رعایت ادبیات دانشنامه ای متوسط
مختصر نویسی متوسط است
مقاله مورد سنجش قرار گرفته است

شهید ثانی: تفاوت بین نسخه‌ها

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به ناوبری پرش به جستجو
(ویرایش)
سطر ۱: سطر ۱:
 
{{خوب}}
 
{{خوب}}
شیخ زین‌الدین علی عاملی (911-966 ق)، معروف به «شهید ثانی»، از جمله نوابغ نامی و مجتهدین [[شیعه|شیعی]] که در قرن دهم هجری می زیسته است. وی یكی از اعیان و مفاخر [[فقیه|فقهای]] نامدار شیعه، و یكی از اكابر متبحرین در [[علوم اسلامی]] و یكی از استوانه های [[فقه|فقهی]] و اجتهادی در طول ادوار فقه اسلامی می باشد كه از نظر آثار و بركات وجودی كم نظیر می باشد. از آثار ماندگار شهید ثانی، می توان به «[[الروضة البهية في شرح اللمعة الدمشقية‌ (کتاب)|الروضه البهیه]]» در شرح «[[اللمعة الدمشقية (کتاب)|لمعه دمشقیه]]» اشاره کرد.  
+
شیخ زین‌الدین علی عاملی (۹۱۱-۹۶۶ ق)، معروف به «شهید ثانی»، از جمله نوابغ نامی و مجتهدین [[شیعه|شیعی]] که در قرن دهم هجری می زیسته است. وی یکی از اعیان و مفاخر [[فقیه|فقهای]] نامدار شیعه، و یکی از اکابر متبحرین در [[علوم اسلامی]] و یکی از استوانه های [[فقه|فقهی]] و اجتهادی در طول ادوار فقه اسلامی می باشد که از نظر آثار و برکات وجودی کم نظیر می باشد. از آثار ماندگار شهید ثانی، می توان به «[[الروضة البهية في شرح اللمعة الدمشقية‌ (کتاب)|الروضه البهیه]]» در شرح «[[اللمعة الدمشقیة (کتاب)|لمعه دمشقیه]]» اشاره کرد.  
 
{{شناسنامه عالم
 
{{شناسنامه عالم
 
||نام کامل = شیخ زین الدین علی بن احمد
 
||نام کامل = شیخ زین الدین علی بن احمد
 
||تصویر= [[پرونده:Shahid-thani.jpg]]
 
||تصویر= [[پرونده:Shahid-thani.jpg]]
||زادروز =  13 [[شوال]] 911 قمری
+
||زادروز =  ۹۱۱ قمری
|زادگاه = جبل عامل در [[لبنان]]
+
|زادگاه = جبل عامل [[لبنان]]
|وفات =  966 قمری
+
|وفات =  ۹۶۶ قمری
 
|مدفن =   
 
|مدفن =   
|اساتید =  احمد عاملی جبعی، شیخ علی بن عبدالعالی میسی، شیخ محمد بن مكی،...  
+
|اساتید =  سید حسن بن جعفر کرکی، شیخ علی بن عبدالعالی میسی، شیخ محمد بن مکی،...  
 
|شاگردان =  
 
|شاگردان =  
|آثار = روض الجنان فی شرح ارشاد الاذهان، البدایه فی علم الدرایه،ریحانه الادب،...
+
|آثار = الروضة البهية، روض الجنان فی شرح ارشاد الاذهان، البدایه فی علم الدرایه، ریحانة الادب، منیة المرید،...
 
}}
 
}}
 
==ولادت و خاندان==
 
==ولادت و خاندان==
 
زین الدین علی بن احمد عاملی جبعی در سیزدهم شوال ۹۱۱ قمری در روستای جُبَع در منطقه [[شیعه]] نشین جبل عامل در [[لبنان]] به دنیا آمد. وی به ابن حاجه نحاریری معروف بوده و مشهور به شهید ثانی است.
 
زین الدین علی بن احمد عاملی جبعی در سیزدهم شوال ۹۱۱ قمری در روستای جُبَع در منطقه [[شیعه]] نشین جبل عامل در [[لبنان]] به دنیا آمد. وی به ابن حاجه نحاریری معروف بوده و مشهور به شهید ثانی است.
  
جد ششم او صالح نامی است كه شاگرد [[علامه حلی]] بوده است. ظاهراً اصلاً اهل طوس بوده و از این رو شهید ثانی، گاهی الطوسی الشامی امضاء می كرده است.<ref> برخی در مورد كلام استاد [[شهید مطهری]]، جایی كه می فرماید: ظاهراً اهل طوس بوده است، از این رو گاهی الطوسی الشامی امضاء می كرده است. گفته اند كه اصل آن الطلوسی الشامی بوده است، طلوسه روستایی از جبل عامل می باشد، گویا در [[اعیان الشیعه]]، ج ص 143 و [[ریحانه الادب]]، ج ص 28 آمده است با مراجعه ای كه به آدرس اخیر داشتیم، چنین مطلبی نبود جهت حفظ امانت مطلب استاد به همان صورت اصلی نقل گردید مشاهیر دانشمندان اسلام، قمی، ج صفحات 370 تا 380.</ref>
+
جد ششم او صالح نامی است که شاگرد [[علامه حلی]] بوده است. ظاهراً اصلاً اهل طوس بوده و از این رو شهید ثانی، گاهی الطوسی الشامی امضاء می کرده است.<ref> برخی در مورد کلام استاد [[شهید مطهری]]، جایی که می فرماید: ظاهراً اهل طوس بوده است، از این رو گاهی الطوسی الشامی امضاء می کرده است. گفته اند که اصل آن الطلوسی الشامی بوده است، طلوسه روستایی از جبل عامل می باشد، گویا در [[اعیان الشیعه]]، ج ۷، ص ۱۴۳ و [[ریحانه الادب]]، ج ۳، ص ۲۸ آمده است با مراجعه ای که به آدرس اخیر داشتیم، چنین مطلبی نبود جهت حفظ امانت مطلب استاد به همان صورت اصلی نقل گردید مشاهیر دانشمندان اسلام، قمی، ج ۳، صفحات ۳۷۰ تا ۳۸۰.</ref>
  
از بركات وجودی شهید ثانی، با این فضائل روحی و معنوی، فرزند برومندی همچون علامه بزرگوار و دانشمند پارسا و ژرف نگر، [[حسن بن زین الدین شهید ثانی|جمال الدین حسن]]، به ثمر رسید كه آثار گرانبهایی چون «[[معالم الدین و ملاذ المجتهدین (کتاب)|معالم الدین و ملاذ المجتهدین]]» در [[اصول فقه‌‌‌‌|اصول فقه]] و سایر [[علوم اسلامی]] به دنیای شیعه ارمغان آورد.
+
از برکات وجودی شهید ثانی، با این فضائل روحی و معنوی، فرزند برومندی همچون علامه بزرگوار و دانشمند پارسا و ژرف نگر، [[حسن بن زین الدین شهید ثانی|جمال الدین حسن]]، به ثمر رسید که آثار گرانبهایی چون «[[معالم الدین و ملاذ المجتهدین (کتاب)|معالم الدین و ملاذ المجتهدین]]» در [[اصول فقه‌‌‌‌|اصول فقه]] و سایر [[علوم اسلامی]] به دنیای شیعه ارمغان آورد.
  
 
==تحصیلات و استادان==
 
==تحصیلات و استادان==
وی همزمان با حیات پدر بزرگوارش، نورالدین علی بن احمد، تحصیلات مقدماتی را نزد او گذراند، سپس به قریه میس رفت و نزد شیخ ‌علی بن عبدالعالی میسی (م 938 ه.ق) تحصیلات خود را ادامه داد و كتاب های [[شرائع الاسلام]] محقق حلی، و [[ارشاد الاذهان]] [[علامه حلی]]، و كتاب [[قواعد الأحکام (کتاب)|قواعد]] علامه را نزد او خواند.
+
وی همزمان با حیات پدر بزرگوارش، نورالدین علی بن احمد، تحصیلات مقدماتی را نزد او گذراند، سپس به قریه میس رفت و نزد شیخ ‌علی بن عبدالعالی میسی (م ۹۳۸ ه.ق) تحصیلات خود را ادامه داد و کتاب های [[شرائع الاسلام]] محقق حلی، و [[ارشاد الاذهان]] [[علامه حلی]]، و کتاب [[قواعد الأحکام (کتاب)|قواعد]] علامه را نزد او خواند.
  
شهید ثانی نزد [[محقق كركی]] (قبل از آن كه به [[ایران]] بیاید) نیز تحصیل كرده است.  
+
شهید ثانی نزد [[محقق کرکی]] (قبل از آن که به [[ایران]] بیاید) نیز تحصیل کرده است.  
  
 
'''سفرهای علمی:'''
 
'''سفرهای علمی:'''
  
او به منظور ادامه تحصیلات علمی، مسافرت های متعددی به نقاط مختلف جهان [[اسلام]] آغاز نمود، یعنی آن گاه كه چندی در میس اقامت گزید، به كرك نوح رفت و [[علم نحو|نحو]] و [[اصول فقه‌‌‌‌|اصول فقه]] را نزد سید جعفر كركی، نویسنده كتاب المحجه البیضاء فراگرفت، و در سال 934 ه.ق مجددا به جبع بازگشت و تا سال 937 ه.ق در آن جا سرگرم مطالعه و تحقیق و مذاكرات علمی شد. در همین سال به [[دمشق]] مسافرت كرد و قریب یك سال و اندی در آن جا به تحصیلات خود ادامه داد و نزد شیخ محمد بن مكی حكیم و [[فلسفه|فیلسوف]] بزرگوار، پاره ای از كتب [[طب]] و [[حكمت]] و هیات را قرائت نمود و در محضر درس شیخ احمد جابر شركت جست و كتاب شاطبیه را كه در علم قرائت و [[تجوید]] است، بر او خواند.
+
او به منظور ادامه تحصیلات علمی، مسافرت های متعددی به نقاط مختلف جهان [[اسلام]] آغاز نمود، یعنی آن گاه که چندی در میس اقامت گزید، به کرک نوح رفت و [[علم نحو|نحو]] و [[اصول فقه‌‌‌‌|اصول فقه]] را نزد سید جعفر کرکی، نویسنده کتاب المحجه البیضاء فراگرفت، و در سال ۹۳۴ ه.ق مجددا به جبع بازگشت و تا سال ۹۳۷ ه.ق در آن جا سرگرم مطالعه و تحقیق و مذاکرات علمی شد. در همین سال به [[دمشق]] مسافرت کرد و قریب یک سال و اندی در آن جا به تحصیلات خود ادامه داد و نزد شیخ محمد بن مکی حکیم و [[فلسفه|فیلسوف]] بزرگوار، پاره ای از کتب [[طب]] و [[حکمت]] و هیات را قرائت نمود و در محضر درس شیخ احمد جابر شرکت جست و کتاب شاطبیه را که در علم قرائت و [[تجوید]] است، بر او خواند.
  
