شعر عاشورا
استفاده از قالب نافذ و ماندگار شعر براى زنده نگهداشتن حماسه عاشورا و یاد امام حسین علیهالسلام، از دیرباز رواج داشته و مورد تشویق اهل بیت علیهمالسلام بوده است. مرثیه، از محورهاى عمده سرودههاى شاعران شیعى و علاقهمند به خاندان نبوت به شمار مىآید.
اهمیت شعر عاشورایی
امام حسین علیه السلام کشتۀ اشکها (قتیل العبرات) و زندۀ مرثیهها است. از امام صادق علیه السلام روایت است: «ما من أحد قال فى الحسین شعرا فبکى و أبکى به الّا اوجب الله له الجنة و غفر له».[۱] از این رهگذر، انبوهى از سرودههاى عاشورایى در قالب قصیده، مثنوى، رباعى، دوبیتى، ترکیببند، نوحه و تعزیه در فرهنگ دینى ما وجود دارد که در سوگواری ها و مناسبت هاى گوناگون مورد بهرهبردارى قرار مىگیرد.
شاعران عاشورایى، احساس خویش را نسبت به آن حماسه در قالب شعر، بیان مىکنند و از این راه، بخشى از ادبیات غنى شیعه در زبان هاى مختلف شکل مىگیرد. در زبان عربى از همان آغاز پس از حادثه کربلا، آن ماجرا به شعر راه یافت و بازماندگان شهدا از اهل بیت علیهم السلام به سرودن مرثیه پرداختند. سپس شاعران دیگر در سال ها و قرن هاى دیگر، همواره شعر را در ترسیم نهضت کربلا و مصیبت هاى اهل بیت به کار گرفتند.
سبک اشعار عاشورایی
سبک شاعران در سرودن شعر عاشورا نیز متفاوت بوده است. برخى در قالب سوزناکترین مرثیهها، عواطف را برانگیختهاند و به جنبههاى عاطفى و روحى بیشتر تکیه داشتهاند، برخى حالت مقتل و واقعهنگارى و ثبت قضایا را دارد، برخى هم بخصوص از شاعران متاخر و معاصر، چه عرب و چه فارس، در سرودههاى خویش حالت نقد نسبت به عزادارى و گریه صرف دارند و عاشورا را از زاویه حماسى و انقلابىاش نگریسته و مطرح ساختهاند، تا الگویى براى مبارزه با ستم و ستمگران و دفاع از حق و عدل و انسانیت و آزادگى باشد و از این که شیعه و مسلمانان از حادثه عاشورا تنها به گریه و ماتم بسنده کنند و درس تعهد اجتماعى و تلاش و تحرک سیاسى نگیرند، نکوهش کردهاند.
در هر صورت آنچه در شعر عاشورا ضرورى است، آن است که هم مستند و صحیح و متکى به منابع معتبر تاریخى و حدیثى باشد، هم چهره منفى و انحرافى از شخصیت هاى عاشورا و واقعه کربلا که رنگ ذلت و زبونى دارد یا آمیخته به اغراق و گزافهگویى است، نداشته باشد.[۲]
شاعران مرثیهسرا
برخی از شاعران و مرثیه سرایان مشهور اهل بیت علیهمالسلام عبارتند از:
- کمیت اسدی (م، ۱۲۶ ق)،
- سید حمیرى (م، ۱۷۳ ق)،
- منصور نمرى (م، ۱۹۰ ق)،
- دعبل خزاعى (م، ۲۴۶ ق)،
- ابو فراس حمدانی (م، ۳۵۷ ق)،
- سید رضى (م، ۴۰۶ ق)،
- ابراهیم کفعمى (م، ۹۰۵ ق)،
- محتشم كاشانى (م، ۹۹۶ ق).
پانویس
منابع
- فرهنگ عاشورا، جواد محدثی، نشر معروف.
 |
|||
| قبل از واقعه | |||
| شرح واقعه |
| ||
| پس از واقعه | |||
| بازتاب واقعه | |||
| وابسته ها | |||
