جعفر بن محمد اشعری قمی: تفاوت بین نسخه‌ها

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به ناوبری پرش به جستجو
 
(۱ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۱ کاربر نشان داده نشده)
سطر ۱: سطر ۱:
جعفر بن محمد اشعری یکی از پر آوازه ترین ناقلان اخبار و آثار امامان بزرگوار شیعه و نامش در سراسر کتاب های حدیثی شیعی، نامی آشنا و شناخته شده است. در آثار و روایات شیعه، نام این محدّث عالیقدر به عنوان جعفر بن محمد القمّی و گاهی به نام جعفر بن محمد الاشعری و یا تحت عنوان جعفر بن محمد بن عبیداللّه اشعری، مطرح گردیده که این هر سه،اشاره به این محدّث بزرگوار دارد. او در عصر حضرت امام جواد و امام هادی و حضرت عسکری (ع) زیست می کرده است. 
+
'''«جعفر بن محمد اشعری قمی»''' از راویان و [[محدث|محدثان]] مشهور [[شیعه]] در قرن سوم هجری است. او در عصر [[امام جواد]]، [[امام هادی]] و [[امام حسن عسکری]] (علیهم‌السلام) زیست می‌کرده است. [[احمد بن محمد بن عیسی اشعری|احمد بن محمد بن عیسى]]، [[ابراهیم بن هاشم قمی|ابراهیم بن هاشم قمى]] و [[محمد بن خالد برقی|محمد بن خالد برقى]]، از شاگردان او هستند. 
 +
{{شناسنامه عالم
 +
||نام کامل = '''جعفر بن محمد اشعری قمی'''
 +
||تصویر=
 +
||زادروز = 
 +
|زادگاه = [[قم]]
 +
|وفات =  قرن سوم قمری
 +
|مدفن =
 +
|اساتید =  [[عبدالله بن میمون قداح]]، محمد بن عبیدالله اشعرى، فتح بن یزید، ابو یحیى واسطى، محمد بن سلیمان دیلمى،
 +
محمد بن عیسى قمى، ابو یحیى واسطى،...
 +
|شاگردان = [[احمد بن محمد بن عیسی اشعری|احمد بن محمد بن عیسى]]، [[ابراهیم بن هاشم قمی|ابراهیم بن هاشم قمى]] و [[محمد بن خالد برقی|محمد بن خالد برقى]]، [[محمد بن احمد اشعری قمی|محمد بن احمد بن یحیى]]، [[محمد بن حسن صفار|محمد بن حسن صفار]]،...
 +
|آثار =
 +
}}
 +
==نام و ولادت==
  
{{الگو:بخشی از یک کتاب}}
+
جعفر بن محمد اشعرى در خاندان سرافراز و بلندمرتبه اشعرى زاده شد و چون در شهر [[قم]] چشم به جهان گشود و در همانجا رشد علمى خود را آغاز کرده، قمى هم به او مى گویند.<ref>شیخ طوسى، فهرست، ص ۹۳.</ref>
'''منبع''' :ستارگان حرم، شماره 10.
 
  
'''نویسنده''':ابوالحسن ربّانی سبزواری
+
در آثار و روایات [[شیعه]]، نام این محدث عالی‌قدر به عنوان جعفر بن محمد القمى و گاهى به نام جعفر بن محمد الاشعرى و یا تحت عنوان جعفر بن محمد بن عبیدالله اشعرى مطرح گردیده که این هر سه، اشاره به این [[محدث]] بزرگوار دارد.<ref>معجم الرجال، ج۴، ص۹۸.</ref>
  
== ستاره بی غروب ==
+
این که جعفر بن محمد اشعرى در کدامین سده و در چه سالى پا به عرصه گیتى نهاد، در هاله اى از ابهام قرار دارد؛ ولى مى توان با کاوش و تحقیق در پاره اى از نشانه ها حدس زد که او در اواخر سده دوم هجرى به دنیا آمده است. تاریخ وفات او نیز معلوم نیست.
 +
==شخصیت علمی==
 +
جعفر بن محمد اشعرى یکى از پرآوازه ترین ناقلان اخبار [[ائمه اطهار|امامان]] بزرگوار [[شیعه]] بوده و نامش در سراسر کتابهاى حدیثى شیعى، نامى آشنا و شناخته شده است. در نوشتار گروهى از [[علم رجال|رجال]] شناسان، جایگاه بلند وى در حوزه [[فقه]] و [[حدیث]] روشن مى شود.
  
هر پژوهشگری که در مقوله معرفت دینی و فرهنگ شناسی تحقیق می کند، این نکته را به وضوح می یابد که یکی از سرزمین هایی که در عمق بخشیدن به مبانی و معارف دین و نشر آثار اهل بیت عصمت از خود شایستگی لازم را نشان داد، شهر قم بود؛ بویژه در سده های اول اسلام که ده ها بلکه صدها فقیه و محدّث ارجمند در دامن خود پروراند.
+
[[شیخ طوسى]] در «[[فهرست شیخ طوسی (کتاب)|فهرست]]»، این [[محدث]] را به عنوان یکى از مصنفان شیعه یاد کرده است.<ref>طوسى، فهرست، ص ۹۳.</ref> علامه بهبهانى درباره این محدث ابراز داشته است: این که [[محمد بن احمد اشعری قمی|محمد بن احمد بن یحیى]] در کتاب «نوادر الحکمه» خویش، جعفر بن محمد اشعرى را از گروه راویان مورد وثوق و اطمینان استثنا نکرده، بهترین گواه بر وثاقت و وجاهت جعفر بن محمد اشعرى قمى است.<ref>تنقیح المقال، ج۱، ص۲۲۵.</ref> آنچه این سخن را تقویت مى کند، این واقعیت آشکار است که از جعفر بن محمد اشعرى، [[احادیث]] فراوانى نقل شده است و روایات او در جاى جاى کتابهاى حدیثى به چشم مى خورد.<ref>همان.</ref>
  