او به سال 938 ه.ق دوباره به جبع بازگشت، ولی نتوانست توقف خود را كه موجب توقف علمی او می شد، چندان ادامه دهد، لذا مجددا آهنگ [[دمشق]] نمود تا از آن جا به [[مصر]] برود. البته مدتی كوتاه در دمشق درنگ كرد و كتاب [[صحیح مسلم (کتاب)|صحیح مسلم]] و [[صحیح بخاری (کتاب)|صحیح بخاری]] را در مدرسه سلیمیه نزد شمس الدین طولون قرائت كرد و سپس در نیمه [[ربیع الاول]] 942 ه.ق به مصر حركت نمود.
+
او به سال ۹۳۸ ه.ق دوباره به جبع بازگشت، ولی نتوانست توقف خود را که موجب توقف علمی او می شد، چندان ادامه دهد، لذا مجددا آهنگ [[دمشق]] نمود تا از آن جا به [[مصر]] برود. البته مدتی کوتاه در دمشق درنگ کرد و کتاب [[صحیح مسلم (کتاب)|صحیح مسلم]] و [[صحیح بخاری (کتاب)|صحیح بخاری]] را در مدرسه سلیمیه نزد شمس الدین طولون قرائت کرد و سپس در نیمه [[ربیع الاول]] ۹۴۲ ه.ق به مصر حرکت نمود.
  
مدت مسافرت او از دمشق به مصر، حدود یك ماه به طول انجامید و در میان راه كرامات و خوارق عاداتی از وی مشاهده شد كه شاگردش ابن العودی آن ها را بازگو كرده است. در مصر نزد شانزده استاد برجسته و دانشمند به اندوختن ذخایر علمی در علوم عربی، اصول فقه، هندسه، [[علم معانی|معانی]]، [[علم بیان|بیان]]، [[علم عروض|عروض]]، [[منطق]]، [[تفسیر]] و سایر علوم دیگر سرگرم شد.
+
مدت مسافرت او از دمشق به مصر، حدود یک ماه به طول انجامید و در میان راه کرامات و خوارق عاداتی از وی مشاهده شد که شاگردش ابن العودی آن ها را بازگو کرده است. در مصر نزد شانزده استاد برجسته و دانشمند به اندوختن ذخایر علمی در علوم عربی، اصول فقه، هندسه، [[علم معانی|معانی]]، [[علم بیان|بیان]]، [[علم عروض|عروض]]، [[منطق]]، [[تفسیر]] و سایر علوم دیگر سرگرم شد.
  
شاگردش ابن العودی تمام اساتید او را در بغیة المرید نام می برد كه از آن جمله است: شیخ ابوالحسن بكری، نویسنده كتاب [[الأنوار في مولد النبي محمد صلی‌الله‌عليه‌و‌آله‌وسلم (کتاب)|الانوار فی مولد النبی]] و [[علامه مجلسی]] از این كتاب در [[بحارالانوار]] مطالبی نقل كرده است.
+
شاگردش ابن العودی تمام اساتید او را در بغیة المرید نام می برد که از آن جمله است: شیخ ابوالحسن بکری، نویسنده کتاب [[الأنوار فی مولد النبی محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم (کتاب)|الانوار فی مولد النبی]] و [[علامه مجلسی]] از این کتاب در [[بحارالانوار]] مطالبی نقل کرده است.
  
شهید ثانی در [[شوال]] 944 ه.ق به [[زیارت]] [[خانه خدا]] و نیز زیارت قبر شریف [[پیامبر اسلام|پیامبر اكرم]] صلی الله علیه و آله و [[ائمه اطهار|ائمه]] مدفون در [[بقیع]] موفق شد. در [[صفر]] 944 ه.ق بار دیگر به موطن خود جبع مراجعت كرد. در [[ربیع الاول]] 946 ه.ق به زیارت ائمه هدی علیهم السلام در [[عراق]] مشرف شد و در پنجم [[شعبان]] همان سال به جبع بازگشت و چند سالی در آن جا ماند. در [[ذی الحجه]] 948 ه.ق مسافرت به [[بیت المقدس]] را در پیش گرفت و وارد این شهر شد و در محضر شیخ شمس الدین بن ابی اللطیف مقدسی، قسمتی از صحیح مسلم و بخاری را قرائت نمود و از این استاد [[اجازه (علم الحدیث)|اجازه]] روایت را اخذ كرد. پس از آن به موطن خود مراجعت نمود و در آن جا مشغول تحقیق و مطالعه و تدریس گشت.
+
شهید ثانی در [[شوال]] ۹۴۴ ه.ق به [[زیارت]] [[خانه خدا]] و نیز زیارت قبر شریف [[پیامبر اسلام|پیامبر اکرم]] صلی الله علیه و آله و [[ائمه اطهار|ائمه]] مدفون در [[بقیع]] موفق شد. در [[صفر]] ۹۴۴ ه.ق بار دیگر به موطن خود جبع مراجعت کرد. در [[ربیع الاول]] ۹۴۶ ه.ق به زیارت ائمه هدی علیهم السلام در [[عراق]] مشرف شد و در پنجم [[شعبان]] همان سال به جبع بازگشت و چند سالی در آن جا ماند. در [[ذی الحجه]] ۹۴۸ ه.ق مسافرت به [[بیت المقدس]] را در پیش گرفت و وارد این شهر شد و در محضر شیخ شمس الدین بن ابی اللطیف مقدسی، قسمتی از صحیح مسلم و بخاری را قرائت نمود و از این استاد [[اجازه (علم الحدیث)|اجازه]] روایت را اخذ کرد. پس از آن به موطن خود مراجعت نمود و در آن جا مشغول تحقیق و مطالعه و تدریس گشت.
  
پس از آن به صوب روم شرقی عزم سفر كرد و در هفدهم ربیع الاول 949 ه.ق از طریق [[دمشق]] و حلب وارد قسطنطنیه گردید. این دانشمند بلند همت و سخت كوش به گوشه ای پناهنده گشت و در طی مدت هیجده روز دست اندر كار نگارش رساله ای شد كه راجع به ده علم بود، ده مبحث جالب آن را در آن رساله تحریر كرد و آن را نزد قاضی عسكر محمد بن محمد بن قاضی زاده رومی كه خود از دانشمندان برجسته آن دیار بشمار می رفت، فرستاد.
+
پس از آن به صوب روم شرقی عزم سفر کرد و در هفدهم ربیع الاول ۹۴۹ ه.ق از طریق [[دمشق]] و حلب وارد قسطنطنیه گردید. این دانشمند بلند همت و سخت کوش به گوشه ای پناهنده گشت و در طی مدت هیجده روز دست اندر کار نگارش رساله ای شد که راجع به ده علم بود، ده مبحث جالب آن را در آن رساله تحریر کرد و آن را نزد قاضی عسکر محمد بن محمد بن قاضی زاده رومی که خود از دانشمندان برجسته آن دیار بشمار می رفت، فرستاد.
  
پس از ملاقات او با شهید ثانی، میان آن دو در مسائل مختلف مباحثات و مذاكرات علمی صورت گرفت و نوشته های شهید ثانی و نیز مذاكرات علمی او، قاضی رومی را بر آن داشت كه صورت برنامه ای كه حاوی وظائف مدارسی بود در اختیار او قرار داده و به او پیشنهاد كرد كه در انتخاب مدرسه دلخواه خود مختار است و می تواند افاضات علمی و تدریسی خود را در هر مدرسه ای كه مطابق سلیقه اوست اجرا نماید، و در ضمن با اصرار از او درخواست می كرد كه در [[شام]] یا حلب به انجام وظیفه تدریس بپردازد. شهید ثانی پس از [[استخاره]]، اقامت در مدرسه نوریه واقع در بعلبك را انتخاب كرد و از سوی قاضی مزبور، اداره امور این مدرسه به وی، واگذار شد.
+
پس از ملاقات او با شهید ثانی، میان آن دو در مسائل مختلف مباحثات و مذاکرات علمی صورت گرفت و نوشته های شهید ثانی و نیز مذاکرات علمی او، قاضی رومی را بر آن داشت که صورت برنامه ای که حاوی وظائف مدارسی بود در اختیار او قرار داده و به او پیشنهاد کرد که در انتخاب مدرسه دلخواه خود مختار است و می تواند افاضات علمی و تدریسی خود را در هر مدرسه ای که مطابق سلیقه اوست اجرا نماید، و در ضمن با اصرار از او درخواست می کرد که در [[شام]] یا حلب به انجام وظیفه تدریس بپردازد. شهید ثانی پس از [[استخاره]]، اقامت در مدرسه نوریه واقع در بعلبک را انتخاب کرد و از سوی قاضی مزبور، اداره امور این مدرسه به وی، واگذار شد.
  
مدت توقف شهید ثانی در قسطنطنیه چهار ماه به طول انجامید و طبق معمول كه لحظه ای را به هدر نمی داد، در طول این مدت كوتاه با سید عبدالرحیم عباسی، نویسنده كتاب معاهد التنصیص آشنایی پیدا كرد و با او مجالست و آمد و شد آغاز نمود و از محضرش از لحاظ علمی استفاضه می كرد.
+
مدت توقف شهید ثانی در قسطنطنیه چهار ماه به طول انجامید و طبق معمول که لحظه ای را به هدر نمی داد، در طول این مدت کوتاه با سید عبدالرحیم عباسی، نویسنده کتاب معاهد التنصیص آشنایی پیدا کرد و با او مجالست و آمد و شد آغاز نمود و از محضرش از لحاظ علمی استفاضه می کرد.
  
در یازدهم [[رجب]] از طریق [[عراق]] به جبع بازگشت و در مسیر بازگشت خود به زیارت مراقد [[ائمه اطهار]] علیهم السلام تشرف حاصل نمود و این مراجعت با نیمه [[صفر]] 953 ه.ق همزمان بود او سرانجام در بعلبك اقامت گزید.
+
در یازدهم [[رجب]] از طریق [[عراق]] به جبع بازگشت و در مسیر بازگشت خود به زیارت مراقد [[ائمه اطهار]] علیهم السلام تشرف حاصل نمود و این مراجعت با نیمه [[صفر]] ۹۵۳ ه.ق همزمان بود او سرانجام در بعلبک اقامت گزید.
  
