حدائق الحقایق فى شرح نهج البلاغه (کتاب)
 | |
| نویسنده | قطب الدین کیدری |
| موضوع | شرح نهج البلاغه |
| زبان | عربی |
| تعداد جلد | ۲ |
| تحقیق | عزیزالله عطاردی |
|
| |
«حدائق الحقائق فى شرح نهجالبلاغه» تألیف قطبالدین کیدرى بیهقى -فقیه، ادیب و شاعر ایرانی قرن ششم هجری-، کتابی است در شرح «نهجالبلاغه» اثر سید رضى، که در آخر شعبان سال ۵۷۶ قمری نوشته شده است.
محتوای کتاب
مؤلف از سه شرح «منهاج البراعه راوندى»، «معارج نهجالبلاغه» و «شرح نهجالبلاغه وبری» بهره گرفته و عبارتهاى اینها را در جاى جاى کتاب خود آورده است و خود هم بندهایى در شرح افزوده است.
پیش از شرح، خبرى از زینالفتى عاصمى آمده و یاد شده از «سلوة الشیعه» معینالدین مسعود بن على صوابى بیهقى که ایمان ابوطالب را در آن اثبات نموده است. و نیز در آن از زمخشرى و شیخ مفید در «الارشاد» و سید مرتضى، از نجوم و ستاره شناسى هم در آن خردهگیرى شده است.
کیدری در آغاز، شش بیت عربى در ستایش «نهجالبلاغه» آورده و پس از خطبه، بحثى است در «اقسام البلاغه و احکامها»، سپس چهارده نوع از صنایع بدیعى از «منهاج البراعه» نقل شده است؛ آنگاه شرح آغاز مىشود.
کیدرى گذشته از علوم ادبى و تاریخ و اخبار مذهبى، در فلسفه و کلام هم سرآمد بوده و در آن به بسیارى از مسائل دقیق و باریک فلسفى اشاره نموده و مشکلات «نهجالبلاغه» را با آن حل کرده است.
او در کتاب خود، سخنان ابوحاتم رازى -داعى اسماعیلى- در کتاب «الزینه» و ابن سینا و غزالى در «المظنون به على غیر اهله» را گواه آورده و سخنان حکما را نقل کرده است. از این مطالب آشکار مىشود که دانشمندان شیعى در آن زمانها که در اقلیت و مورد رنج و شکنجه پیروان اهل سنت بودهاند و به دستگاه فرمانروایى عصر راهى نداشتند، بهتر از دوران صفوى که آیین شیعى اندیشه رسمى فرمانروایان شده بود، راه درست علمى را پیمودند و گرد جمود و تعصب نمىگشتند. سنجیدن آثار آنان اگرچه مذهبى صرف هم باشد، مانند شروح «نهجالبلاغه» یا تفاسیر با آثار دوران صفوى که عصر آزادى و سیطره آیین شیعى است، خود گواهى درست در این مورد است.
کیدرى در دو جا از پیشدادایان و کیانیانیان و اشکانیان و خسروان و بطلمیوسیان و فرمانروایان یمن و روم و یونان و از سال و ماه ایران و پنجه دزده و کبیسهاى که زردشت خداوندگار ایرانیان سفارش کرده یاد کرده و پیداست که به فرهنگ مزدیسنا خوب آشنا بوده است.
وضعیت کتاب
در نسخهاى از این کتاب، در پایان این شرح، اجازه ایست از عبدالله بن حمزه، عبدالله طوسى در ماه رمضان ۵۹۶ ه.ق به شارح و در آن آمده که این کتاب بسیار پسندیده و نیکو است و به او اجازه روایت همه کتابهایى که خود شنیده و یا گرد آورده و یا در فهرست اصحاب درج است، داده و همچنین روا داشته که «نهجالبلاغه» را از ابوالرضا فضلالله بن على حسینى راوندى از مکى بن احمد مخلطى از ابوالفضل محمد بن یحیى ناتلى از ابونصر عبدالکریم بن محمد دیباجى معروف به سبط بشرالحافى از شریف رضى و همچنین از دیگر مشایخ او روایت کند.
از شرح کیدری نسخ متعددی در دست است و تاکنون سه بار به چاپ رسیده است، بار اول در هند سال ۱۴۰۴ ه.ق به تصحیح شیخ عزیزالله عطاردی در سه جلد، بار دوم تجدید همان چاپ در تهران در سال ۱۴۱۵ ه.ق، بار سوم در ایران با تحقیق مجدد به چاپ رسیده است.
منابع
- نرم افزار دانشنامه علوی، بخش کتابشناسی، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی
- "نگاهی به شرحهای نهج البلاغه"، مصطفی بروجردی، در دسترس در سایت حوزه بازیابی:۱۸ فروردین ۹۷.