== نام و ولادت ==
+
یکى از بزرگان عصر حاضر، پیرامون این شخصیت بزرگوار چنین مى نگارد: او یکى از حاملان و حافظان علوم امامان معصوم علیهم‌السلام است که بیش از صد روایت از او نقل شده است.<ref>موسوعة الفقهاء، ج۳، ص۱۶۸.</ref>
  
یکی از ستارگان حدیث و فقه شیعه که در روزگاران پیشین می زیست، جعفر بن محمد اشعری قمی است، که در خاندان سر افراز و بلند مرتبه اشعری، زاده شد و چون در شهر قم چشم به جهان گشود و در همان جا رشد علمی خود را آغاز کرده، قمی هم به او می گویند.<ref>- شیخ طوسی، فهرست، ص 93.</ref> وی توانست در زمانی کوتاه در جرگه چهره های برجسته دانشوران شیعه قرار گیرد.
+
با عنایت به زمان حیات شاگردان جعفر بن محمد اشعرى که در ادمه خواهد آمد، طبعاً او در عصر [[امام جواد]]، [[امام هادى]] و [[امام حسن عسکری|امام عسکری]]‌ علیهم االسلام زیست مى کرده است؛ اما این که مشخصاً او در گروه یاران کدام یک از حضرات معصومین قرار مى گیرد، چندان روشن نیست.
  
در آثار و روایات شیعه، نام این محدّث عالیقدر به عنوان جعفر بن محمد القمّی و گاهی به نام جعفر بن محمد الاشعری و یا تحت عنوان جعفر بن محمد بن عبیداللّه اشعری، مطرح گردیده که این هر سه، اشاره به این محدّث بزرگوار دارد.<ref>- معجم الرجال، ج 4، ص 98.</ref>
+
همچنین بعضى از دانشوران برجسته تراجم برآنند که هر چند این محدث بزرگوار، محضر [[ائمه اطهار|امامان]] را درک کرده و به فیض ملاقات آنان نایل آمده، ولى بدون واسطه از آن بزرگواران روایتى نقل نکرده است. بر همین اساس، [[شیخ طوسى]] او را در شمار محدثانى قرار داده است که از امامان، روایت نقل نکرده اند.<ref>الجامع فى الرجال، ج۱، ص۳۹۴؛ معجم الرجال، ج۴، ص۹۸؛ معالم العلما، ص۳۱؛ جامع الروات، ج۱، ص۱۵۸.</ref>
  
این که جعفر بن محمد اشعری، در کدامین سده و در چه سالی پا به عرصه گیتی نهاد، همانند سایر محدّثان شیعی، در هاله ای از ابهام قرار دارد؛ ولی می توان با کاوش و تحقیق در پاره ای از نشانه ها، که در لا به لای این نوشتار روشن خواهد شد، حدس زد که او در نیمه اول از سده دوم هجری، به دنیا آمد و شبستان زندگی خاندان خویش را رونق و صفا بخشید.
+
==استادان==
 +
جعفر بن محمد اشعرى قمى، براى فراگیرى و دریافت [[احادیث]] [[اهل بیت]] علیهم‌السلام از هیچ تلاشى کوتاهى نورزید و در این راه، اهتمام شایسته اى از خویش نشان داد. در این جا به نام جمعى از استادان روایتى او اشاره مى کنیم:
  
== ارزیابی شخصیّت ==
+
*[[عبدالله بن میمون قداح]]، از راویان [[امام صادق علیه السلام|امام صادق]] علیه‌السلام و از محدثان برجسته [[شیعه]]، که بیشتر روایات جعفر قمی از این استاد است.
 +
*پدر بزرگوارش، محمد بن عبیدالله اشعرى
 +
*فتح بن یزید
 +
*ابو یحیى واسطى
 +
*عبیدالله بن دهقان
 +
*محمد بن سلیمان دیلمى
 +
*محمد بن عیسى قمى.<ref>الجامع فى الرجال، ج۱، ص۳۹۴؛ و معجم الرجال، ج۴، ص۹۸.</ref>
  
بدون تردید جعفر بن محمد اشعری یکی از پر آوازه ترین ناقلان اخبار و آثار امامان بزرگوار شیعه و نامش در سراسر کتاب های حدیثی شیعی، نامی آشنا و شناخته شده است. گرچه در کتاب های رجال شناسانی همانند نجّاشی و کشّی، ستایش ویژه ای از او به چشم نمی خورد؛ امّا با جستار در نوشتار گروهی دیگر از آنان، که او را ستوده اند، جایگاه بلند وی در حوزه فقه و حدیث روشن می شود.
+
==شاگردان==
 +
به دلیل آن که جعفر بن محمد اشعرى در زمان خود شخصیتى نام‌آور در عرصه [[حدیث|حدیث]] شیعه بود، جماعتى از عاشقان و علاقه مندان به دانش حدیث که خود از چهره هاى سرشناس حدیثى و فقهى شیعه مى باشند، از خرمن علم او خوشه ها اندوختند. از میان آنان مى توان افراد ذیل را نام برد:
  