او پس از اقامت در بعلبك، در سایه شهرت علمی، [[مرجعیت]] یافت و دانشمندان فرزانه و فضلای آن دیار، از دوردست ترین بلاد برای استفاضه علمی به محضر او روی می آوردند و از بركات علمی و [[اخلاق|اخلاقی]] او بهره كافی می گرفتند. وی در این شهر، تدریس جامعی را آغاز كرد، به این معنی كه چون نسبت به مذاهب پنج گانه [[مذهب جعفری|جعفری]]، [[حنفی]]، [[شافعی]]، [[مالکی|مالكی]] و [[حنبلی]] از لحاظ آگاهی علمی كاملاً محیط و مسلط بود، بر اساس تمام این مذاهب پنجگانه تدریس می نمود و در حقیقت [[فقه]] مقارن و عقائد تطبیقی را تدریس می كرد و چنان كه سلف صالح او، یعنی [[شیخ طوسی]] برای نخستین بار كتابی در زمینه فقه تطبیقی و حقوق تطبیقی [[اسلام]] تالیف كرده بود، شهید ثانی برای نخستین بار تدریس فقه تطبیقی را در شهر بعلبك بنیاد نهاد. توده مردم نیز بر حسب مذهب خود، پاسخ استفتائات خویش را از محضر او دریافت می كردند.
+
او پس از اقامت در بعلبک، در سایه شهرت علمی، [[مرجعیت]] یافت و دانشمندان فرزانه و فضلای آن دیار، از دوردست ترین بلاد برای استفاضه علمی به محضر او روی می آوردند و از برکات علمی و [[اخلاق|اخلاقی]] او بهره کافی می گرفتند. وی در این شهر، تدریس جامعی را آغاز کرد، به این معنی که چون نسبت به مذاهب پنج گانه [[مذهب جعفری|جعفری]]، [[حنفی]]، [[شافعی]]، [[مالکی|مالکی]] و [[حنبلی]] از لحاظ آگاهی علمی کاملاً محیط و مسلط بود، بر اساس تمام این مذاهب پنجگانه تدریس می نمود و در حقیقت [[فقه]] مقارن و عقائد تطبیقی را تدریس می کرد و چنان که سلف صالح او، یعنی [[شیخ طوسی]] برای نخستین بار کتابی در زمینه فقه تطبیقی و حقوق تطبیقی [[اسلام]] تالیف کرده بود، شهید ثانی برای نخستین بار تدریس فقه تطبیقی را در شهر بعلبک بنیاد نهاد. توده مردم نیز بر حسب مذهب خود، پاسخ استفتائات خویش را از محضر او دریافت می کردند.
  
 
'''استادان:'''
 
'''استادان:'''
  
از مجموع بحث ها و مدارك تاریخی كه در زندگی این شهید عالیقدر در دست داریم، به این نتیجه می رسیم كه شهید ثانی با مسافرت های متعدد خود، در صدد یافتن اساتیدی بود كه بتواند بیشترین بهره های علمی را از محضر آنان بدست آورد. اگر چه نمی توانیم نام تمام اساتید او را برشماریم، ولی به خاطر مزید اطلاع از آن اساتیدی نام می بریم كه اسامی آنان در مدارك تاریخی ضبط شده است و شهید ثانی از محضر آنان مستفیض گشته است و می نمایاند كه شهید از درس اكثر اساتید برجسته در تمام مذاهب پنجگانه اسلامی استفاده شایان كرده است:
+
از مجموع بحث ها و مدارک تاریخی که در زندگی این شهید عالیقدر در دست داریم، به این نتیجه می رسیم که شهید ثانی با مسافرت های متعدد خود، در صدد یافتن اساتیدی بود که بتواند بیشترین بهره های علمی را از محضر آنان بدست آورد. اگر چه نمی توانیم نام تمام اساتید او را برشماریم، ولی به خاطر مزید اطلاع از آن اساتیدی نام می بریم که اسامی آنان در مدارک تاریخی ضبط شده است و شهید ثانی از محضر آنان مستفیض گشته است و می نمایاند که شهید از درس اکثر اساتید برجسته در تمام مذاهب پنجگانه اسلامی استفاده شایان کرده است:
  
#پدر او، احمد عاملی جبعی (م 925 ه ق) در میس.
+
#پدر او، احمد عاملی جبعی (م ۹۲۵ ه ق) در میس.
#شیخ علی بن عبدالعالی میسی (م 938 ه ق) در میس.
+
#شیخ علی بن عبدالعالی میسی (م ۹۳۸ ه ق) در میس.
#شیخ محمد بن مكی حكیم و فیلسوف، در دمشق.
+
#شیخ محمد بن مکی حکیم و فیلسوف، در دمشق.
#سید حسن بن جعفر كركی، در كرك نوح.
+
#سید حسن بن جعفر کرکی، در کرک نوح.
 
#شیخ احمد بن جابر، در دمشق.
 
#شیخ احمد بن جابر، در دمشق.
 
#شمس الدین طولون دمشقی حنفی، در دمشق.
 
#شمس الدین طولون دمشقی حنفی، در دمشق.
#شیخ ابوالحسن بكری.
+
#شیخ ابوالحسن بکری.
 
#شیخ شمس الدین ابواللطیف مقدسی، در بیت المقدس.
 
#شیخ شمس الدین ابواللطیف مقدسی، در بیت المقدس.
 
#سید عبدالرحیم عباسی، در قسطنطنیه.
 
#سید عبدالرحیم عباسی، در قسطنطنیه.
سطر ۶۳: سطر ۶۳:
 
#ملا محمد علی گیلانی.
 
#ملا محمد علی گیلانی.
 
#شهاب الدین بن نجار حنبلی.
 
#شهاب الدین بن نجار حنبلی.
#زین الدین حری مالكی.
+
#زین الدین حری مالکی.
#شیخ ناصرالدین طلاوی كفعمی.
+
#شیخ ناصرالدین طلاوی کفعمی.
 
 
<br />
 
 
 
==ویژگی های اخلاقی==
 
 
 
شهید ثانی با داشتن چنین مقام و شخصیت برجسته علمی و فقهی، در تامین پاره ای از ضروریات معاش شخصا تلاش می كرد. نوشته اند: وقتی هوا تاریك می شد و شب فرا می رسید، الاغی را كه مركب سواری او بود از خانه بیرون می آورد و به خارج شهر می راند و هیزم فراهم می آورد و بار بر آن می نمود و بدین وسیله سوخت منزل را برای خانواده اش فراهم می ساخت.
 
 
 
مرحوم [[سید محمدباقر موسوی خوانساری|خوانساری]] صاحب [[روضات الجنات]]، درباره شهید ثانی چنین می گوید: تاكنون در جمع دانشمندان بزرگ و برجسته شیعه كسی را به یاد ندارم كه از لحاظ شكوه شخصیت، سعه صدر، خوش فهمی، حسن سلیقه، داشتن نظم و برنامه تحصیلی، كثرت اساتید، ظرافت طبع، معنویت سخن و پختگی و بی نقص بودن آثار علمی به پای او برسد، بلكه این استاد بزرگوار در تخلق به [[اخلاق]] الهی و قرب منزلت، چنان می نمایاند كه تالی تِلو [[معصوم]] علیه السلام است و بلافاصله در رده پس از معصومان علیهم السلام قرار دارد.<ref> روضات الجنات، ج 3، ص 387 ـ 352، كد معرفی 306.</ref>
 
 
 
شهید ثانی به هنگام میزبانی از واردین بی اختیار می گشت و در پذیرایی از میهمانان و تامین حوائج متقاضیان در حد ایثار و فداكاری می كوشید.
 
  
 
==تألیفات و آثار==
 
==تألیفات و آثار==
  
آثار علمی این دانشمند پاك نهاد به دهها كتاب و رساله علمی می رسد و علی رغم اشتغالات دیگر تدریسی، حدود هفتاد اثر علمی از خود به جای گذاشت كه ما به برخی از آن ها دست یافته و یا با نام پاره ای از آن ها ضمن ترجمه احوال او در مراجع مختلف آگاهی یافته ایم.
+
آثار علمی این دانشمند پاک نهاد به دهها کتاب و رساله علمی می رسد و علی رغم اشتغالات دیگر تدریسی، حدود هفتاد اثر علمی از خود به جای گذاشت که ما به برخی از آن ها دست یافته و یا با نام پاره ای از آن ها ضمن ترجمه احوال او در مراجع مختلف آگاهی یافته ایم. تألیفات شهید ثانی که از «روض الجنان» آغاز می شود و به «[[الروضه البهیه]]» از لحاظ تاریخ تألیف پایان می گیرد. آثار شناخته شده این عالم بزرگوار و [[فقیه]] عالیقدر را بر حسب ترتیب موضوعی در زیر یاد می کنیم:
  
تألیفات شهید ثانی كه از «روض الجنان» آغاز می شود و به «[[الروضه البهیه]]» از لحاظ تاریخ تألیف پایان می گیرد. آثار شناخته شده این عالم بزرگوار و [[فقیه]] عالیقدر را بر حسب ترتیب موضوعی در زیر یاد می كنیم:
+
'''<I>الف) کتب و رسالات فقهی:</I>'''
  
'''<I>الف) كتب و رسالات فقهی:</I>'''
+
#روض الجنان فی شرح ارشاد الاذهان، که ظاهراً نخستین اثر علمی این بزرگوار است که به تاریخ جمعه ۲۵ [[ذی القعده]] ۹۴۹ تالیف کرده است.
 
+
#[[مسالک الافهام فی شرح شرایع الاسلام]] (شرح «[[شرایع الاسلام (کتاب)|شرایع]]» [[محقق حلی]])، که تاریخ پایان کتاب دیات آن ۲ [[ربیع الاول]] ۹۶۴ است.<ref> در حق این کتاب گفته اند: لولا کتاب مسالک الافهام * مااتضحت طریق شرائع الاسلام -- کلا ولا کشف الحجاب مؤلف * عن مشکلات غوامض الاحکام.</ref>
#روض الجنان فی شرح ارشاد الاذهان، كه ظاهراً نخستین اثر علمی این بزرگوار است كه به تاریخ جمعه 25 [[ذی القعده]] 949 تالیف كرده است.
 
#[[مسالك الافهام فی شرح شرایع الاسلام]] (شرح «[[شرایع الاسلام (کتاب)|شرایع]]» [[محقق حلی]])، كه تاریخ پایان كتاب دیات آن 2 [[ربیع الاول]] 964 است.<ref> در حق این كتاب گفته اند: لولا كتاب مسالك الافهام × مااتضحت طریق شرائع الاسلام. × كلا ولا كشف الحجاب مؤلف × عن مشكلات غوامض الاحكام.</ref>
 
 
#الفوائد العملیه فی شرح النفلیه.
 
#الفوائد العملیه فی شرح النفلیه.
#المقاصد العلیه فی شرح الالفیه، در 19 ربیع الاول 950.
+
#المقاصد العلیه فی شرح الالفیه، در ۱۹ ربیع الاول ۹۵۰.
#نتایج الافكار فی حكم المقیمین فی الاسفار، در دوشنبه 27 [[رمضان]] 950.
+
#نتایج الافکار فی حکم المقیمین فی الاسفار، در دوشنبه ۲۷ [[رمضان]] ۹۵۰.
#رساله فی ارث الزوجه من العقار، در 956.
+
#رساله فی ارث الزوجه من العقار، در ۹۵۶.
#رساله فی احكام الحیوه، در سه شنبه 25 [[ذی الحجه]] 956.
+
#رساله فی احکام الحیوه، در سه شنبه ۲۵ [[ذی الحجه]] ۹۵۶.
#رساله فی وجوب صلوه الجمعه.
+
#رساله فی وجوب صلوة الجمعه.
#رساله فی الحث علی صلوه الجمعه، این رساله، به جز رساله قبلی می باشد.
+
#رساله فی الحث علی صلوة الجمعه، این رساله، به جز رساله قبلی می باشد.
 
