شداد بن اوس
«شَدّاد بن أوس بن ثابت انصاری» (م ۵۸ ق)، محدّث و صحابی بزرگوار پیامبر اسلام صلی الله علیه وآله بود و به زهد شهرت داشت. شدّاد از یاران امام علی علیهالسلام نیز بهشمار میرفت و روایاتی در فضائل آن حضرت نقل کرده است.
نسب و خاندان
شدّاد بن أوس از قبیله بنیحُدَیله بود که نسب آنها به عمرو بن مالک بن نجّار میرسید.[۱] وی برادرزاده حسان بن ثابت، شاعر مشهور صدر اسلام بود.[۲] کنیه او را أبویعلی و أبوعبدالرحمن ذکر کردهاند.[۳]
پدرش أوس بن ثابت، از جمله انصاری بود که در بیعت عقبه حضور داشت[۴] و به گفته ابنسعد،[۵] عثمان بن عفان بعد از مهاجرت مسلمانان از مکه به مدینه، در خانه اوس بن ثابت اقامت گزید. همچنین پیامبر در جریان عقد مؤاخات میان مهاجران و انصار، میان اوس بن ثابت و عثمان پیمان برادری بست.[۶] ابن سعد[۷] و ابنعبدالبر[۸] از شهادت اوس در جنگ احد سخن گفتهاند.
شدّاد بن أوس چهار پسر به نامهای یعلی، محمد، عبدالوهاب و منذر، و دختری با نام خزرج داشت.[۹]
فعالیتهای اجتماعی و علمی
درباره شداد بن أوس و حضور او در غزوات پیامبر اختلاف نظر وجود دارد. برخی از حضور او در غزوه بدر سخن گفتهاند، اما بخاری[۱۰] در این مطلب تردید کرده است. شدّاد پس از فتح شام در زمان خلیفه دوم به امارت حِمص گماشته شد.[۱۱]
شدّاد بر اساس برخی شواهد، از نظر مواضع سیاسی و گرایش کلامی، به علویان گرایش داشته است[۱۲] و وقتی معاویه از او خواست بر منبر از امام علی علیهالسلام بدگویی کند، از این کار سرباز زد.[۱۳] همچنین، نپیوستن به اصحاب جمل و یاری کردن امیرالمؤمنین علی علیهالسلام[۱۴] و نقل روایات فضائل علی علیهالسلام، از دیگر شواهد این امر است.
شداد بن أوس به زهد شهرت داشت و معاصرانش او را بدین خصلت ستودهاند.[۱۵] درباره عبادت و ورع وی داستانهایی نقل شده است.[۱۶]
شدّاد از کعبالأحبار نقل روایت کرده و از وی أسامة بن عمیر هُذَلی، خالد بن مَعدان، پسرانش محمد و یعلی و کسان دیگری روایت کردهاند.[۱۷] روایات وی در صحاح سته نقل شده است.[۱۸]
وفات
محمد ابنسعد[۱۹] بدون اشاره به تاریخ دقیق، از مهاجرت شداد به بیتالمقدّس سخن گفته و اشاره کرده که شدّاد تا اواخر عمر خود در آنجا بهسر برده است.[۲۰] شدّاد بن اوس سرانجام در سال ۵۸ هجری در ۷۵ سالگی در بیتالمقدّس درگذشت و همانجا مدفون شد.[۲۱]
ابوحاتم رازی[۲۲] از محمد بن عبدالرحمن، نواده او نام برده و به اقامت او در بیتالمقدس اشاره کرده است. وی از پدر و جدش، شداد بن أوس روایت کرده و از او ابراهیم بن محمد بن یوسف فریابی حدیث نقل کرده است.[۲۳]
پانویس
- ↑ رجوع کنید به ابنخیاط، ص۱۵۶؛ الاستیعاب، ابنعبدالبر، ج۱، ص۱۱۷؛ تاریخ دمشق، ابنعساکر، ج۲۲، ص۴۰۵، ۴۱۷.
- ↑ طبقات، ابنسعد، ج۳، ص۵۰۳، ج۷، ص۴۰۱؛ ابوحاتم رازی، ج۲، قسم۱، ص۳۲۸.
- ↑ رجوع کنید به ابنعبدالبر، ج۲، ص۶۹۴؛ الاصابة، ابنحجر، ج۳، ص۳۱۹.
- ↑ طبقات، ابنسعد، ج۳، ص۵۰۳؛ الاستیعاب، ابنعبدالبر، ج۱، ص۱۱۷.
- ↑ طبقات، ج۳، ص۵۵ـ۵۶.
- ↑ ابنسعد، ج۳، ص۵۶.
- ↑ طبقات، ج۳، ص۵۰۳.
- ↑ الاستیعاب، ج۱، ص۱۱۷.
- ↑ ابنعساکر، ج۲۲، ص۴۰۹؛ مزی، ج۱۲، ص۳۹۲.
- ↑ الصحیح، ج۲، قسم۲، ص۲۲۴.
- ↑ مزی، ج۱۲، ص۳۹۰.
- ↑ رجوع کنید به ابنعساکر، ج۲۲، ص۴۱۶.
- ↑ رجوع کنید به الارشاد، مفید، ص۹۶ـ۹۷.
- ↑ رجوع کنید به خزاز قمی، ص۱۸۰ـ۱۸۲.
- ↑ رجوع کنید به ابنعبدالبر، ج۲، ص۶۹۴ـ۶۹۵؛ ابنعساکر، ج۲۲، ص۴۱۰.
- ↑ رجوع کنید به ابنعساکر، ج۲۲، ص۴۱۵ـ۴۱۶؛ مزی، ج۱۲، ص۳۹۱.
- ↑ رجوع کنید به مزی، ج۱، ص۳۹۰.
- ↑ رجوع کنید به مزی، ج۱۲، ص۳۹۲.
- ↑ طبقات، ج۷، ص۴۰۱.
- ↑ رجوع کنید به ابنعبدالبر، ج۲، ص۶۹۴.
- ↑ ابنحبان، ج۳، ص۱۸۵ـ۱۸۶؛ مزی، ج۱۲، ص۳۹۲؛ ابنسعد، ج۷، ص۴۰۱.
- ↑ ج۳، قسم۲، ص۳۱۵.
- ↑ ابوحاتم رازی، همانجا.
منابع
- دانشنامه جهان اسلام، مدخل "شداد بن اوس" از سعید شفیعی.