شیخ طوسی در «فهرست»، این محدّث را به عنوان یکی از مصنّفان شیعه یاد کرده است.<ref>- طوسی، فهرست، ص 93.</ref> از همین رو است که یکی از عالمان معروف اهل سنّت، در اثر برجسته خود «لسان المیزان» نام این محدّث را یاد آوری کرده و گفته است:
+
*[[احمد بن محمد بن عیسی اشعری|احمد بن محمد بن عیسى اشعرى قمى]]
 +
*[[ابراهیم بن هاشم قمی|ابراهیم بن هاشم قمى]]
 +
*[[محمد بن خالد برقی|محمد بن خالد برقى قمى]]
 +
*[[احمد بن محمد بن خالد برقى|احمد بن محمد بن خالد برقى قمى]]
 +
*[[محمد بن احمد اشعری قمی|محمد بن احمد بن یحیى]]
 +
*[[محمد بن حسن صفار|محمد بن حسن صفار قمى]]
 +
*[[سعد بن عبدالله اشعری قمی|سعد بن عبدالله اشعرى قمى]].<ref>رجال کشى، ج۲، ص ۵۱۵ و ۶۷۸.</ref>
  
طوسی، او را در گروه عالمان و مصنّفان شیعه قرار داد.<ref>- لسان المیزان، ج 3، ص 123.</ref>
+
==آثار و روایات==
 +
با این که برخى جعفر بن محمد اشعرى را صاحب کتاب مى دانند، اما نام و موضوع کتاب ایشان را معلوم نساخته اند.<ref>منتهى الامال، ج۲، ص۳۷۹.</ref>
  
به هر حال، خود این سخن، نشانه روشنی است از برجستگی این محدّث قمّی.
+
در انتهاى این نوشتار، مناسب است چند نمونه از روایات نقل شده از [[امام صادق]] علیه‌السلام توسط این راوى را ذکر نماییم:
  
علّامه بهبهانی نیز، که بی شک از بزرگ ترین شرح احوال نویسان و رجال شناسان اندیشمند شیعه است، درباره این محدّث ابراز داشته است: این که محمّد بن احمد بن یحیی در کتاب نوادر الحکمه خویش، جعفر بن محمّد اشعری را از گروه راویان مورد وثوق و اطمینان، استثنا نکرده، بهترین گواه بر وثاقت و وجاهت جعفر بن محمد اشعری قمی است.<ref>- تنقیح المقال، ج 1، ص 225.</ref> آنچه این سخن را تقویت می کند، این واقعیت آشکار است که از جعفر بن محمد اشعری، احادیث فراوانی نقل شده است و روایات او در جای جای کتاب های حدیثی به چشم می خورد.<ref>- همان.</ref>
+
* '''تاجر و محتکر:''' ایشان باواسطه روایت مى کند: «الجالب مرزوق والمحتکر ملعون؛<ref>شیخ طوسى، تهذیب، ج۷، ص۱۸۸؛ مجمع البحرین طبع قدیم، ماده جَلَبَ.</ref> تاجرى که سرمایه و مال خود را در معرض داد و ستد قرار دهد، روزى او فراوان خواهد بود؛ ولى کسى که مایحتاج مردم را [[احتکار|احتکار]] مى کند (تا در فرصت مناسب به قیمت بالاترى بفروشد) لعن پروردگار او را در بر خواهد گرفت».
 +
* '''قرض کردن:''' آن حضرت فرمود: «ایاکم والدَّین فانّه مذلة بالنهار و مهمّة فى اللیل؛<ref>تهذیب، ج۶، ص۲۰۳.</ref> از قرض کردن خوددارى کنید؛ چون مقروض بودن مایه سرافکندى و باعث دل مشغولى بدهکار است».
 +
* '''سرزمین کربلا:''' آن امام همام در روایتى دیگر مى فرماید: روزى حضرت [[امیرالمومنین]] علیه‌السلام به اتفاق جمعى از یاران خود از سرزمین [[کربلا]] مى گذشت. در این هنگام، چشمان آن حضرت آکنده از اشک شد. سپس با اشاره به واقعه شهادت [[امام حسین]] علیه‌السلام و یارانش، فرمود: «هذا مناخ رکابهم و هذا ملقى رحالهم و هنا مهراق دمائهم. طوبى لک من تربة علیک تهرق دماء الأحبّه؛ این جا محل استراحت اسبان آن‌ها و محل افکندن بار و بنه آنان است و در آن مکان، خونهاى آنان به زمین خواهد ریخت. خوشا به حال تو اى سرزمین کربلا! خونهاى دوستان خدا بر روى تو جارى خواهد شد».<ref>کامل الزیارات، باب۸۸، حدیث۱۱، ص۲۷۰.</ref>
 +
* '''یاد خدا:''' امام صادق علیه‌السلام به واسطه پدر بزرگوارش از [[رسول اکرم]] صلی الله علیه و آله نقل مى کند که او به یاران خویش فرمود: آیا به شما از بهترین و پاکترین عمل ها نزد پروردگار متعال و از بالا برنده درجات شما که از طلا و نقره بهتر و از این که با دشمنان دین جنگ کنید و بکشید یا به شهادت برسید، نیکتر است، خبر بدهم؟ گفتند: بله، ما را خبر ده اى رسول خدا! حضرت فرمود: «ذکراللّه کثیراً؛ خدا را بسیار یاد کردن».<ref>محاسن برقى، طبع دارالکتب الاسلامیه، باب ثواب الاعمال، ص ۳۸؛ وسائل الشیعه، ج۵، ص۳۷۶.</ref>
 +
* '''پرهیز از غفلت:''' جعفر بن محمد، باواسطه از امام جعفرصادق علیه‌السلام نقل مى کند: مراقب باشید که دچار [[غفلت]] نشوید که هر کس از راه خدا غافل شود، در حقیقت به ضرر خود اقدام کرده است و از سستى در امر خدا بپرهیزید که هر کس به دستورات و نهى هاى خداوند اهمیت ندهد، خداوند در [[روز قیامت]] او را خوار خواهد کرد.<ref>همان، ص۹۶.</ref>
 +
* '''یادگیرى دانش:''' در روایتى دیگر امام صادق علیه‌السلام از [[امام على]] علیه‌السلام روایت مى فرماید: «لایستحیى الجاهل اذا لم یعلم ان یتعلّم؛<ref>بحارالانوار، دارالکتب الاسلامیه، ج۱، ص۱۷۶.</ref> اگر انسانِ نادان مطلبى را نمى داند، نباید شرم مانع دانستن او شود».
 +
* '''دوستى با دینداران:''' همچنین امام صادق علیه‌السلام به نقل از رسول اکرم صلی الله علیه و آله فرمود: «مجالسة اهل الدّین شرف الدنیا والآخرة؛<ref>همان، حدیث۲، باب۴، ص۱۹۱.</ref> همنشینى و ارتباط با دینداران، سرافرازى دنیا و آخرت در پى مى آورد».
  