#رساله فی تحریم طلاق الحائض الحامل المدخول بها، الحاضر زوجها.
 
#رساله فی تحریم طلاق الحائض الحامل المدخول بها، الحاضر زوجها.
#رساله فی حكم طلاق الحائض الغائب عنها زوجها.
+
#رساله فی حکم طلاق الحائض الغائب عنها زوجها.
 
#رساله فی تحقیق النیه.
 
#رساله فی تحقیق النیه.
#مناسك الحج الكبیر.
+
#مناسک الحج الکبیر.
#مناسك الحج الصغیر.
+
#مناسک الحج الصغیر.
 
#رساله فی عدم جواز تقلید المیت.
 
#رساله فی عدم جواز تقلید المیت.
 
#الفتاوی المختصره، غالبا در مسائل مربوط به عبادات است.
 
#الفتاوی المختصره، غالبا در مسائل مربوط به عبادات است.
#رساله فی انفعال ما البئر.
+
#رساله فی انفعال ماء البئر.
 
#رساله فیما اذا احدث المجنب حدثا صغیرا فی اثنا الغسل.
 
#رساله فیما اذا احدث المجنب حدثا صغیرا فی اثنا الغسل.
#رساله فیما اذا تیقن الحدث والطهاره و شك فی السابق منهما.
+
#رساله فیما اذا تیقن الحدث و الطهاره و شک فی السابق منهما.
#المسائل النجفیه (كه هنگام بازگشت از استانبول (قسطنطنیه) به [[نجف]]، به آن ها پاسخ نوشته است).
+
#المسائل النجفیه (که هنگام بازگشت از استانبول (قسطنطنیه) به [[نجف]]، به آن ها پاسخ نوشته است).
#مسائل جبل عامل، كه پس از مراجعت از [[مکه]] در جبل عامل پاسخ آن ها را نگاشته است.
+
#مسائل جبل عامل، که پس از مراجعت از [[مکه]] در جبل عامل پاسخ آن ها را نگاشته است.
#رساله فی عدم قبول الصلوه الا بالولایه.
+
#رساله فی عدم قبول الصلوة الا بالولایه.
#الرساله الاسطنبولیه فی الواجبات العینیه كه هم در [[فقه]] و واجبات علمی و هم در مسائل اعتقادی است، در 12 [[صفر]] 952 ه.ق.
+
#الرساله الاسطنبولیه فی الواجبات العینیه که هم در [[فقه]] و واجبات علمی و هم در مسائل اعتقادی است، در ۱۲ [[صفر]] ۹۵۲ ه.ق.
#[[الروضه البهیه فی شرح اللمعه الدمشقیه]] (شرح «[[اللمعة الدمشقية (کتاب)|لمعه]]» [[شهید اول]])، كه آن را در مدت 6 ماه و 6 روز، یا 15 ماه تالیف كرده است.
+
#[[الروضه البهیه فی شرح اللمعه الدمشقیه]] (شرح «[[اللمعة الدمشقیة (کتاب)|لمعه]]» [[شهید اول]])، که آن را در مدت ۶ ماه و ۶ روز، یا ۱۵ ماه تالیف کرده است.
 
#حاشیه المختصر النافع.
 
#حاشیه المختصر النافع.
 
#حاشیه ارشاد الاذهان.
 
#حاشیه ارشاد الاذهان.
#حاشیه قواعد الاحكام.
+
#حاشیه قواعد الاحکام.
 
#حاشیه شرایع الاسلام.
 
#حاشیه شرایع الاسلام.
  
'''<I>ب) كتب درایه:</I>'''
+
'''<I>ب) کتب درایه:</I>'''
  
#[[البدایه فی علم الدرایه]]: شهید ثانی در این علم شاید نخستین دانشمند شیعی باشد كه دست اندر كار تالیف مهم در این رشته باشد.
+
#[[البدایه فی علم الدرایه]]: شهید ثانی در علم [[درایة الحدیث]] شاید نخستین دانشمند شیعی باشد که دست اندر کار تالیف مهم در این رشته باشد.
 
#شرح البدایه فی علم الدرایه.
 
#شرح البدایه فی علم الدرایه.
  
'''<I>ج) كتب اصول فقه:</I>'''
+
'''<I>ج) کتب اصول فقه:</I>'''
  
#[[تمهید القواعد]] الاصولیه لتفریع الاحكام الشرعیه: این كتاب دارای 100 قاعده اصولی و 100 قاعده ادبی است كه در اول [[محرم]] 958 ه.ق تالیف كرده است.
+
#[[تمهید القواعد شهید ثانی (کتاب)|تمهید القواعد الاصولیه لتفریع الاحکام الشرعیه]]: این کتاب دارای ۱۰۰ قاعده اصولی و ۱۰۰ قاعده ادبی است که در اول [[ماه محرم|محرم]] ۹۵۸ ه.ق تالیف کرده است.
  
'''<I>د) كتب مربوط به حدیث:</I>'''
+
'''<I>د) کتب مربوط به حدیث:</I>'''
  
 
#غنیه القاصدین فی اصطلاحات المحدثین.
 
#غنیه القاصدین فی اصطلاحات المحدثین.
 
#شرح حدیث الدنیا مزرعه الاخره.
 
#شرح حدیث الدنیا مزرعه الاخره.
#كتاب فی الاحادیث مرحوم [[شیخ حر عاملی]] گوید: حدود هزار [[حدیث]] به خط شهید ثانی دیدم كه از مشیخه حسن بن محبوب انتخاب كرده بود.
+
#کتاب فی الاحادیث؛ مرحوم [[شیخ حر عاملی]] گوید: حدود هزار [[حدیث]] به خط شهید ثانی دیدم که از مشیخه [[حسن بن محبوب]] انتخاب کرده بود.
  
'''<I>ه) كتب ادعیه:</I>'''
+
'''<I>ه) کتب ادعیه:</I>'''
  
 
#رساله فی الادعیه.
 
#رساله فی الادعیه.
 
#رساله فی آداب الجمعه.
 
#رساله فی آداب الجمعه.
  
'''<I>و) كلام:</I>'''
+
'''<I>و) کلام:</I>'''
  
#حقائق الایمان یا تحقیق الاسلام والایمان در شب دوشنبه، هشتم [[ذی القعده]] 954 ه.ق.
+
#حقائق الایمان یا تحقیق الاسلام و الایمان، در شب دوشنبه، هشتم [[ذی القعده]] ۹۵۴ ه.ق.
  
 
'''<I>ز) تفسیر:</I>'''
 
'''<I>ز) تفسیر:</I>'''
سطر ۱۴۸: سطر ۱۳۶:
 
'''<I>ط) اخلاق و عرفان دینی:</I>'''
 
'''<I>ط) اخلاق و عرفان دینی:</I>'''
  
#منار القاصدین فی اسرار معالم الدین، در تعلیم و تربیت و اخلاق و عرفان.
+
#منار القاصدین فی اسرار معالم الدین، در تعلیم و تربیت و [[اخلاق]] و [[عرفان]].
#منیه المرید فی آداب المفید والمستفید، در آداب تعلیم و تعلم كه كتابی فوق العاده مفید در امر آموزش و تربیت می باشد كه صحیح ترین و كامل ترین ترجمه آن توسط دانشمند محترم، جناب آقای دكتر سید محمدباقر حجتی انجام پذیرفته است.
+
#[[منیة المرید|منیة المرید فی آداب المفید والمستفید]]، در آداب تعلیم و تعلم که کتابی فوق العاده مفید در امر آموزش و تربیت می باشد که صحیح ترین و کامل ترین ترجمه آن توسط دانشمند محترم، جناب آقای دکتر سید محمدباقر حجتی انجام پذیرفته است.
#[[ مسكن الفؤاد عند فقد الاحبه والاولاد]] (آرام بخش دل به هنگام از دست دادن دوستان و فرزندان) كه این كتاب را پس از حادثه از دست دادن چند فرزند، پیش از شیخ حسن صاحب كتاب معالم الاصول در تسلی خاطر خویش و دیگران، در روز جمعه اول [[رجب]] 954 ه.ق نگاشته است.
+
#[[مسکن الفؤاد (کتاب)| مسکن الفؤاد عند فقد الاحبه و الاولاد]] (آرام بخش دل به هنگام از دست دادن دوستان و فرزندان) که این کتاب را پس از حادثه از دست دادن چند فرزند، پیش از [[حسن بن زین الدین شهید ثانی|شیخ حسن]] در تسلی خاطر خویش و دیگران، در روز جمعه اول [[رجب]] ۹۵۴ ه.ق نگاشته است.
#تلخیص مسكن الفؤاد.
+
#تلخیص مسکن الفؤاد.
#كشف الریبه عن احكام الغیبه.
+
#کشف الریبه عن احکام الغیبه.
#التنبیهات العلیه علی وظائف الصلوه الغیبیه، یا اسرار الصلوه كه در اسرار عرفانی و نكات و آداب درونی و باطنی [[نماز]] می باشد و با استمداد از [[احادیث]] در 9 [[ذی الحجه]] 951 تحریر شده است.
+
#التنبیهات العلیه علی وظائف الصلوه الغیبیه، (یا اسرار الصلوه) که در اسرار عرفانی و نکات و آداب درونی و باطنی [[نماز]] می باشد و با استمداد از [[احادیث]] در ۹ [[ذی الحجه]] ۹۵۱ تحریر شده است.
  
این ها برخی از آثار و تالیفات مرحوم شهید ثانی بوده كه بر آن اطلاع یافته شد.<ref> این مقاله ارزنده از پیشگفتار ترجمه شرح منیه المرید شهید ثانی كه به قلم استاد متتبع و توانا، برادر گرامی جناب آقای دكتر سید محمدباقر حجتی تنظیم یافته بود با كسب اجازه از معظم له، نقل گردید. خداوند متعال به او جزای خیر عنایت فرماید قابل ذكر است كه ترجمه استاد، كاملترین و صحیح ترین ترجمه منیه المرید می باشد كه به نام آداب تعلیم و تعلم در [[اسلام]] از سوی دفتر نشر فرهنگ اسلامی چاپ و انتشار یافته است.</ref>
+
==ویژگی‌های اخلاقی==
  
==شهادت==
+
شهید ثانی با داشتن چنین مقام و شخصیت برجسته علمی و فقهی، در تامین پاره ای از ضروریات معاش شخصا تلاش می کرد. نوشته اند: وقتی هوا تاریک می شد و شب فرا می رسید، الاغی را که مرکب سواری او بود از خانه بیرون می آورد و به خارج شهر می راند و هیزم فراهم می آورد و بار بر آن می نمود و بدین وسیله سوخت منزل را برای خانواده اش فراهم می ساخت.
  
