درر الأحادیث النبویة بالأسانید الیحیویة (کتاب)
مقالهی مربوط به این عنوان از دانشنامه هنوز نوشته نشده است.
(احتمالا تصرف اندکی صورت گرفته است)
کتاب «دُرَر الأحادیث النبویّة بالأسانید الیَحیویّة» مجموعهای از احادیث روایت شده از یحیی بن حسین بن قاسم (م، ۲۹۸ ق) از پیشوایان زیدیه است، که توسط قاضی عبدالله محمد بن حمزة صعدی، گردآوری شده است. اثر حاضر، از جمله کتب معتبر حدیث زیدیه است که در مدارس علوم دینی آنان تدریس میشود و شامل ۳۹۵ روایت در موضوعات مختلف فقهی و اخلاقی و اعتقادی است.
 | |
| نویسنده | یحیی بن الحسین |
| موضوع | احادیث شیعه |
| زبان | عربی |
| تعداد جلد | ۱ |
| گردآوری | قاضی عبدالله محمد صعدی |
| محقق | عبدالله بن حمود عزّی |
|
| |
مؤلف
یحیی بن حسین بن قاسم معروف به «امام الهادی الی الحق» از نوادگان امام حسن علیه السلام، متولد ۲۴۵ ق. در قم، و از مهمترین امامان فرقه زیدیه است که صاحب مکتبی خاص به نام «هادويه» بشمار می رود.
یحیی بن حسین در سال ۲۸۴ ق، دولت امامان زیدی را در یمن پایه گذاری کرد. او در سال ۲۹۸ ق، پس از سال ها جهاد و مبارزه، در شهر صعده (مرکز فرمانرواییاش) وفات یافت.
از یحیی بن حسین تألیفات متعددی نیز در تفسیر، فقه و کلام به یادگار مانده که تاکنون بسیاری از آنها به چاپ نیز رسیده است، از جمله: «دُرَر الأحادیث النبویّة»، «تفسیر معانی القرآن»، «تثبيت الامامة»، «الأحکام فی الحلال والحرام» (در فقه)، «المجموعة الفاخرة»، «مجموع رسائل الامام الهادی الی الحق القویم» (در برگیرنده بیش از ۳۵ کتاب و مقاله) و رسائل العدل و التوحيد.
معرفی کتاب
کتاب «دُرَر الأحادیث النبویّة» از جمله کتب معتبر حدیث زیدیه است که در مدارس علوم دینی آنان تدریس می شود و دربرگیرنده اغلب احادیثی است که امام الهادی یحیی بن حسین در آثار مختلفش از جمله کتاب «الأحکام فی الحلال والحرام» آنها را ذکر کرده است.
این کتاب به وسیله قاضی عبدالله محمد بن حمزه بن ابینجم صعدی (م، ۶۴۷ ق) از علمای زیدی قرن هفتم هجری گردآوری شده است. قاضی عبدالله، در منطقه صعده یمن، متولیِ زعامت و قضاوت بود. او عالمی فقیه بود که به تقوا و عبادت شهرت داشت و شاگردان بسیاری تربیت کرد. علاوه بر «دُرَر الأحادیث»، کتاب «التبیان فی الناسخ والمنسوخ» او نیز منتشر شده است. همچنین باید از کتاب دیگر او «الأربعین فی فضائل امیرالمؤمنین» نام برد که تاکنون به چاپ نرسیده است.
قاضی عبدالله در این کتاب، مجموعه احادیثی را از خلال آثار امام «الهادی إلیالحق» که حدوداً ۲۲ کتاب میشود، در یک مجموعه گردآوری و به یک مجموعه حدیثی تبدیل کرده است. بنابراین، کتاب شامل مجموعهای از احادیث است که یحیی، در آثار خود از پدر و جدش نقل کرده است.