یکی از بزرگان عصر حاضر، پیرامون این شخصیت بزرگوار چنین می نگارد:
+
==پانویس==
 
+
<references />
او یکی از حاملان و حافظان علوم امامان معصوم (ع) است که بیش از صد روایت از او نقل شده است.<ref>- موسوعة الفقهاء، ج 3، ص 168.</ref>
 
 
 
== استادان ==
 
 
 
جعفر بن محمد اشعری قمی، برای فراگیری و دریافت احادیث اهل بیت، از هیچ تلاشی کوتاهی نورزید و در این راه، اهتمام شایسته ای از خویش نشان داد. وی با اشتیاق تمام، خود را به سرچشمه های دانش می رسانید و جان تشنه خود را سیراب می کرد. در این جا به نام جمعی از استادان روایتی او بسنده می کنیم:
 
 
 
1 - عبداللّه بن میمون قدّاح، که بیشتر روایات جعفر، از این استاد معروف است؛
 
 
 
2 - پدر بزرگوارش، محمد بن عبیداللّه اشعری ؛ 3 - فتح بن یزید؛ 4 - ابو یحیی واسطی؛ 5 - عبیداللّه بن دهقان؛ 6 - محمد بن سلیمان دیلمی؛ 7 - محمّد بن عیسی قمّی.<ref>- الجامع فی الرجال، ج 1، ص 394؛ و معجم الرجال، ج 4، ص 98.</ref>
 
 
 
عبداللّه بن میمون
 
 
 
چون بیشتر روایاتی که جعفر بن محمد اشعری نقل کرده است، از عبداللّه بن میمون می باشد، مناسب است اشاره ای کوتاه به منزلت این استاد حدیث شیعه داشته باشیم.
 
 
 
پدر عبداللّه، یکی از یاران امام باقر (ع) و امام صادق (ع) بود و از آن بزرگواران روایت می کند.خود عبداللّه هم، از امام جعفر صادق (ع) روایت می کند و از محدّثان موجّه و برجسته شیعه است.<ref>- رجال نجاشی، ص 148.</ref>
 
 
 
شیخ طوسی در «فهرست»، عبداللّه را صاحب کتاب می داند.<ref>- طوسی، فهرست، ص 103، شماره 431.</ref>
 
 
 
ابن ندیم نیز علاوه بر این که او را صاحب کتابی دانسته، او را در شمار فقیهان و عالمان و محدّثان شیعه آورده است. کشّی با نقل روایتی درباره عبداللّه می نگارد: روزی حضرت ابوجعفر (ع) (که ظاهراً حضرت جواد (ع) است.)، به عبداللّه بن میمون فرمود: چند شیعه همانند تو در شهر مکه زندگی می کنند؟ وی در پاسخ امام می گوید: چهار نفر. امام فرمود: شما چند تن، همچون نور هایی در دل تاریکی های زمین هستید.<ref>- ابن ندیم، فهرست، ص 275.</ref>
 
 
 
از مجموعه تحقیقات و پژوهش ها، بر می آید که این محدّث، از راویان برجسته اخبار و آثار اهل بیت (ع) بوده و در انتقال سخنان اهل بیت (ع) به نسل های بعد از خود و نیز در نشر مکتب امامان شیعه سهم به سزایی داشته است.
 