دو نفر از مردم جبع برای مرافعه و محاكمه به شهید ثانی مراجعه كردند او نیز طبق موازین دینی و ضوابط شرعی، دعوی را فیصله داد طبیعی است در مرافعات، هر دو طرف منتفع نیستند، نتیجه به نفع یكی از طرفین و به ضرر دیگری فیصله یافت. شخص محكوم از این داوری به خشم آمد و نزد قاضی صیدا رفت و از او سعایت كرد كه شهید ثانی رافضی و شیعه است قاضی جریان را به سلطان سلیم اطلاع داد. از طرف او برای دستگیر كردن شهید، شخصی مامور شد در پیگیری این ماموریت او وارد جبع شد، از مردم شهر سراغ شهید را می گرفت، به او گفتند كه در شهر نیست.
+
مرحوم [[سید محمدباقر موسوی خوانساری|خوانساری]] صاحب [[روضات الجنات]]، درباره شهید ثانی چنین می گوید: تاکنون در جمع دانشمندان بزرگ و برجسته شیعه کسی را به یاد ندارم که از لحاظ شکوه شخصیت، سعه صدر، خوش فهمی، حسن سلیقه، داشتن نظم و برنامه تحصیلی، کثرت اساتید، ظرافت طبع، معنویت سخن و پختگی و بی نقص بودن آثار علمی به پای او برسد، بلکه این استاد بزرگوار در تخلق به [[اخلاق]] الهی و قرب منزلت، چنان می نمایاند که تالی تِلو [[معصوم]] علیه السلام است و بلافاصله در رده پس از معصومان علیهم السلام قرار دارد.<ref> روضات الجنات، ج ۳، ص ۳۸۷ ـ ۳۵۲، کد معرفی ۳۰۶.</ref>
  
شهید ثانی اصولا به علت محیط ناسالم و جو آلوده مردم زمان، غالبا عزلت اختیار می كرد و فقط برای اقامه [[نماز صبح]] به مسجد می رفت و اكثر اوقات با حالتی آمیخته به بیم و هراس بسر می برد و خویشتن را از [[منافقان]] پنهان می كرد و غالبا به تنهایی سرگرم تحقیق و مطالعه و تالیف بود.
+
شهید ثانی به هنگام میزبانی از واردین بی اختیار می گشت و در پذیرایی از میهمانان و تامین حوائج متقاضیان در حد ایثار و فداکاری می کوشید.
  
همزمان با ورود مامور كذایی، استاد در انگورستان خود سرگرم تالیف كتاب بوده است این مامور موفق به دستگیری او نشد، چون به خاطر شهید گذشت كه به سفر [[حج]] برود مقدمات سفر [[مكه]] را آماده ساخت و در محملی كه با روپوش بود نشست تا كسی او را نبیند و نشناسد.
+
==شهادت==
  
قاضی صیدا به سلطان روم (عثمانی) نامه ای نوشت كه در بلاد شام ([[سوریه]]) مردی عالم زندگی می كند كه بدعت گزار و بیرون از مذاهب چهارگانه اهل سنت و دست اندر كار نشر و تبلیغ عقائد خود می باشد سلطان سلیم شخصی به نام رستم پاشا را كه وزیر او بود، برای دستگیری شهید مامور ساخت و گفت باید او را زنده دستگیر كنی تا با دانشمندان استانبول (قسطنطنیه) مباحثه كند و از عقائد او تفتیش شود تا سرانجام از مذهب و آئین او مطلع گردند رستم پاشا به جبع آمد و از شـهید پرس و جو كرد به او گفتند كه به سفر حج رفته است این مامور در اثنا راه مكه به شهید ثانی رسید و او را دستگیر كرد.
+
دو نفر از مردم جبع برای مرافعه و محاکمه به شهید ثانی مراجعه کردند، او نیز طبق موازین دینی و ضوابط شرعی، دعوی را فیصله داد. طبیعی است در مرافعات، هر دو طرف منتفع نیستند، نتیجه به نفع یکی از طرفین و به ضرر دیگری فیصله یافت. شخص محکوم از این داوری به خشم آمد و نزد قاضی صیدا رفت و از او [[سعایت]] کرد که شهید ثانی [[رافضى|رافضی]] و [[شیعه]] است. قاضی جریان را به سلطان سلیم اطلاع داد. از طرف او برای دستگیر کردن شهید، شخصی مامور شد. در پیگیری این ماموریت او وارد جبع شد، از مردم شهر سراغ شهید را می گرفت، به او گفتند که در شهر نیست.
  
شهید ثانی به او گفت: به من مهلت ده تا سفر حج را به انجام رسانم و من فرار نمی كنم و [[مناسك حج]] را زیر نظر و مراقبت تو انجام می دهم پس از انجام مناسك به هر صورتی كه دلخواه توست با من عمل كن.
+
شهید ثانی اصولا به علت محیط ناسالم و جو آلوده مردم زمان، غالبا عزلت اختیار می کرد و فقط برای اقامه [[نماز صبح]] به [[مسجد]] می رفت و اکثر اوقات با حالتی آمیخته به بیم و هراس بسر می برد و خویشتن را از [[منافقان]] پنهان می کرد و غالبا به تنهایی سرگرم تحقیق و مطالعه و تالیف بود.
  
رستم پاشا راضی شد كه شهید ثانی مراسم حج را برگزار كند و پس از پایان مراسم حج، شهید را به روم (عثمانی) برد آن گاه كه او را وارد كشور عثمانی نمود، در راه به شخصی برخوردند آن شخص از مامور سؤال كرد كه این مرد كیست؟
+
همزمان با ورود آن مامور، استاد در انگورستان خود سرگرم تالیف کتاب بوده است. این مامور موفق به دستگیری او نشد، چون به خاطر شهید گذشت که به سفر [[حج]] برود، مقدمات سفر [[مکه]] را آماده ساخت و در محملی که با روپوش بود نشست تا کسی او را نبیند و نشناسد.
  
گفت: از دانشمندان [[شیعه امامیه]] است كه بر حسب ماموریت او را نزد سلطان می برم. آن شخص گفت: تو درباره این مرد در اثنا راه كوتاهی كرده و او را آزار رسانده ای، ممكن است در حضور سلطان از تو شكایت كند و دوستان و یاران او نیز به حمایت و دفاع از وی برخیزند و برای تو موجبات ناراحتی و احیاناً قتل فراهم كنند صلاح در این است كه در همین جا سرش را از بدن جدا كنی و سر بریده او را نزد سلطان ببری این مرد فرومایه و پست فطرت در كنار دریا استاد بزرگوار را شهید كرد آن گاه سر بریده او را حضور سلطان آورد سلطان بر او برآشفت و سخت او را مورد توبیخ قرار داد و به وی گفت: من تو را مامور ساخته بودم كه او را زنده بیاوری، بنابراین به چه مجوزی او را كشتی؟
+
قاضی صیدا به سلطان روم (عثمانی) نامه ای نوشت که در بلاد [[شام]] ([[سوریه]]) مردی عالم زندگی می کند که [[بدعت]] گزار و بیرون از مذاهب چهارگانه [[اهل سنت]] و دست اندر کار نشر و تبلیغ عقائد خود می باشد. سلطان سلیم شخصی به نام رستم پاشا را که وزیر او بود، برای دستگیری شهید مامور ساخت و گفت باید او را زنده دستگیر کنی تا با دانشمندان استانبول (قسطنطنیه) مباحثه کند و از عقائد او تفتیش شود تا سرانجام از مذهب و آئین او مطلع گردند. رستم پاشا به جبع آمد و از شهید پرس و جو کرد، به او گفتند که به سفر حج رفته است.
  
سید عبدالرحیم عباسی كه با شهید ثانی سابقه دوستی و آشنایی داشت، با دیدن سر بریده شهید ثانی سخت متاثر گردید و سعی كرد تا سلطان را وادارد كه این مرد پلید را به قصاص خود برساند بالاخره مساعی او مؤثر واقع شد و رستم پاشا به جرم این جرم بزرگ، محكوم به [[مرگ]] گردید.
+
این مامور در اثنا راه مکه به شهید ثانی رسید و او را دستگیر کرد. شهید ثانی به او گفت: به من مهلت ده تا سفر حج را به انجام رسانم و من فرار نمی کنم و مناسک حج را زیر نظر و مراقبت تو انجام می دهم. پس از انجام مناسک به هر صورتی که دلخواه توست با من عمل کن. رستم پاشا راضی شد که شهید ثانی مراسم حج را برگزار کند و پس از پایان مراسم حج، شهید را به روم (عثمانی) برد. آن گاه که او را وارد کشور عثمانی نمود، در راه به شخصی برخوردند آن شخص از مامور سؤال کرد که این مرد کیست؟ گفت: از دانشمندان [[شیعه امامیه]] است که بر حسب ماموریت او را نزد سلطان می برم. آن شخص گفت: تو درباره این مرد در اثنا راه کوتاهی کرده و او را آزار رسانده ای، ممکن است در حضور سلطان از تو شکایت کند و دوستان و یاران او نیز به حمایت و دفاع از وی برخیزند و برای تو موجبات ناراحتی و احیاناً قتل فراهم کنند. صلاح در این است که در همین جا سرش را از بدن جدا کنی و سر بریده او را نزد سلطان ببری. پس این مرد فرومایه در کنار دریا استاد بزرگوار را شهید کرد آن گاه سر بریده او را حضور سلطان آورد. سلطان بر او برآشفت و سخت او را مورد توبیخ قرار داد و به وی گفت: من تو را مامور ساخته بودم که او را زنده بیاوری، بنابراین به چه مجوزی او را کشتی؟ در نهایت رستم پاشا به جرم این جرم بزرگ، او را [[قصاص]] نمود.
  
مدت سه روز جسد او بر روی زمین ماند و كسی او را دفن نكرد سرانجام جسد شریف او را به دریا افكندند خدای متعال غریق رحمتش فرماید و با امامان معصوم علیهم السلام محشور فرماید كه در تحقق آرمانشان، خویشتن را قربانی ساخت و طعمه ماهیان دریا گردید.<ref> معجم رجال الحدیث، ج ص 372 تا 377.</ref>
+
جسد آن شهید بزرگوار، مدت سه روز بر روی زمین ماند و کسی او را دفن نکرد و سرانجام جسد شریف او را به دریا افکندند.<ref> معجم رجال الحدیث، ج ۷، ص ۳۷۲ تا ۳۷۷.</ref> تاریخ شهادتش را ۹۶۵ یا ۹۶۶ قمری نوشته‌اند.
  
 
==پانویس==
 
==پانویس==
 
<references />
 
<references />
 
 
==منابع==
 
==منابع==
عقيقي بخشايشي، فقهاي نامدار شيعه، صفحه 191.
+
* عقیقی بخشایشی، فقهای نامدار شیعه، صفحه ۱۹۱.
  
