را وداع نمود.
تحصیل و استادان
ملا اسدالله کاظمی بعد از تحصیل مقدمات در کربلا، به حوزۀ درس سید علی طباطبایی (صاحب ریاض) رفت و سپس در درس استاد کل وحید بهبهانی شرکت کرد. او در ابتدای کتاب معروف خود «مقابس الانوار»، درباره سید علی طباطبایی می نویسد: «اولُ مشایخی و اساتیذی و سنادی و ملاذی و عمادی» و درباره وحید بهبهانی می نویسد: «شیخی و استاذی فی مبادئ تحصیلی و شیخ مشایخی، المحقق الثالث و العلامة الثانی». ملا اسدالله در آثار خود از وحید بهبهانی با عنوان «الاستاذ الاعظم» یاد می کند.
ایشان بعد از آن به نجف رفت و در درس علامه سید محمد مهدی بحرالعلوم (م ۱۲۱۲ قمری) و شیخ جعفر کاشف الغطاء (م ۱۲۲۷ قمری) -که پدر همسر اوست- حاضر شد. پس از فوت شیخ جعفر کاشف الغطاء، مرجعیت به وى منتقل شد و بسیارى از مردم در امر تقلید به او روى آوردند.
شوشتری از علامه بحرالعلوم بسیار تجلیل می کند و در آثار خود از او با عنوان «الاستاذ الشریف» و «الاستاذ العلامة الشریف» یاد می کند. او درباره سید می نویسد: «شیخی و استاذی و سیدی و سندی و عمادی». او از شیخ جعفر کاشف الغطاء نیز بسیار تجلیل می کند و از او با عنوان «شیخی و استاذی و جدّ اولادی» یاد می کند. شیخ اسدالله کاظمی بیست و پنج ساله بود که توانست از اساتید خود اجازه اجتهاد دریافت کند.
غیر از اساتید او، سه تن از علما نیز به ملا اسدالله اجازه روایت داده اند. این سه تن عبارت اند از:
- میرزا محمدمهدی شهرستانی (۱۲۱۶ قمری): او از علمای شهر کربلا و از شاگردان وحید بهبهانی بود که در تفسیر بسیار مهارت داشت و بسیاری از بزرگان از او اجازه روایت داشتند. از او سه کتاب فقهی و تفسیر بعضی سوره ها باقی مانده است.
- میرزای قمی: وی از مراجع تقلید ایران بود که کتاب «قوانین الاصول» او سال ها محور بحث در حوزه های علمیه بود.
- شیخ احمد احسایی (۱۲۴۱ قمری): او در اجازۀ خود خاطر نشان می کند که ملا اسدالله لایق اجازه دادن است، نه اجازه گرفتن و اجازه خواستن او به تنجیز شبیه تر است.
تدریس و شاگردان
شیخ اسدالله کاظمی بیشتر عمر خود را در شهر کاظمین سکونت نمود و آنجا به تدریس اشتغال داشت و در تدریس و تربیت شاگردان نیز کوشا بود و عالمان بزرگی تربیت کرد که به چند تن از آنان اشاره می شود:
- شیخ موسی کاشف الغطاء(۱۲۴۱ قمری): او فرزند شیخ جعفر کاشف الغطاء است که در علم فقه بسیار مهارت داشت. او ابتدا در دروس ملا اسدالله شرکت کرد و بعد از آن در درس پدرش شیخ جعفر کاشف الغطاء حاضر شد.
- شیخ علی کاشف الغطاء(۱۲۵۴ قمری): بعد از وفات برادرش شیخ موسی کاشف الغطاء، مرجعیت و ریاست علمی به او رسید. کتاب «العناوین» تقریرات درس او است که توسط شاگردش عبد الفتاح حسینی مراغی(م، ۱۲۵۰ ق) تدوین شده است.
- شیخ حسن کاشف الغطاء(۱۲۶۲ قمری): او صاحب کتاب «أنوار الفقاهه» است و بعد از برادرش شیخ علی کاشف الغطاء، زمام امور را به دست گرفت.
