شعر عاشورا: تفاوت بین نسخهها
مهدی موسوی (بحث | مشارکتها) (ویرایش) |
مهدی موسوی (بحث | مشارکتها) |
||
| سطر ۱: | سطر ۱: | ||
{{مدخل دائرة المعارف|کتاب [[فرهنگ عاشورا(کتاب)|فرهنگ عاشورا]]}} | {{مدخل دائرة المعارف|کتاب [[فرهنگ عاشورا(کتاب)|فرهنگ عاشورا]]}} | ||
| − | استفاده از قالب نافذ و ماندگار شعر براى زنده نگهداشتن حماسه [[روز عاشورا|عاشورا]] و یاد [[امام حسین]] | + | استفاده از قالب نافذ و ماندگار [[شعر]] براى زنده نگهداشتن حماسه [[روز عاشورا|عاشورا]] و یاد [[امام حسین]] علیهالسلام، از دیرباز رواج داشته و مورد تشویق [[اهل البیت|اهل بیت]] علیهمالسلام بوده است. [[مرثیه|مرثیه]]، از محورهاى عمده سرودههاى شاعران [[شیعه|شیعى]] و علاقهمند به خاندان [[نبوت]] به شمار مىآید. |
== اهمیت شعر عاشورایی == | == اهمیت شعر عاشورایی == | ||
| − | [[امام حسین]] علیه السلام | + | [[امام حسین]] علیه السلام کشتۀ اشکها ([[قتیل العبرات]]) و زندۀ [[مرثیه|مرثیهها]] است. از [[امام صادق]] علیه السلام روایت است: «ما من أحد قال فى الحسین شعرا فبکى و أبکى به الّا اوجب الله له الجنة و غفر له».<ref>رجال شیخ طوسى، ص ۲۸۹.</ref> از این رهگذر، انبوهى از سرودههاى عاشورایى در قالب [[قصیده|قصیده]]، [[مثنوی (قالب شعر)|مثنوى]]، [[رباعی|رباعى]]، [[دوبیتی|دوبیتى]]، [[ترکیب بند|ترکیببند]]، [[نوحه]] و [[تعزیه|تعزیه]] در [[فرهنگ]] دینى ما وجود دارد که در سوگواری ها و مناسبت هاى گوناگون مورد بهرهبردارى قرار مىگیرد. |
| − | شاعران عاشورایى، احساس خویش را نسبت به آن حماسه در قالب [[شعر]]، بیان مىکنند و از این راه، بخشى از ادبیات غنى شیعه در زبان هاى مختلف شکل مىگیرد. در زبان عربى از همان آغاز پس از حادثه [[کربلا]]، آن ماجرا به شعر راه یافت و بازماندگان شهدا از [[اهل البیت|اهل بیت]] علیهم السلام به سرودن مرثیه پرداختند. سپس شاعران دیگر در سال ها و قرن هاى دیگر، همواره شعر را در ترسیم نهضت کربلا و مصیبت هاى اهل بیت به کار گرفتند. | + | شاعران عاشورایى، احساس خویش را نسبت به آن حماسه در قالب [[شعر]]، بیان مىکنند و از این راه، بخشى از ادبیات غنى [[شیعه]] در زبان هاى مختلف شکل مىگیرد. در زبان عربى از همان آغاز پس از حادثه [[کربلا]]، آن ماجرا به شعر راه یافت و بازماندگان شهدا از [[اهل البیت|اهل بیت]] علیهم السلام به سرودن مرثیه پرداختند. سپس شاعران دیگر در سال ها و قرن هاى دیگر، همواره شعر را در ترسیم نهضت کربلا و مصیبت هاى اهل بیت به کار گرفتند. |
== سبک اشعار عاشورایی == | == سبک اشعار عاشورایی == | ||
