سبل الهدی و الرشاد فی سیرة خیر العباد (کتاب)
«سُبُل الهُدی و الرَشاد فی سیرة خیر العباد» تألیف محمد بن یوسف صالحى شامى (متوفای ۹۴۲ ق)، از جمله مفصلترین کتب مربوط به سیره و زندگی پیامبر اسلام (صلی الله علیه وآله) است.
 | |
| نویسنده | محمد بن یوسف صالحی شامی |
| موضوع | سیره پیامبر اسلام |
| زبان | عربی |
| تعداد جلد | ۱۲ |
|
| |
محتویات
معرفی کتاب
اهمیت کتاب «سُبُل الهُدی و الرَشاد فی سیرة خیر العباد» به آن است که مجموع مباحث مربوط به سیره پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله) را ارائه کرده و در دسترس قرار داده است.
محمد بن یوسف صالحى شامى (متوفای ۹۴۲ ق)، نوشته خود را از سیصد مصدر در زمینههاى مختلف حدیث و تاریخ و سیره و طبقات و رجال و تفسیر و ادب و لغت و... -یعنى آنچه در روزگار او در دسترس بوده-، گردآورده است. مؤلف، این کتاب را حاصل عمر خود دانسته و در مقدمه مىنویسد: «این کتابى است که من آن را از میان بیش از سیصد کتاب جمع آورى و انتخاب کردهام و همه کوششم در به دست آوردن اطلاعات صحیح بوده است... و در آن از احادیث جعلى هیچ نیاوردهام». لذا براى تحقیق در موضوع تاریخ صدر اسلام و سیره نبوى، مراجعه به این کتاب مفید است.
محتوای کتاب
تعداد ابواب کتاب «سُبُل الهُدی و الرَشاد» بیش از هزار است و صالحى شامی در پایان هر باب و پس از آنکه روایات مربوطه را آورده است، به توضیح مشکلات و بیان معناى الفاظ غریب و چگونگى ضبط کلمات مشکل مىپردازد.
مؤلف بر خلاف کتب معمول سیره و تاریخ، به توضیح مشکلات موجود در منقولات اعم از آیات شریفه و احادیث و متون تاریخى و اشعار نقل شده مىپردازد و بخش وسیعى از کتاب را به این مهم اختصاص داده است.
از مزایاى اثر حاضر، نقد و بررسى روایاتِ نقل شده است. البته بسیارى از این نظرات و تحقیقات، یافتههاى پیشینیان است که مؤلف با استفاده از آنها و با تصریح به نام و نشان مأخذ خویش، به نقد و بررسى روایات و اطلاعات مىپردازد.
از دیگر مزایاى این اثر، سلسلهاى از اطلاعات و تحقیقات کتابشناسى و رجالى است که مؤلف به طور ضمنى در مطاوى کتاب مىآورد و پارهاى از متون مهم سیره و رجال بزرگ آن را مىشناساند. شامى با جملاتى از قبیل: «تواترت الاخبار» و «فیه من عدم التثبّت ما ترى»، «رواه ابوداود و الترمذى و قال حسن صحیح» و «القول الاول رواه ابونعیم بسند ضعیف عن ابن عباس... و القول الثانى رواه الطبرانى و البیهقى و الضیاء بسند صحیح...» به اظهار نظر پرداخته است.
منابع کتاب
مؤلف از منابعى چون الروض الأنف سهیلى (م، ۵۸۱ ق)، شرح خشنى بر سیره ابن هشام (م، ۲۱۳ ق)، زاد المعاد فی هدی خیرالعباد ابن قیم جوزیه (م، ۷۵۱ ق)، عیون الاثر ابن سید الناس (م، ۷۳۴ ق)، الإشارة إلی سيرة المصطفی مُغلطاى (م، ۷۶۲ ق)، إمتاع الأسماع مقریزى (م، ۸۴۵ ق) و وفاء الوفاء سمهودى نقل کرده و براى عالمان بزرگ یا کتابهایى که به طور مکرر نام برده، اختصارات و رموزى قرار داده است.
در بخش نخست از هر باب، معمولاً همه اطلاعات ممکن از همه مصادر موجود و در دسترس آمده و اختلافات در نقل در کنار هم قرار مىگیرد و مصادر و راویان آنها معین و مشخص شدهاند. مانند مقایسه سند و متن اخبار تاریخى با یکدیگر.
با آنکه نسخ متعددى از این کتاب وجود دارد، محققان کتاب، نسخه اصل آن را نسخه کتابخانه صنعاء قرار دادهاند؛ زیرا کاملتر و صحیحتر بوده است. در این تحقیق، روایات و نصوص وارد در کتاب را با مآخذ اولیه آن مانند سیره ابن هشام و مغازى واقدى و تاریخ طبرى و إمتاع الأسماع و کتابهاى مسلم و بخارى و غیره مطابقه و مقابله کرده و جلد و صفحه مآخذ را در پاورقى مشخص مىکنند.
منابع
- نرم افزار نور السیرة، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