- شیخ اسماعیل بن ملا اسدالله تستری(۱۲۴۷ قمری): او فرزند ملا اسدالله بود که در جوانی حدود سال ۱۲۴۷ قمری در طاعون عراق از دنیا رفت. او حوزۀ درسی نیز داشت و شاگردانی نیز تربیت کرد. رساله در اصول دین، «المنهاج» در اصول فقه، رساله در مناسک حج و رسالۀ عملیه از جمله آثار او است. او به غیر از پدر،، از شاگردان سید عبدالله شبر نیز بود.
- شیخ حسن بن ملا اسدالله تستری(۱۲۹۸ قمری): او فرزند دیگر ملا اسدالله و فقیهی بزرگ بود که از شیخ انصاری اجازه اجتهاد داشته است. کتاب «انوار مشارق الاقمار من احکام النبی المختار» در فقه، «مسلک النجاة الی معرفة الزکاة»، «کتاب المواریث»، «شرح شرائع الاسلام»، «کتاب النکاح» و «کتاب الوقف» از آثار اوست.
- احمد بن محمدعلی کرمانشاهی(۱۲۳۵ قمری): او نوادۀ وحید بهبهانی و صاحب کتاب «مرآة الاحوال» است.
- شیخ عبدالنبی کاظمی(۱۲۵۶ قمری): صاحب کتاب «تکملة الرجال» در تعلیقه بر کتاب «نقد الرجال» سید مصطفی تفرشی است که آن را در نیمۀ ربیع الثانی ۱۲۴۰ قمری نوشته است.
- سید علی بن سید محمدامین عاملی: جدّ سید محسن امین صاحب کتاب «اعیان الشیعة» است.
- شیخ عبدالوهاب بن محمدعلی قزوینی(۱۲۷۰ قمری).
- صدرالدین محمد بن صالح عاملی(۱۲۶۳ قمری).
اجازات:
ملا اسدالله کاظمی برای بعضی از علما نیز اجازاتی صادر کرده است، که می توان به دو تن اشاره کرد:
- سید عبدالله شبر(۱۲۴۹ قمری): ایشان از علمای کاظمین بود که «تفسیر القرآن الکریم» او معروف است.
- شیخ عبدالوهاب بن محمدعلی قزوینی(۱۲۷۰ قمری).
آثار و تألیفات
شیخ اسدالله کاظمی از خود آثاری چند به یادگار گذاشت که این آثار در نوع خود کم نظیر است. این آثار پر از تحقیقات عمیق است. او این آثار را به قدری محکم نوشت که توانست در بعضی از موارد، به کلی نظر علما را تغییر دهد و مسیر علم را در مسیری دیگر اندازد. آثار او از این قرار است:
۱ـ کشف القناع عن وجوه حجیة الاجماع؛ یکی از راه های استنباط احکام شرعی، اجماع است. اجماع از دیدگاه شیعه، به خودی خود، حجت نیست، بلکه در صورتی حجت است که از آن قول معصوم کشف شود. بزرگان شیعه برای کشف قول معصوم از اجماع راه هایی بیان کرده اند که ملا اسدالله این طرق را جمع آوری کرده است و آن ها را به دوازده طریق رسانده است. اجماع به دو قسم محصّل و منقول تقسیم می شود. تا پیش از ملا اسدالله، اجماع منقول نزد علما حجت بود و توان آن را داشت تا با روایتی که خبر واحد بود، معارضه کند. ملا اسدالله با نوشتن کتاب «کشف القناع» حجیت این اجماع را زیر سؤال برد و بعد از او دیگر علما به حجیت اجماع منقول اعتنایی نکردند. وقتی کسی نزد شیخ محمد طه نجف یکی از مدرسان و عالمان نجف سخن از اجماع منقول می کرد، می فرمود: مگر بعد از شیخ اسدالله اجماع منقولی باقی ماند؟ شیخ انصارى در پایان مبحث «اجماع» از کتاب «فرائد الاصول»، پیش از نقل کلامش از «کشف القناع»، کاظمی را ستوده است.