| − | سبک شاعران در سرودن شعر [[روز عاشورا|عاشورا]] نیز متفاوت بوده است. برخى در قالب سوزناکترین | + | سبک شاعران در سرودن شعر [[روز عاشورا|عاشورا]] نیز متفاوت بوده است. برخى در قالب سوزناکترین [[مرثیه|مرثیهها]]، عواطف را برانگیختهاند و به جنبههاى عاطفى و روحى بیشتر تکیه داشتهاند، برخى حالت [[مقتل]] و واقعهنگارى و ثبت قضایا را دارد، برخى هم بخصوص از شاعران متاخر و معاصر، چه عرب و چه فارس، در سرودههاى خویش حالت نقد نسبت به عزادارى و [[گریه|گریه]] صرف دارند و عاشورا را از زاویه حماسى و انقلابىاش نگریسته و مطرح ساختهاند، تا الگویى براى مبارزه با [[ظلم|ستم]] و ستمگران و دفاع از [[حق]] و [[عدل]] و انسانیت و آزادگى باشد و از این که [[شیعه|شیعه]] و مسلمانان از حادثه عاشورا تنها به گریه و ماتم بسنده کنند و درس تعهد اجتماعى و تلاش و تحرک سیاسى نگیرند، نکوهش کردهاند. |
| − | در هر صورت آنچه در شعر عاشورا ضرورى است، آن است که هم مستند و صحیح و متکى به منابع معتبر تاریخى و [[حدیث|حدیثى]] باشد، هم چهره منفى و انحرافى از شخصیت هاى عاشورا و واقعه [[کربلا]] که رنگ ذلت و زبونى دارد یا آمیخته به اغراق و گزافهگویى است، نداشته باشد.<ref> | + | در هر صورت آنچه در شعر عاشورا ضرورى است، آن است که هم مستند و صحیح و متکى به منابع معتبر تاریخى و [[حدیث|حدیثى]] باشد، هم چهره منفى و انحرافى از شخصیت هاى عاشورا و واقعه [[کربلا]] که رنگ ذلت و زبونى دارد یا آمیخته به اغراق و گزافهگویى است، نداشته باشد.<ref>ر.ک: "شکوه شعر عاشورا در زبان فارسی"، محمدعلی مجاهدی، پژوهشکده تحقیقات سپاه.</ref> |
==شاعران مرثیهسرا== | ==شاعران مرثیهسرا== | ||
| − | + | برخی از شاعران و [[مرثیه|مرثیه]] سرایان مشهور [[اهل البیت|اهل بیت]] علیهمالسلام عبارتند از: | |
| − | + | *[[کمیت اسدی]] (م، ۱۲۶ ق)، | |
| + | *[[سید حمیری|سید حمیرى]] (م، ۱۷۳ ق)، | ||
| + | *[[منصور نمری|منصور نمرى]] (م، ۱۹۰ ق)، | ||
| + | *[[دعبل خزاعی|دعبل خزاعى]] (م، ۲۴۶ ق)، | ||
| + | *[[ابو فراس حمدانی]] (م، ۳۵۷ ق)، | ||
| + | *[[سید رضی|سید رضى]] (م، ۴۰۶ ق)، | ||
| + | *[[ابراهیم کفعمی|ابراهیم کفعمى]] (م، ۹۰۵ ق)، | ||
| + | *[[محتشم كاشانى]] (م، ۹۹۶ ق). | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
<references /> | <references /> | ||
==منابع== | ==منابع== | ||
| − | * | + | * [[فرهنگ عاشورا (کتاب)|فرهنگ عاشورا]]، جواد محدثی، نشر معروف. |
| − | |||
| − | |||
{{الگو:واقعه عاشورا}} | {{الگو:واقعه عاشورا}} | ||
| + | [[رده: شعر]][[رده:گفتارهای عاشورائی]][[رده: مرثیه عاشورا]] | ||
نسخهٔ کنونی تا ۲۷ مارس ۲۰۲۶، ساعت ۱۸:۲۱
استفاده از قالب نافذ و ماندگار شعر براى زنده نگهداشتن حماسه عاشورا و یاد امام حسین علیهالسلام، از دیرباز رواج داشته و مورد تشویق اهل بیت علیهمالسلام بوده است. مرثیه، از محورهاى عمده سرودههاى شاعران شیعى و علاقهمند به خاندان نبوت به شمار مىآید.