'''پيوندها'''
+
== پيوندها ==
  
 
*'''[http://lib.ahlolbait.ir/parvan/resource.do?action=resource&id=35827&scope=0jH3eGvUjamdv9W66fnZl11LFXtjQjvP&flowLastAction=view&from=search&query=%D8%B4%D9%87%D9%8A%D8%AF%20%D8%AB%D9%80%D9%80%D8%A7%D9%86%D9%8A&field=&collectionPID=0&lang=&count=20&execute=true زندگينامه 1]'''
 
*'''[http://lib.ahlolbait.ir/parvan/resource.do?action=resource&id=35827&scope=0jH3eGvUjamdv9W66fnZl11LFXtjQjvP&flowLastAction=view&from=search&query=%D8%B4%D9%87%D9%8A%D8%AF%20%D8%AB%D9%80%D9%80%D8%A7%D9%86%D9%8A&field=&collectionPID=0&lang=&count=20&execute=true زندگينامه 1]'''
سطر ۱۸۹: سطر ۱۷۶:
 
*'''[http://lib.ahlolbait.ir/parvan/resource.do?action=resource&id=64360&scope=0jH3eGvUjakYkHaQJWsDsrTMOiXxMVVA&flowLastAction=view&from=search&query=%D8%B4%D9%87%D9%8A%D8%AF%20%D8%AB%D9%80%D9%80%D8%A7%D9%86%D9%8A&field=&collectionPID=0&lang=&count=20&execute=true زندگينامه 2]'''
 
*'''[http://lib.ahlolbait.ir/parvan/resource.do?action=resource&id=64360&scope=0jH3eGvUjakYkHaQJWsDsrTMOiXxMVVA&flowLastAction=view&from=search&query=%D8%B4%D9%87%D9%8A%D8%AF%20%D8%AB%D9%80%D9%80%D8%A7%D9%86%D9%8A&field=&collectionPID=0&lang=&count=20&execute=true زندگينامه 2]'''
  
*'''[http://lib.ahlolbait.ir/parvan/resource.do?action=resource&id=37195&scope=0jH3eGvUjakqEbGKIyryzVM63Daqqmzd&flowLastAction=view&from=search&query=%D8%B4%D9%87%D9%8A%D8%AF%20%D8%AB%D9%80%D9%80%D8%A7%D9%86%D9%8A&field=&collectionPID=0&lang=&count=20&execute=true کتاب م‍ن‍ي‍ة ‌‌ال‍م‍ري‍د ف‍ي‌ آداب ‌‌ال‍م‍ف‍ي‍د و‌ ال‍م‍س‍ت‍ف‍ي‍د]'''
+
*'''[http://lib.ahlolbait.ir/parvan/resource.do?action=resource&id=37195&scope=0jH3eGvUjakqEbGKIyryzVM63Daqqmzd&flowLastAction=view&from=search&query=%D8%B4%D9%87%D9%8A%D8%AF%20%D8%AB%D9%80%D9%80%D8%A7%D9%86%D9%8A&field=&collectionPID=0&lang=&count=20&execute=true کتاب م‍ن‍ي‍ة ‌‌ال‍م‍ري‍د ف‍ی‌ آداب ‌‌ال‍م‍ف‍ي‍د و‌ ال‍م‍س‍ت‍ف‍ي‍د]'''
  
 
*'''[http://lib.ahlolbait.ir/parvan/resource.do?action=resource&id=37194&scope=0jH3eGvUjakqEbGKIyryzfP-fNcXaQkr&flowLastAction=view&from=search&query=%D8%B4%D9%87%D9%8A%D8%AF%20%D8%AB%D9%80%D9%80%D8%A7%D9%86%D9%8A&field=&collectionPID=0&lang=&count=20&execute=true کتاب مسكن الفؤاد]'''
 
*'''[http://lib.ahlolbait.ir/parvan/resource.do?action=resource&id=37194&scope=0jH3eGvUjakqEbGKIyryzfP-fNcXaQkr&flowLastAction=view&from=search&query=%D8%B4%D9%87%D9%8A%D8%AF%20%D8%AB%D9%80%D9%80%D8%A7%D9%86%D9%8A&field=&collectionPID=0&lang=&count=20&execute=true کتاب مسكن الفؤاد]'''
  
*'''[http://lib.ahlolbait.ir/parvan/resource.do?action=resource&id=39582&scope=0jH3eGvUjanvgVCnSeeXeOgSVUsV9fst&flowLastAction=view&from=search&query=%D8%B4%D9%87%D9%8A%D8%AF%20%D8%AB%D9%80%D9%80%D8%A7%D9%86%D9%8A&field=&collectionPID=0&lang=&count=20&execute=true کتاب استقصاء الاعتبار في شرح الاستبصار]'''
+
*'''[http://lib.ahlolbait.ir/parvan/resource.do?action=resource&id=39582&scope=0jH3eGvUjanvgVCnSeeXeOgSVUsV9fst&flowLastAction=view&from=search&query=%D8%B4%D9%87%D9%8A%D8%AF%20%D8%AB%D9%80%D9%80%D8%A7%D9%86%D9%8A&field=&collectionPID=0&lang=&count=20&execute=true کتاب استقصاء الاعتبار فی شرح الاستبصار]'''
  
 
*'''[http://lib.ahlolbait.ir/parvan/resource.do?action=resource&id=35101&scope=0jH3eGvUjamtCLx1esril56M2zYMnVNl&flowLastAction=view&from=search&query=%D8%B4%D9%87%D9%8A%D8%AF%20%D8%AB%D9%80%D9%80%D8%A7%D9%86%D9%8A&field=&collectionPID=0&lang=&count=20&execute=true کتاب تسلية العباد در ترجمه مسكن الفواد]'''
 
*'''[http://lib.ahlolbait.ir/parvan/resource.do?action=resource&id=35101&scope=0jH3eGvUjamtCLx1esril56M2zYMnVNl&flowLastAction=view&from=search&query=%D8%B4%D9%87%D9%8A%D8%AF%20%D8%AB%D9%80%D9%80%D8%A7%D9%86%D9%8A&field=&collectionPID=0&lang=&count=20&execute=true کتاب تسلية العباد در ترجمه مسكن الفواد]'''
  
*'''[http://lib.ahlolbait.ir/parvan/resource.do?action=resource&id=50286&scope=0jH3eGvUjakMj85jgj04zjG17pDdVqSQ&flowLastAction=view&from=search&query=%D8%B4%D9%87%D9%8A%D8%AF%20%D8%AB%D9%80%D9%80%D8%A7%D9%86%D9%8A&field=&collectionPID=0&lang=&count=20&execute=true کتاب مسالك الافهام ال‍ي‌ ت‍ن‍ق‍ي‍ح‌ ش‍راي‍ع‌ الاس‍لام‌]'''
+
*'''[http://lib.ahlolbait.ir/parvan/resource.do?action=resource&id=50286&scope=0jH3eGvUjakMj85jgj04zjG17pDdVqSQ&flowLastAction=view&from=search&query=%D8%B4%D9%87%D9%8A%D8%AF%20%D8%AB%D9%80%D9%80%D8%A7%D9%86%D9%8A&field=&collectionPID=0&lang=&count=20&execute=true کتاب مسالك الافهام ال‍ی‌ ت‍ن‍ق‍ي‍ح‌ ش‍راي‍ع‌ الاس‍لام‌]'''
  
*'''[http://lib.ahlolbait.ir/parvan/resource.do?action=resource&id=39216&scope=0jH3eGvUjalzCibMg68vvTG17pDdVqSQ&flowLastAction=view&from=search&query=%D8%B4%D9%87%D9%8A%D8%AF%20%D8%AB%D9%80%D9%80%D8%A7%D9%86%D9%8A&field=&collectionPID=0&lang=&count=20&execute=true کتاب رسائل شهيد ثاني]'''
+
*'''[http://lib.ahlolbait.ir/parvan/resource.do?action=resource&id=39216&scope=0jH3eGvUjalzCibMg68vvTG17pDdVqSQ&flowLastAction=view&from=search&query=%D8%B4%D9%87%D9%8A%D8%AF%20%D8%AB%D9%80%D9%80%D8%A7%D9%86%D9%8A&field=&collectionPID=0&lang=&count=20&execute=true کتاب رسائل شهيد ثانی]'''
  
 
[[رده:علمای قرن دهم]]
 
[[رده:علمای قرن دهم]]

نسخهٔ ‏۱۴ ژوئیهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۰۶:۲۳

شیخ زین‌الدین علی عاملی (۹۱۱-۹۶۶ ق)، معروف به «شهید ثانی»، از جمله نوابغ نامی و مجتهدین شیعی که در قرن دهم هجری می زیسته است. وی یکی از اعیان و مفاخر فقهای نامدار شیعه، و یکی از اکابر متبحرین در علوم اسلامی و یکی از استوانه های فقهی و اجتهادی در طول ادوار فقه اسلامی می باشد که از نظر آثار و برکات وجودی کم نظیر می باشد. از آثار ماندگار شهید ثانی، می توان به «الروضه البهیه» در شرح «لمعه دمشقیه» اشاره کرد.

Shahid-thani.jpg
نام کامل شیخ زین الدین علی بن احمد
زادروز ۹۱۱ قمری
زادگاه جبل عامل لبنان
وفات ۹۶۶ قمری

Line.png

اساتید

سید حسن بن جعفر کرکی، شیخ علی بن عبدالعالی میسی، شیخ محمد بن مکی،...


آثار

الروضة البهية، روض الجنان فی شرح ارشاد الاذهان، البدایه فی علم الدرایه، ریحانة الادب، منیة المرید،...

ولادت و خاندان

زین الدین علی بن احمد عاملی جبعی در سیزدهم شوال ۹۱۱ قمری در روستای جُبَع در منطقه شیعه نشین جبل عامل در لبنان به دنیا آمد. وی به ابن حاجه نحاریری معروف بوده و مشهور به شهید ثانی است.

جد ششم او صالح نامی است که شاگرد علامه حلی بوده است. ظاهراً اصلاً اهل طوس بوده و از این رو شهید ثانی، گاهی الطوسی الشامی امضاء می کرده است.[۱]

از برکات وجودی شهید ثانی، با این فضائل روحی و معنوی، فرزند برومندی همچون علامه بزرگوار و دانشمند پارسا و ژرف نگر، جمال الدین حسن، به ثمر رسید که آثار گرانبهایی چون «معالم الدین و ملاذ المجتهدین» در اصول فقه و سایر علوم اسلامی به دنیای شیعه ارمغان آورد.

تحصیلات و استادان

وی همزمان با حیات پدر بزرگوارش، نورالدین علی بن احمد، تحصیلات مقدماتی را نزد او گذراند، سپس به قریه میس رفت و نزد شیخ ‌علی بن عبدالعالی میسی (م ۹۳۸ ه.ق) تحصیلات خود را ادامه داد و کتاب های شرائع الاسلام محقق حلی، و ارشاد الاذهان علامه حلی، و کتاب قواعد علامه را نزد او خواند.