محتوای کتاب
کتاب «دُرَر الأحادیث النبویّة» دارای بیست باب شامل عناوین زیر است:
زهد، محاسن اخلاق، فضیلت پیامبر اسلام و اهل بیت و شیعیان، فضیلت روز جمعه، طهارت، نماز، زکات، روزه، حج، مرگ و جنائز، ازدواج، طلاق، جهاد، تجارت، پرهیز از می گساری و منکرات، ذبائح، خوردنی ها و آداب آن، قضاوت، وصیت و سیره.
در خاتمه نیز شرح حال امام الهادی یحیی بن حسین، فضایل او، دانشش، وفات و قبرش به قلم قاضی عبدالله آمده و در نهایت، دو روایت دیگر از امام هادی یحیی بن حسین را در فضیلت زیارت اهل بیت اضافه کرده است که در مجموع، تعداد روایات این کتاب را به عدد ۳۹۵ می رساند.
یکی از ویژگیهایی که در این دیده کتاب میشود، این است که گردآورنده (قاضی عبدالله) در پایان کتاب، تکملهای را از خود اضافه کرده و تعدادی حدیث را آورده که بین زیدیه رواج داشته و جزء روایات یحیی بن حسین نیست، بلکه افزودههای خود اوست که خصوصاً دربردارنده مجموعه احادیثی است که میخواهد حقانیت الهاديإلیالحق و امامت زیدی یمن را اثبات کند. این تکمله اهمیت زیادی دارد. گاهی احادیث جالبی - البته جالب از نظر یک پژوهشگر - در این تکمله پیدا میشود. از جمله آنها: «سيأتی رجل من أهل بيتی اسمه اسم نبی يملأ الأرض قسطا و عدلا كما مُلئت ظلما و جورا» و اسم نبی، یعنی یحیی و با استناد به این حدیث میخواهد ثابت کند که الهادی إلیالحق یحیی بن حسین، همان مهدی موعود است. درحالیکه در متون مختلف آمده است: «سيأتی رجل من بعدی اسمه اسمی و اسم أبيه اسم ابنی» یا «و اسم أبيه اسم أبی».
قاضی ابن صعده سعی کرده با تحریف این حدیث، به قضیه بنیانگذاری امامت زیدیه در یمن توسط الهادی إلیالحق، مشروعیت بدهد و آن را حل کند. البته بعد از الهادی إلیالحق، این حدیث به شکل دیگری مورد استفاده قرار گرفته است. در منابع اهل سنت، شاید در کتاب «الفردوس» دیلمی، حدیثی به این مضمون آمده است که: «سيأتی رجل من بعدی اسمه اسمی و اسم أبيه اسم نبی» که عبارت «اسمه اسمی» را دارد، ولی «و اسم أبيه اسم نبی» را اضافه دارد و احتمالاً همین حدیث است که ابن صعده از آن استفاده کرده است.
وضعیت نشر
«دُرَر الاحادیث النبویّة» که پیش از این چند بار به کوشش یحیی عبدالکریم فضیل (۱۳۳۲-۱۴۱۲ ق)، در بیروت و صنعا به چاپ رسیده بود، در سال ۲۰۰۲م/۱۴۲۲ ق. با تحقیقی جدید در ۱۸۲ صفحه، به کوشش عبدالله بن حمود عزّی، تجدید چاپ شده است.
این چاپ با مقدمه ناشر کتاب، موسسه فرهنگی امام زید بن علی علیه السلام، آغاز می شود. مقدمه دیگر آن، از محقق کتاب است که در آن مطالب سودمندی درباره حدیث زیدیه، شرح حالِ گردآورنده و سند کتاب به وی، ارائه کرده است. همچنین مقدمه دیگری از امام متوکل علی الله اسماعیل بن قاسم (۱۰۱۹-۱۰۸۷ق) و مقدمه چهارمی از گردآورنده کتاب، قاضی ابونجم، به آن افزوده شده است.
منابع
- نرم افزار جامع الاحادیث، بخش کتابشناسی، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