 
 
== شاگردان ==
 
 
 
به دلیل آن که این محدّث بزرگوار در زمان خود شخصیتی نام آور در عرصه حدیث شیعه بود، جماعتی از عاشقان و علاقه مندان به دانش حدیث، پروانه وار به گرد شمع وجود او جمع شدند و از خرمن علم او خوشه ها اندوختند.از میان آنان، می توان افراد ذیل را نام برد:
 
 
 
1 - احمد بن محمد بن عیسی اشعری قمی؛
 
2 - ابراهیم بن هاشم قمی ؛
 
3 - محمد بن خالد برقی قمی؛
 
4 - احمد بن محمد بن خالد برقی قمی ؛
 
5 - سهل بن زیاد؛
 
6 - محمد بن احمد بن یحیی
 
7 - محمدبن حسن صفار قمی ؛
 
8 - سعد بن عبداللّه اشعری قمی.<ref>- رجال کشی، ج 2، ص 515 و 678.</ref>
 
 
 
همان گونه که ملاحظه می شود، شاگردان جعفر بن محمد، از چهره های سرشناس حدیثی و فقهی شیعه می باشند و این نشانه و برهان قاطعی است بر عظمت و کمال این محدّث عالیقدر و پر مایه و فرهیخته.
 
 
 
دو نکته:
 
 
 
1 - با عنایت به حیات شاگردان جعفر بن محمد اشعری، طبعاً او در عصر حضرت امام جواد و امام هادی و حضرت عسکری (ع) زیست می کرده است؛ امّا این که مشخصاً او در گروه یاران کدام یک از حضرات معصومین قرار می گیرد، چندان روشن نیست.
 
 
 
2 - هر چند بعضی از دانشوران برجسته تراجم، برآنند که این محدّث بزرگوار، محضر امامان را درک کرده و به فیض ملاقات آنان نایل آمده، ولی بدون واسطه از آن بزرگواران روایتی نقل نکرده است. بر همین اساس، شیخ طوسی او را در شمار محدّثانی قرار داده است که از امامان، روایت نقل نکرده اند.<ref>- الجامع فی الرجال، ج 1، ص 394؛ معجم الرجال، ج 4، ص 98؛ معالم العلما، ص 31؛ جامع الروات، ج 1، ص 158.</ref>
 
 
 
== عصر زندگی ==
 
 
 
روزگار زندگی این محدّث، از قطعه های حسّاس و پر شکوه تاریخ اجتماعی و فرهنگی شیعه است؛ چه این که استعدادهای درخشان فقهی و حدیثی در این زمان فرخنده، خوش درخشیدند و هر یک از این استعدادها به سهم خود، در نشر و گسترش حدیث و فقه پر بار و عمیق آل پیغمبر (ع) ، فعالیّت های گسترده ای داشتند؛ به طوری که ظهور مردان بزرگی همانند احمد بن محمد بن عیسی اشعری، محمّد بن حسن صفّار، احمد بن محمد خالد برقی و جعفر بن محمد بن اشعری و ده ها محدّث دیگر در شهر قم، باعث گرایش مردم قم به سوی خاندان عصمت و طهارت گردید و پیوندهای ریشه دار عقیدتی و ولایی با امامان معصوم (ع) شکل گرفت. و شیعیان راستین نه تنها بر این ارتباط معنوی بسنده نکردند، بلکه حتّی با ارسال وجوه شرعی و هدایا و وقف اموال خود برای آن بزرگواران، به حمایت مالی از مکتب تشیع نیز می پرداختند.
 
 
 
همین رابطه نیرومند موجب می شد که از ناحیه دستگاه خلافت، فشارها و محدودیّت های فراوانی برای امامان، بخصوص برای امام هادی و امام حسن عسکری (ع) اعمال گردد؛ به عنوان نمونه: نزد متوکّل خلیفه ستمگر و خونخوار عبّاسی از امام هادی (ع) سعایت کردند که در منزل ایشان، سلاح های فراوان و نامه هایی، که شیعیان از قم فرستاده اند، موجود است و امام هادی (ع) قصد دارد بر ضدّ حکومت دست به قیام بزند. متوکّل دستور داد جمعی از رجّاله ها و پاسبانان، شبانه به خانه حضرت یورش بردند و موجب آزار و اذیت امام هادی (ع) شدند.<ref>- الجامع فی الرجال، ج 1، ص .394</ref>
 
 
 
== تذکّر ==
 
 
 
با این که برخی جعفر بن محمد اشعری را صاحب کتاب می دانند، امّا نام و موضوع کتاب ایشان را معلوم نساخته اند.<ref>- منتهی الامال، ج 2، ص 379.</ref>
 
 
 
== عروج ملکوتی ==
 
 
 
جعفر بن محمّد اشعری قمّی، که دل در گرو عشق و محبّت به امامان (ع) داشت، در نهایت روح ملکوتی اش به دیار پاکان پرواز کرد؛ اما این که در چه سالی و در کدام دیار چشم از جهان فروبست و نیز آرامگاه او، علی رقم تحقیق و بررسی، معلوم نیست.
 
 
 
== عطر روایات ==
 
 
 
در انتهای این نوشتار، مناسب است چند نمونه از روایات نقل شده از این راوی را ذکر نماییم و جان خود را با «یاس روایات»، عطرآگین سازیم.
 
 
 
تذکر این نکته ضروری است که روایات ذیل منقول از امام صادق (ع) می باشد.
 