اهمیت شعر عاشورایی
امام حسین علیه السلام کشتۀ اشکها (قتیل العبرات) و زندۀ مرثیهها است. از امام صادق علیه السلام روایت است: «ما من أحد قال فى الحسین شعرا فبکى و أبکى به الّا اوجب الله له الجنة و غفر له».[۱] از این رهگذر، انبوهى از سرودههاى عاشورایى در قالب قصیده، مثنوى، رباعى، دوبیتى، ترکیببند، نوحه و تعزیه در فرهنگ دینى ما وجود دارد که در سوگواری ها و مناسبت هاى گوناگون مورد بهرهبردارى قرار مىگیرد.
شاعران عاشورایى، احساس خویش را نسبت به آن حماسه در قالب شعر، بیان مىکنند و از این راه، بخشى از ادبیات غنى شیعه در زبان هاى مختلف شکل مىگیرد. در زبان عربى از همان آغاز پس از حادثه کربلا، آن ماجرا به شعر راه یافت و بازماندگان شهدا از اهل بیت علیهم السلام به سرودن مرثیه پرداختند. سپس شاعران دیگر در سال ها و قرن هاى دیگر، همواره شعر را در ترسیم نهضت کربلا و مصیبت هاى اهل بیت به کار گرفتند.
سبک اشعار عاشورایی
سبک شاعران در سرودن شعر عاشورا نیز متفاوت بوده است. برخى در قالب سوزناکترین مرثیهها، عواطف را برانگیختهاند و به جنبههاى عاطفى و روحى بیشتر تکیه داشتهاند، برخى حالت مقتل و واقعهنگارى و ثبت قضایا را دارد، برخى هم بخصوص از شاعران متاخر و معاصر، چه عرب و چه فارس، در سرودههاى خویش حالت نقد نسبت به عزادارى و گریه صرف دارند و عاشورا را از زاویه حماسى و انقلابىاش نگریسته و مطرح ساختهاند، تا الگویى براى مبارزه با ستم و ستمگران و دفاع از حق و عدل و انسانیت و آزادگى باشد و از این که شیعه و مسلمانان از حادثه عاشورا تنها به گریه و ماتم بسنده کنند و درس تعهد اجتماعى و تلاش و تحرک سیاسى نگیرند، نکوهش کردهاند.
در هر صورت آنچه در شعر عاشورا ضرورى است، آن است که هم مستند و صحیح و متکى به منابع معتبر تاریخى و حدیثى باشد، هم چهره منفى و انحرافى از شخصیت هاى عاشورا و واقعه کربلا که رنگ ذلت و زبونى دارد یا آمیخته به اغراق و گزافهگویى است، نداشته باشد.[۲]
شاعران مرثیهسرا
برخی از شاعران و مرثیه سرایان مشهور اهل بیت علیهمالسلام عبارتند از:
- کمیت اسدی (م، ۱۲۶ ق)،
- سید حمیرى (م، ۱۷۳ ق)،
- منصور نمرى (م، ۱۹۰ ق)،
- دعبل خزاعى (م، ۲۴۶ ق)،
- ابو فراس حمدانی (م، ۳۵۷ ق)،
- سید رضى (م، ۴۰۶ ق)،
- ابراهیم کفعمى (م، ۹۰۵ ق)،
- محتشم كاشانى (م، ۹۹۶ ق).
پانویس
منابع
- فرهنگ عاشورا، جواد محدثی، نشر معروف.
 |
|||
| قبل از واقعه | |||
| شرح واقعه |
| ||
| پس از واقعه | |||
| بازتاب واقعه | |||
| وابسته ها | |||