شهید ثانی نزد محقق کرکی (قبل از آن که به ایران بیاید) نیز تحصیل کرده است.

سفرهای علمی:

او به منظور ادامه تحصیلات علمی، مسافرت های متعددی به نقاط مختلف جهان اسلام آغاز نمود، یعنی آن گاه که چندی در میس اقامت گزید، به کرک نوح رفت و نحو و اصول فقه را نزد سید جعفر کرکی، نویسنده کتاب المحجه البیضاء فراگرفت، و در سال ۹۳۴ ه.ق مجددا به جبع بازگشت و تا سال ۹۳۷ ه.ق در آن جا سرگرم مطالعه و تحقیق و مذاکرات علمی شد. در همین سال به دمشق مسافرت کرد و قریب یک سال و اندی در آن جا به تحصیلات خود ادامه داد و نزد شیخ محمد بن مکی حکیم و فیلسوف بزرگوار، پاره ای از کتب طب و حکمت و هیات را قرائت نمود و در محضر درس شیخ احمد جابر شرکت جست و کتاب شاطبیه را که در علم قرائت و تجوید است، بر او خواند.

او به سال ۹۳۸ ه.ق دوباره به جبع بازگشت، ولی نتوانست توقف خود را که موجب توقف علمی او می شد، چندان ادامه دهد، لذا مجددا آهنگ دمشق نمود تا از آن جا به مصر برود. البته مدتی کوتاه در دمشق درنگ کرد و کتاب صحیح مسلم و صحیح بخاری را در مدرسه سلیمیه نزد شمس الدین طولون قرائت کرد و سپس در نیمه ربیع الاول ۹۴۲ ه.ق به مصر حرکت نمود.

مدت مسافرت او از دمشق به مصر، حدود یک ماه به طول انجامید و در میان راه کرامات و خوارق عاداتی از وی مشاهده شد که شاگردش ابن العودی آن ها را بازگو کرده است. در مصر نزد شانزده استاد برجسته و دانشمند به اندوختن ذخایر علمی در علوم عربی، اصول فقه، هندسه، معانی، بیان، عروض، منطق، تفسیر و سایر علوم دیگر سرگرم شد.

شاگردش ابن العودی تمام اساتید او را در بغیة المرید نام می برد که از آن جمله است: شیخ ابوالحسن بکری، نویسنده کتاب الانوار فی مولد النبی و علامه مجلسی از این کتاب در بحارالانوار مطالبی نقل کرده است.

شهید ثانی در شوال ۹۴۴ ه.ق به زیارت خانه خدا و نیز زیارت قبر شریف پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و ائمه مدفون در بقیع موفق شد. در صفر ۹۴۴ ه.ق بار دیگر به موطن خود جبع مراجعت کرد. در ربیع الاول ۹۴۶ ه.ق به زیارت ائمه هدی علیهم السلام در عراق مشرف شد و در پنجم شعبان همان سال به جبع بازگشت و چند سالی در آن جا ماند. در ذی الحجه ۹۴۸ ه.ق مسافرت به بیت المقدس را در پیش گرفت و وارد این شهر شد و در محضر شیخ شمس الدین بن ابی اللطیف مقدسی، قسمتی از صحیح مسلم و بخاری را قرائت نمود و از این استاد اجازه روایت را اخذ کرد. پس از آن به موطن خود مراجعت نمود و در آن جا مشغول تحقیق و مطالعه و تدریس گشت.

پس از آن به صوب روم شرقی عزم سفر کرد و در هفدهم ربیع الاول ۹۴۹ ه.ق از طریق دمشق و حلب وارد قسطنطنیه گردید. این دانشمند بلند همت و سخت کوش به گوشه ای پناهنده گشت و در طی مدت هیجده روز دست اندر کار نگارش رساله ای شد که راجع به ده علم بود، ده مبحث جالب آن را در آن رساله تحریر کرد و آن را نزد قاضی عسکر محمد بن محمد بن قاضی زاده رومی که خود از دانشمندان برجسته آن دیار بشمار می رفت، فرستاد.

پس از ملاقات او با شهید ثانی، میان آن دو در مسائل مختلف مباحثات و مذاکرات علمی صورت گرفت و نوشته های شهید ثانی و نیز مذاکرات علمی او، قاضی رومی را بر آن داشت که صورت برنامه ای که حاوی وظائف مدارسی بود در اختیار او قرار داده و به او پیشنهاد کرد که در انتخاب مدرسه دلخواه خود مختار است و می تواند افاضات علمی و تدریسی خود را در هر مدرسه ای که مطابق سلیقه اوست اجرا نماید، و در ضمن با اصرار از او درخواست می کرد که در شام یا حلب به انجام وظیفه تدریس بپردازد. شهید ثانی پس از استخاره، اقامت در مدرسه نوریه واقع در بعلبک را انتخاب کرد و از سوی قاضی مزبور، اداره امور این مدرسه به وی، واگذار شد.

مدت توقف شهید ثانی در قسطنطنیه چهار ماه به طول انجامید و طبق معمول که لحظه ای را به هدر نمی داد، در طول این مدت کوتاه با سید عبدالرحیم عباسی، نویسنده کتاب معاهد التنصیص آشنایی پیدا کرد و با او مجالست و آمد و شد آغاز نمود و از محضرش از لحاظ علمی استفاضه می کرد.

در یازدهم رجب از طریق عراق به جبع بازگشت و در مسیر بازگشت خود به زیارت مراقد ائمه اطهار علیهم السلام تشرف حاصل نمود و این مراجعت با نیمه صفر ۹۵۳ ه.ق همزمان بود او سرانجام در بعلبک اقامت گزید.

او پس از اقامت در بعلبک، در سایه شهرت علمی، مرجعیت یافت و دانشمندان فرزانه و فضلای آن دیار، از دوردست ترین بلاد برای استفاضه علمی به محضر او روی می آوردند و از برکات علمی و اخلاقی او بهره کافی می گرفتند. وی در این شهر، تدریس جامعی را آغاز کرد، به این معنی که چون نسبت به مذاهب پنج گانه جعفری، حنفی، شافعی، مالکی و حنبلی از لحاظ آگاهی علمی کاملاً محیط و مسلط بود، بر اساس تمام این مذاهب پنجگانه تدریس می نمود و در حقیقت فقه مقارن و عقائد تطبیقی را تدریس می کرد و چنان که سلف صالح او، یعنی شیخ طوسی برای نخستین بار کتابی در زمینه فقه تطبیقی و حقوق تطبیقی اسلام تالیف کرده بود، شهید ثانی برای نخستین بار تدریس فقه تطبیقی را در شهر بعلبک بنیاد نهاد. توده مردم نیز بر حسب مذهب خود، پاسخ استفتائات خویش را از محضر او دریافت می کردند.

استادان:

از مجموع بحث ها و مدارک تاریخی که در زندگی این شهید عالیقدر در دست داریم، به این نتیجه می رسیم که شهید ثانی با مسافرت های متعدد خود، در صدد یافتن اساتیدی بود که بتواند بیشترین بهره های علمی را از محضر آنان بدست آورد. اگر چه نمی توانیم نام تمام اساتید او را برشماریم، ولی به خاطر مزید اطلاع از آن اساتیدی نام می بریم که اسامی آنان در مدارک تاریخی ضبط شده است و شهید ثانی از محضر آنان مستفیض گشته است و می نمایاند که شهید از درس اکثر اساتید برجسته در تمام مذاهب پنجگانه اسلامی استفاده شایان کرده است:

  1. پدر او، احمد عاملی جبعی (م ۹۲۵ ه ق) در میس.
  2. شیخ علی بن عبدالعالی میسی (م ۹۳۸ ه ق) در میس.
  3. شیخ محمد بن مکی حکیم و فیلسوف، در دمشق.
  4. سید حسن بن جعفر کرکی، در کرک نوح.
  5. شیخ احمد بن جابر، در دمشق.
  6. شمس الدین طولون دمشقی حنفی، در دمشق.
  7. شیخ ابوالحسن بکری.
  8. شیخ شمس الدین ابواللطیف مقدسی، در بیت المقدس.
  9. سید عبدالرحیم عباسی، در قسطنطنیه.
  10. ملا حسن جرجانی.
  11. ملا محمد استرآبادی.
  12. ملا محمد علی گیلانی.
  13. شهاب الدین بن نجار حنبلی.
  14. زین الدین حری مالکی.
  15. شیخ ناصرالدین طلاوی کفعمی.

تألیفات و آثار

آثار علمی این دانشمند پاک نهاد به دهها کتاب و رساله علمی می رسد و علی رغم اشتغالات دیگر تدریسی، حدود هفتاد اثر علمی از خود به جای گذاشت که ما به برخی از آن ها دست یافته و یا با نام پاره ای از آن ها ضمن ترجمه احوال او در مراجع مختلف آگاهی یافته ایم. تألیفات شهید ثانی که از «روض الجنان» آغاز می شود و به «الروضه البهیه» از لحاظ تاریخ تألیف پایان می گیرد. آثار شناخته شده این عالم بزرگوار و فقیه عالیقدر را بر حسب ترتیب موضوعی در زیر یاد می کنیم:

الف) کتب و رسالات فقهی:

  1. روض الجنان فی شرح ارشاد الاذهان، که ظاهراً نخستین اثر علمی این بزرگوار است که به تاریخ جمعه ۲۵ ذی القعده ۹۴۹ تالیف کرده است.
  2. مسالک الافهام فی شرح شرایع الاسلام (شرح «شرایع» محقق حلی)، که تاریخ پایان کتاب دیات آن ۲ ربیع الاول ۹۶۴ است.[۲]
  3. الفوائد العملیه فی شرح النفلیه.
  4. المقاصد العلیه فی شرح الالفیه، در ۱۹ ربیع الاول ۹۵۰.
  5. نتایج الافکار فی حکم المقیمین فی الاسفار، در دوشنبه ۲۷ رمضان ۹۵۰.
  6. رساله فی ارث الزوجه من العقار، در ۹۵۶.
  7. رساله فی احکام الحیوه، در سه شنبه ۲۵ ذی الحجه ۹۵۶.
  8. رساله فی وجوب صلوة الجمعه.
  9. رساله فی الحث علی صلوة الجمعه، این رساله، به جز رساله قبلی می باشد.
  10. رساله فی تحریم طلاق الحائض الحامل المدخول بها، الحاضر زوجها.
  11. رساله فی حکم طلاق الحائض الغائب عنها زوجها.
  12. رساله فی تحقیق النیه.
  13. مناسک الحج الکبیر.
  14. مناسک الحج الصغیر.
  15. رساله فی عدم جواز تقلید المیت.
  16. الفتاوی المختصره، غالبا در مسائل مربوط به عبادات است.
  17. رساله فی انفعال ماء البئر.
  18. رساله فیما اذا احدث المجنب حدثا صغیرا فی اثنا الغسل.
  19. رساله فیما اذا تیقن الحدث و الطهاره و شک فی السابق منهما.
  20. المسائل النجفیه (که هنگام بازگشت از استانبول (قسطنطنیه) به نجف، به آن ها پاسخ نوشته است).
  21. مسائل جبل عامل، که پس از مراجعت از مکه در جبل عامل پاسخ آن ها را نگاشته است.
  22. رساله فی عدم قبول الصلوة الا بالولایه.
  23. الرساله الاسطنبولیه فی الواجبات العینیه که هم در فقه و واجبات علمی و هم در مسائل اعتقادی است، در ۱۲ صفر ۹۵۲ ه.ق.
  24. الروضه البهیه فی شرح اللمعه الدمشقیه (شرح «لمعه» شهید اول)، که آن را در مدت ۶ ماه و ۶ روز، یا ۱۵ ماه تالیف کرده است.
  25. حاشیه المختصر النافع.
  26. حاشیه ارشاد الاذهان.
  27. حاشیه قواعد الاحکام.
  28. حاشیه شرایع الاسلام.