 
 
'''تاجر و محتکر'''
 
 
 
ایشان با واسطه روایت می کند:
 
 
 
«الجالب مرزوق و المحتکر ملعون»؛<ref>- شیخ طوسی، تهذیب، ج 7، ص 188؛ مجمع البحرین طبع قدیم، ماده جَلَبَ.</ref> تاجری که سرمایه و مال خود را در معرض داد و ستد قرار دهد، روزی او فراوان خواهد بود؛ ولی کسی که ما یحتاج مردم را احتکار می کند (تا در فرصت مناسب به قیمت بالاتری بفروشد)، لعن پروردگار، او را در بر خواهد گرفت.
 
 
 
'''قرض کردن'''
 
 
 
آن حضرت فرمود:
 
 
 
«ایّاکّم و الدّین فانّه مذلة بالنهار و مهمّة فی اللیل»؛<ref>- تهذیب، ج 6، ص 203.</ref> از قرض کردن خودداری کنید؛ چون مقروض بودن در روز، مایه سرافکندی و در شب، باعث دل مشغولی بدهکار است.
 
 
 
'''سرزمین کربلا'''
 
 
 
آن امام همام در روایتی دیگر می فرماید:
 
  
روزی حضرت امیرالمؤمنین (ع) به اتفاق جمعی از یاران خود از سرزمین کربلا می گذشت. در این هنگام، چشمان آن حضرت آکنده از اشک شد. سپس با اشاره به واقعه شهادت امام حسین (ع) و یارانش، فرمود:
+
==منابع==
  
«هذا مناخ رکابهم و هذا ملقی رحالهم و هنا تهراق دمائهم. طوبی لک من تربة علیک تهرق دماء الأحبّه»؛ اینجا محل استراحت اسبان آنها و محل افکندن بار و بنه آنان است و در آن مکان، خون های آنان به زمین خواهد ریخت. خوشا به حال تو ای سرزمین کربلا! خون های دوستان خدا بر روی تو جاری خواهد شد.<ref>- کامل الزیارات، باب 88، حدیث 11، ص 270.</ref>
+
* ابوالحسن ربانى سبزوارى، [[ستارگان حرم]]، جلد ۱۰.
  
'''یاد خدا'''
+
[[رده:راویان حدیث]]
 
+
[[رده:علمای قرن سوم]]
حضرت صادق (ع) به واسطه پدر بزرگوارش از رسول اکرم (ص) نقل می کندکه او به یاران خویش فرمود:
 
 
 
آیا به شما از بهترین و پاک ترین عمل ها نزد پروردگار متعال و از بالا برنده درجات شما که از طلا و نقره بهتر و از این که با دشمنان دین جنگ کنید و بکشید یا به شهادت برسید، نیک تر است، خبر بدهم؟ گفتند: بله، ما را خبر ده ای رسول خدا! حضرت فرمود: ذکر اللّه کثیراً؛ خدا را بسیار یاد کردن.<ref>- محاسن برقی، طبع دارالکتب الاسلامیه، باب ثواب الاعمال، ص 38 و وسائل الشیعه، ج 5، ص 376.</ref>
 
 
 
'''نماز جماعت'''
 
 
 
و نیز آمده است: رسول اکرم (ص) با همسایگان مسجد شرط کرد که در وقت نماز، در مسجد حاضر شوند و نمازها را با جماعت بخوانند. سپس فرمود:
 
 
 
کسانی که در نماز جماعت شرکت نمی کنند، یا باید خود را ملزم به نماز جماعت گردانند یا این که به مردی از خاندان خویش دستور می دهم که خانه های آنها را بسوزاند.
 
 
 
مشابه مضمون این حدیث، احادیث دیگری نیز نقل شده که از بررسی مجموع آنها برمی آید که هدف اصلی، تشویق به نماز جماعت و ایجاد وحدت بین صفوف مسلمانان می باشد و در واقع عدم شرکت در عبادات جمعی، به معنی خروج از جرگه مسلمانان است.
 
 
 
'''پرهیز از غفلت'''
 
 
 
جعفر بن محمد، باز هم با واسطه از امام جعفر صادق (ع) نقل می کند:
 
 
 
مراقب باشید که دچار غفلت نشوید که هر کس از راه خدا غافل شود، در حقیقت به ضرر خود اقدام کرده است و از سستی در امر خدا بپرهیزید که هر کس به دستورات و نهی های خداوند اهمیت ندهد، خداوند در روز قیامت او را خوار خواهد کرد.<ref>- همان، ص 96.</ref>
 
 
 
'''یادگیری دانش'''
 
 
 
در روایتی دیگر امام صادق (ع) از امام علی بن ابیطالب (ع) روایت می فرماید:
 
 
 
«لایستحی الجاهل اذا لم یعلم ان یتعلّم»؛<ref>- بحارالانوار، دارالکتب الاسلامیه، ج 1، ص 176.</ref>اگر انسانِ نادان مطلبی را نمی داند، نباید شرم مانع دانستن او شود.
 
 
 
'''دوستی با دین داران'''
 
 
 
همچنین امام صادق (ع) به نقل از رسول اکرم (ص) فرمود:
 
 
 
«مجالسة اهل الدّین شرف الدنیا و الأخرة»؛<ref>- همان، حدیث 2، باب 4، ص 191.</ref> همنشینی و ارتباط با دین داران، سرافرازی دنیا و آخرت در پی می آورد.
 