۲ـ منهج التحقیق فی حکمی التوسعة و التضییق؛ که در شوال ۱۲۱۰ قمری آن را نگاشته است. شیخ جعفر کاشف الغطاء و سید محمد بن حیدر بر این رساله تقریظ نوشته اند. این رساله دربارۀ توسعه یا تضییق نمازهای قضا شده است و خلاصۀ مطالب «کشف القناع» نیز در این رساله آمده است.
۳ـ مقابس الأنوار و نفائس الاسرار فی احکام النبی المختار و عترته الاطهار؛ کتاب معروف او در فقه است.
۴ـ تراجم مشاهیر العلماء، یا رجال شیخ اسدالله؛ به نظر می آید این کتاب همان مقدمۀ کتاب «مقابس الانوار» است، اما آقا بزرگ تهرانی معتقد است که این کتاب غیر از آن است.
۵ـ ارجوزة فی اصول الفقه؛ ملا اسدالله «زبدة الاصول» شیخ بهایی را در این اثر به شعر در آورده است.
۶ـ مناهج الاصول؛ شیخ اسدالله تستری در کتاب «کشف القناع» در چند مورد به این کتاب ارجاع می دهد و در یک جا از آن به «المناهج الغرویة» نام می برد.
۷ـ الوسائل فی الفقه
۸ـ التکملة تعلیقه علی شرایع الاسلام
۹ـ تعلیقه بر «الروضة البهیة (شرح لمعه)»
۱۰ـ حاشیه بر «بغیة الطالب» رساله عملیۀ شیخ جعفر کاشف الغطاء
۱۱ـ تحفة الراغب در ترجمۀ «بغیة الطالب» به فارسی؛ این کتاب اولین کتاب او است.
۱۲ـ رساله در اَحراز و ادعیه و تعویذ
۱۳ـ اللؤلؤ المسجور فی معنی الطهور؛ که آن را گاه «لامعة السطور» نیز می گویند. او این کتاب را در ۲۴ ذی القعده سال ۱۲۱۶ قمری نوشته است.
۱۴ـ حجیة الظن الطریقی
۱۵ـ الحقیقة الشرعیة؛ که در نهایت تحقیق و بسط است.
۱۶ـ دفع شبهة المنع عن العمل بالأخبار المأثورة المخالفة لعموم الکتاب و السنة
۱۷ـ روضة الاصول؛ در اصول فقه است. عناوین آن به صورت روضه روضه می باشد.
۱۸ـ مناهج الاعمال فی الاصول
۱۹ـ مستطرفات من الکلام؛ در ردّ وحید بهبهانی است.
۲۰ـ سؤال و جواب
۲۱ـ تکلیف الکفار بالفروع؛ بسیار مبسوط نوشته شده است.
۲۲ـ رساله در تحقیق احکام ظاهریه و واقعیه
۲۳ـ شرح «قواعد الاحکام» اثر علامه حلی
۲۴ـ مبلغ النظر و نتیجة الفکر فی مسألة جری فیها الکلام بین علماء العصر؛ کتاب فقهی است. این رساله به نام های رساله در «قاعده من ملک» یا «رسالۀ اقراریه» نیز خوانده می شود. او این رساله را در ردّ شیخ جعفر کاشف الغطاء نوشت. نقل است که وقتی کاشف الغطاء این رساله را دید، از نظر خود برگشت و گفت تمام گفته های شیخ اسدالله در این رساله درست است.
وفات
مرحوم ملا اسدالله کاظمی سرانجام در سال ۱۲۳۴ قمری در کاظمین دار فانی را وداع گفت. او را در نجف اشرف در کنار قبر شیخ جعفر کاشف الغطاء به خاک سپردند. مقبره شیخ جعفر در یکی از حجرات مدرسه اش در محله عماره نجف قرار دارد و بر آن قبه ای ساخته اند که ملا اسدالله و چهل تن از خاندان شیخ جعفر در آن آرمیده اند.
منابع
- "شیخ اسدالله کاظمینی"، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، جلد ۸، تهران، چاپ اول، ۱۳۷۷.
- "شیخ اسدالله کاظمینی"، سایت شعائر.