ب) کتب درایه:

  1. البدایه فی علم الدرایه: شهید ثانی در علم درایة الحدیث شاید نخستین دانشمند شیعی باشد که دست اندر کار تالیف مهم در این رشته باشد.
  2. شرح البدایه فی علم الدرایه.

ج) کتب اصول فقه:

  1. تمهید القواعد الاصولیه لتفریع الاحکام الشرعیه: این کتاب دارای ۱۰۰ قاعده اصولی و ۱۰۰ قاعده ادبی است که در اول محرم ۹۵۸ ه.ق تالیف کرده است.

د) کتب مربوط به حدیث:

  1. غنیه القاصدین فی اصطلاحات المحدثین.
  2. شرح حدیث الدنیا مزرعه الاخره.
  3. کتاب فی الاحادیث؛ مرحوم شیخ حر عاملی گوید: حدود هزار حدیث به خط شهید ثانی دیدم که از مشیخه حسن بن محبوب انتخاب کرده بود.

ه) کتب ادعیه:

  1. رساله فی الادعیه.
  2. رساله فی آداب الجمعه.

و) کلام:

  1. حقائق الایمان یا تحقیق الاسلام و الایمان، در شب دوشنبه، هشتم ذی القعده ۹۵۴ ه.ق.

ز) تفسیر:

  1. رساله فی شرح بسمله.

ح) نحو:

  1. منظومه فی النحو.
  2. شرح المنظومه فی النحو.

ط) اخلاق و عرفان دینی:

  1. منار القاصدین فی اسرار معالم الدین، در تعلیم و تربیت و اخلاق و عرفان.
  2. منیة المرید فی آداب المفید والمستفید، در آداب تعلیم و تعلم که کتابی فوق العاده مفید در امر آموزش و تربیت می باشد که صحیح ترین و کامل ترین ترجمه آن توسط دانشمند محترم، جناب آقای دکتر سید محمدباقر حجتی انجام پذیرفته است.
  3. مسکن الفؤاد عند فقد الاحبه و الاولاد (آرام بخش دل به هنگام از دست دادن دوستان و فرزندان) که این کتاب را پس از حادثه از دست دادن چند فرزند، پیش از شیخ حسن در تسلی خاطر خویش و دیگران، در روز جمعه اول رجب ۹۵۴ ه.ق نگاشته است.
  4. تلخیص مسکن الفؤاد.
  5. کشف الریبه عن احکام الغیبه.
  6. التنبیهات العلیه علی وظائف الصلوه الغیبیه، (یا اسرار الصلوه) که در اسرار عرفانی و نکات و آداب درونی و باطنی نماز می باشد و با استمداد از احادیث در ۹ ذی الحجه ۹۵۱ تحریر شده است.

ویژگی‌های اخلاقی

شهید ثانی با داشتن چنین مقام و شخصیت برجسته علمی و فقهی، در تامین پاره ای از ضروریات معاش شخصا تلاش می کرد. نوشته اند: وقتی هوا تاریک می شد و شب فرا می رسید، الاغی را که مرکب سواری او بود از خانه بیرون می آورد و به خارج شهر می راند و هیزم فراهم می آورد و بار بر آن می نمود و بدین وسیله سوخت منزل را برای خانواده اش فراهم می ساخت.

مرحوم خوانساری صاحب روضات الجنات، درباره شهید ثانی چنین می گوید: تاکنون در جمع دانشمندان بزرگ و برجسته شیعه کسی را به یاد ندارم که از لحاظ شکوه شخصیت، سعه صدر، خوش فهمی، حسن سلیقه، داشتن نظم و برنامه تحصیلی، کثرت اساتید، ظرافت طبع، معنویت سخن و پختگی و بی نقص بودن آثار علمی به پای او برسد، بلکه این استاد بزرگوار در تخلق به اخلاق الهی و قرب منزلت، چنان می نمایاند که تالی تِلو معصوم علیه السلام است و بلافاصله در رده پس از معصومان علیهم السلام قرار دارد.[۳]

شهید ثانی به هنگام میزبانی از واردین بی اختیار می گشت و در پذیرایی از میهمانان و تامین حوائج متقاضیان در حد ایثار و فداکاری می کوشید.

شهادت

دو نفر از مردم جبع برای مرافعه و محاکمه به شهید ثانی مراجعه کردند، او نیز طبق موازین دینی و ضوابط شرعی، دعوی را فیصله داد. طبیعی است در مرافعات، هر دو طرف منتفع نیستند، نتیجه به نفع یکی از طرفین و به ضرر دیگری فیصله یافت. شخص محکوم از این داوری به خشم آمد و نزد قاضی صیدا رفت و از او سعایت کرد که شهید ثانی رافضی و شیعه است. قاضی جریان را به سلطان سلیم اطلاع داد. از طرف او برای دستگیر کردن شهید، شخصی مامور شد. در پیگیری این ماموریت او وارد جبع شد، از مردم شهر سراغ شهید را می گرفت، به او گفتند که در شهر نیست.

شهید ثانی اصولا به علت محیط ناسالم و جو آلوده مردم زمان، غالبا عزلت اختیار می کرد و فقط برای اقامه نماز صبح به مسجد می رفت و اکثر اوقات با حالتی آمیخته به بیم و هراس بسر می برد و خویشتن را از منافقان پنهان می کرد و غالبا به تنهایی سرگرم تحقیق و مطالعه و تالیف بود.

همزمان با ورود آن مامور، استاد در انگورستان خود سرگرم تالیف کتاب بوده است. این مامور موفق به دستگیری او نشد، چون به خاطر شهید گذشت که به سفر حج برود، مقدمات سفر مکه را آماده ساخت و در محملی که با روپوش بود نشست تا کسی او را نبیند و نشناسد.

قاضی صیدا به سلطان روم (عثمانی) نامه ای نوشت که در بلاد شام (سوریه) مردی عالم زندگی می کند که بدعت گزار و بیرون از مذاهب چهارگانه اهل سنت و دست اندر کار نشر و تبلیغ عقائد خود می باشد. سلطان سلیم شخصی به نام رستم پاشا را که وزیر او بود، برای دستگیری شهید مامور ساخت و گفت باید او را زنده دستگیر کنی تا با دانشمندان استانبول (قسطنطنیه) مباحثه کند و از عقائد او تفتیش شود تا سرانجام از مذهب و آئین او مطلع گردند. رستم پاشا به جبع آمد و از شهید پرس و جو کرد، به او گفتند که به سفر حج رفته است.

این مامور در اثنا راه مکه به شهید ثانی رسید و او را دستگیر کرد. شهید ثانی به او گفت: به من مهلت ده تا سفر حج را به انجام رسانم و من فرار نمی کنم و مناسک حج را زیر نظر و مراقبت تو انجام می دهم. پس از انجام مناسک به هر صورتی که دلخواه توست با من عمل کن. رستم پاشا راضی شد که شهید ثانی مراسم حج را برگزار کند و پس از پایان مراسم حج، شهید را به روم (عثمانی) برد. آن گاه که او را وارد کشور عثمانی نمود، در راه به شخصی برخوردند آن شخص از مامور سؤال کرد که این مرد کیست؟ گفت: از دانشمندان شیعه امامیه است که بر حسب ماموریت او را نزد سلطان می برم. آن شخص گفت: تو درباره این مرد در اثنا راه کوتاهی کرده و او را آزار رسانده ای، ممکن است در حضور سلطان از تو شکایت کند و دوستان و یاران او نیز به حمایت و دفاع از وی برخیزند و برای تو موجبات ناراحتی و احیاناً قتل فراهم کنند. صلاح در این است که در همین جا سرش را از بدن جدا کنی و سر بریده او را نزد سلطان ببری. پس این مرد فرومایه در کنار دریا استاد بزرگوار را شهید کرد آن گاه سر بریده او را حضور سلطان آورد. سلطان بر او برآشفت و سخت او را مورد توبیخ قرار داد و به وی گفت: من تو را مامور ساخته بودم که او را زنده بیاوری، بنابراین به چه مجوزی او را کشتی؟ در نهایت رستم پاشا به جرم این جرم بزرگ، او را قصاص نمود.

جسد آن شهید بزرگوار، مدت سه روز بر روی زمین ماند و کسی او را دفن نکرد و سرانجام جسد شریف او را به دریا افکندند.[۴] تاریخ شهادتش را ۹۶۵ یا ۹۶۶ قمری نوشته‌اند.

پانویس

  1. برخی در مورد کلام استاد شهید مطهری، جایی که می فرماید: ظاهراً اهل طوس بوده است، از این رو گاهی الطوسی الشامی امضاء می کرده است. گفته اند که اصل آن الطلوسی الشامی بوده است، طلوسه روستایی از جبل عامل می باشد، گویا در اعیان الشیعه، ج ۷، ص ۱۴۳ و ریحانه الادب، ج ۳، ص ۲۸ آمده است با مراجعه ای که به آدرس اخیر داشتیم، چنین مطلبی نبود جهت حفظ امانت مطلب استاد به همان صورت اصلی نقل گردید مشاهیر دانشمندان اسلام، قمی، ج ۳، صفحات ۳۷۰ تا ۳۸۰.
  2. در حق این کتاب گفته اند: لولا کتاب مسالک الافهام * مااتضحت طریق شرائع الاسلام -- کلا ولا کشف الحجاب مؤلف * عن مشکلات غوامض الاحکام.
  3. روضات الجنات، ج ۳، ص ۳۸۷ ـ ۳۵۲، کد معرفی ۳۰۶.
  4. معجم رجال الحدیث، ج ۷، ص ۳۷۲ تا ۳۷۷.

منابع

  • عقیقی بخشایشی، فقهای نامدار شیعه، صفحه ۱۹۱.

پيوندها