 
 
==پانویس ==
 
<references />
 
[[رده:علمای قرن دوم]]
 

نسخهٔ کنونی تا ‏۲۷ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۱۸

«جعفر بن محمد اشعری قمی» از راویان و محدثان مشهور شیعه در قرن سوم هجری است. او در عصر امام جواد، امام هادی و امام حسن عسکری (علیهم‌السلام) زیست می‌کرده است. احمد بن محمد بن عیسى، ابراهیم بن هاشم قمى و محمد بن خالد برقى، از شاگردان او هستند.

نام کامل جعفر بن محمد اشعری قمی
زادگاه قم
وفات قرن سوم قمری

Line.png

اساتید

عبدالله بن میمون قداح، محمد بن عبیدالله اشعرى، فتح بن یزید، ابو یحیى واسطى، محمد بن سلیمان دیلمى، محمد بن عیسى قمى، ابو یحیى واسطى،...

شاگردان

احمد بن محمد بن عیسى، ابراهیم بن هاشم قمى و محمد بن خالد برقى، محمد بن احمد بن یحیى، محمد بن حسن صفار،...


نام و ولادت

جعفر بن محمد اشعرى در خاندان سرافراز و بلندمرتبه اشعرى زاده شد و چون در شهر قم چشم به جهان گشود و در همانجا رشد علمى خود را آغاز کرده، قمى هم به او مى گویند.[۱]

در آثار و روایات شیعه، نام این محدث عالی‌قدر به عنوان جعفر بن محمد القمى و گاهى به نام جعفر بن محمد الاشعرى و یا تحت عنوان جعفر بن محمد بن عبیدالله اشعرى مطرح گردیده که این هر سه، اشاره به این محدث بزرگوار دارد.[۲]

این که جعفر بن محمد اشعرى در کدامین سده و در چه سالى پا به عرصه گیتى نهاد، در هاله اى از ابهام قرار دارد؛ ولى مى توان با کاوش و تحقیق در پاره اى از نشانه ها حدس زد که او در اواخر سده دوم هجرى به دنیا آمده است. تاریخ وفات او نیز معلوم نیست.

شخصیت علمی

جعفر بن محمد اشعرى یکى از پرآوازه ترین ناقلان اخبار امامان بزرگوار شیعه بوده و نامش در سراسر کتابهاى حدیثى شیعى، نامى آشنا و شناخته شده است. در نوشتار گروهى از رجال شناسان، جایگاه بلند وى در حوزه فقه و حدیث روشن مى شود.

شیخ طوسى در «فهرست»، این محدث را به عنوان یکى از مصنفان شیعه یاد کرده است.[۳] علامه بهبهانى درباره این محدث ابراز داشته است: این که محمد بن احمد بن یحیى در کتاب «نوادر الحکمه» خویش، جعفر بن محمد اشعرى را از گروه راویان مورد وثوق و اطمینان استثنا نکرده، بهترین گواه بر وثاقت و وجاهت جعفر بن محمد اشعرى قمى است.[۴] آنچه این سخن را تقویت مى کند، این واقعیت آشکار است که از جعفر بن محمد اشعرى، احادیث فراوانى نقل شده است و روایات او در جاى جاى کتابهاى حدیثى به چشم مى خورد.[۵]

یکى از بزرگان عصر حاضر، پیرامون این شخصیت بزرگوار چنین مى نگارد: او یکى از حاملان و حافظان علوم امامان معصوم علیهم‌السلام است که بیش از صد روایت از او نقل شده است.[۶]

با عنایت به زمان حیات شاگردان جعفر بن محمد اشعرى که در ادمه خواهد آمد، طبعاً او در عصر امام جواد، امام هادى و امام عسکری‌ علیهم االسلام زیست مى کرده است؛ اما این که مشخصاً او در گروه یاران کدام یک از حضرات معصومین قرار مى گیرد، چندان روشن نیست.

همچنین بعضى از دانشوران برجسته تراجم برآنند که هر چند این محدث بزرگوار، محضر امامان را درک کرده و به فیض ملاقات آنان نایل آمده، ولى بدون واسطه از آن بزرگواران روایتى نقل نکرده است. بر همین اساس، شیخ طوسى او را در شمار محدثانى قرار داده است که از امامان، روایت نقل نکرده اند.[۷]

استادان

جعفر بن محمد اشعرى قمى، براى فراگیرى و دریافت احادیث اهل بیت علیهم‌السلام از هیچ تلاشى کوتاهى نورزید و در این راه، اهتمام شایسته اى از خویش نشان داد. در این جا به نام جمعى از استادان روایتى او اشاره مى کنیم:

  • عبدالله بن میمون قداح، از راویان امام صادق علیه‌السلام و از محدثان برجسته شیعه، که بیشتر روایات جعفر قمی از این استاد است.
  • پدر بزرگوارش، محمد بن عبیدالله اشعرى
  • فتح بن یزید
  • ابو یحیى واسطى
  • عبیدالله بن دهقان
  • محمد بن سلیمان دیلمى
  • محمد بن عیسى قمى.[۸]

شاگردان

به دلیل آن که جعفر بن محمد اشعرى در زمان خود شخصیتى نام‌آور در عرصه حدیث شیعه بود، جماعتى از عاشقان و علاقه مندان به دانش حدیث که خود از چهره هاى سرشناس حدیثى و فقهى شیعه مى باشند، از خرمن علم او خوشه ها اندوختند. از میان آنان مى توان افراد ذیل را نام برد:

آثار و روایات

با این که برخى جعفر بن محمد اشعرى را صاحب کتاب مى دانند، اما نام و موضوع کتاب ایشان را معلوم نساخته اند.[۱۰]

در انتهاى این نوشتار، مناسب است چند نمونه از روایات نقل شده از امام صادق علیه‌السلام توسط این راوى را ذکر نماییم:

  • تاجر و محتکر: ایشان باواسطه روایت مى کند: «الجالب مرزوق والمحتکر ملعون؛[۱۱] تاجرى که سرمایه و مال خود را در معرض داد و ستد قرار دهد، روزى او فراوان خواهد بود؛ ولى کسى که مایحتاج مردم را احتکار مى کند (تا در فرصت مناسب به قیمت بالاترى بفروشد) لعن پروردگار او را در بر خواهد گرفت».
  • قرض کردن: آن حضرت فرمود: «ایاکم والدَّین فانّه مذلة بالنهار و مهمّة فى اللیل؛[۱۲] از قرض کردن خوددارى کنید؛ چون مقروض بودن مایه سرافکندى و باعث دل مشغولى بدهکار است».
  • سرزمین کربلا: آن امام همام در روایتى دیگر مى فرماید: روزى حضرت امیرالمومنین علیه‌السلام به اتفاق جمعى از یاران خود از سرزمین کربلا مى گذشت. در این هنگام، چشمان آن حضرت آکنده از اشک شد. سپس با اشاره به واقعه شهادت امام حسین علیه‌السلام و یارانش، فرمود: «هذا مناخ رکابهم و هذا ملقى رحالهم و هنا مهراق دمائهم. طوبى لک من تربة علیک تهرق دماء الأحبّه؛ این جا محل استراحت اسبان آن‌ها و محل افکندن بار و بنه آنان است و در آن مکان، خونهاى آنان به زمین خواهد ریخت. خوشا به حال تو اى سرزمین کربلا! خونهاى دوستان خدا بر روى تو جارى خواهد شد».[۱۳]
  • یاد خدا: امام صادق علیه‌السلام به واسطه پدر بزرگوارش از رسول اکرم صلی الله علیه و آله نقل مى کند که او به یاران خویش فرمود: آیا به شما از بهترین و پاکترین عمل ها نزد پروردگار متعال و از بالا برنده درجات شما که از طلا و نقره بهتر و از این که با دشمنان دین جنگ کنید و بکشید یا به شهادت برسید، نیکتر است، خبر بدهم؟ گفتند: بله، ما را خبر ده اى رسول خدا! حضرت فرمود: «ذکراللّه کثیراً؛ خدا را بسیار یاد کردن».[۱۴]
  • پرهیز از غفلت: جعفر بن محمد، باواسطه از امام جعفرصادق علیه‌السلام نقل مى کند: مراقب باشید که دچار غفلت نشوید که هر کس از راه خدا غافل شود، در حقیقت به ضرر خود اقدام کرده است و از سستى در امر خدا بپرهیزید که هر کس به دستورات و نهى هاى خداوند اهمیت ندهد، خداوند در روز قیامت او را خوار خواهد کرد.[۱۵]
  • یادگیرى دانش: در روایتى دیگر امام صادق علیه‌السلام از امام على علیه‌السلام روایت مى فرماید: «لایستحیى الجاهل اذا لم یعلم ان یتعلّم؛[۱۶] اگر انسانِ نادان مطلبى را نمى داند، نباید شرم مانع دانستن او شود».
  • دوستى با دینداران: همچنین امام صادق علیه‌السلام به نقل از رسول اکرم صلی الله علیه و آله فرمود: «مجالسة اهل الدّین شرف الدنیا والآخرة؛[۱۷] همنشینى و ارتباط با دینداران، سرافرازى دنیا و آخرت در پى مى آورد».

پانویس

  1. شیخ طوسى، فهرست، ص ۹۳.
  2. معجم الرجال، ج۴، ص۹۸.
  3. طوسى، فهرست، ص ۹۳.
  4. تنقیح المقال، ج۱، ص۲۲۵.
  5. همان.
  6. موسوعة الفقهاء، ج۳، ص۱۶۸.
  7. الجامع فى الرجال، ج۱، ص۳۹۴؛ معجم الرجال، ج۴، ص۹۸؛ معالم العلما، ص۳۱؛ جامع الروات، ج۱، ص۱۵۸.
  8. الجامع فى الرجال، ج۱، ص۳۹۴؛ و معجم الرجال، ج۴، ص۹۸.
  9. رجال کشى، ج۲، ص ۵۱۵ و ۶۷۸.
  10. منتهى الامال، ج۲، ص۳۷۹.
  11. شیخ طوسى، تهذیب، ج۷، ص۱۸۸؛ مجمع البحرین طبع قدیم، ماده جَلَبَ.
  12. تهذیب، ج۶، ص۲۰۳.
  13. کامل الزیارات، باب۸۸، حدیث۱۱، ص۲۷۰.
  14. محاسن برقى، طبع دارالکتب الاسلامیه، باب ثواب الاعمال، ص ۳۸؛ وسائل الشیعه، ج۵، ص۳۷۶.
  15. همان، ص۹۶.
  16. بحارالانوار، دارالکتب الاسلامیه، ج۱، ص۱۷۶.
  17. همان، حدیث۲، باب۴، ص۱۹۱.

منابع