عید نوروز: تفاوت بین نسخهها
(←روایات رد کننده نوروز) |
مهدی موسوی (بحث | مشارکتها) |
||
| (۱ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۱ کاربر نشان داده نشده) | |||
| سطر ۱: | سطر ۱: | ||
| − | + | '''«عید نوروز»''' یکی از سنتهای ملی و اعیاد [[ایران|ایرانیان]] است. در روایات [[اهل بیت]] علیهمالسلام روایاتی در موضوع «نوروز» به چشم میخورد، که در برخی از آنها، این سنت ایرانی مورد تأیید قرار گرفته و «روز نوروز» مبارک قلمداد شده است. | |
| − | + | ==نوروز در روایات== | |
| − | + | ===روایات تأیید کننده نوروز=== | |
| − | ==روایات | + | [[معلی بن خنیس|مُعلّی بن خُنیس]] از [[امام صادق]] علیه السلام، روایتی را نقل کرده که در آن ضمن بزرگداشت نوروز، وقایع مختلف تاریخی بر نوروز منطبق شده است. متن روایت یادشده از این قرار است: |
| − | معلی بن خنیس از امام صادق علیه السلام، روایتی را نقل کرده که در آن ضمن بزرگداشت نوروز، وقایع مختلف تاریخی بر نوروز منطبق شده است. متن روایت یادشده از این قرار است: | + | {{متن حدیث|«قال مُعلّی بن خُنیس دخلت علی الصادق جعفر بن محمد علیه السلام، یوم النیروز فقال علیه السلام، اتعرف هذا الیوم؟ قلت: جعلت فداک، هذا یوم تعظمه العجم و تتهادی فیه، فقال ابوعبدالله الصادق علیه السلام والبیت العتیق الذی بمکة ما هذا الامر قدیم افسّره لک حتی تفهمه. قلت: یا سیدی ان علمت هذا من عندک احبّ الیّ من ان یعیش امواتی و تموت اعدائی! فقال: یا معلی! انّ یوم النیروز هوالیوم الذی اخذ الله فیه مواثیق العباد أن یعبدوه و لایشرکوا به شیئا و أن یؤمنوا برسله و حججه، و أن یؤمنوا بالائمه علیهم السلام، و هو اول یوم طلعت فیه الشمس، و هبت به الریاح، و خلقت فیه زهرة الارض، و هو الیوم الذی استوت فیه سفینة نوح علیه السلام علی الجودی، و هو الیوم الذی احیی الله فیه الذین خرجوا من دیارهم و هم الوف حذر الموت فقال لهم الله موتوا ثم احیاهم و هو الیوم الذی نزل فیه جبرئیل علی النبی صلی الله علیه وآله و هو الیوم الذی حمل فیه رسول الله امیرالمؤمنین علی علیه السلام منکبه حتی رمی اصنام قریش من فوق البیت الحرام فهشمها و کذلک ابراهیم علیه السلام، و هو الیوم الذی امر النبی، صل الله علیه وآله اصحابه أن یبایعوا علیّا علیه السلام بإمرة المؤمنین، و هو الیوم الذی وجّه النبی صل الله علیه و آله علیّا الی وادی الجن یاخذ علیهم بالبیعة له، و هو الیوم الذی بویع لامیرالمؤمنین علیه السلام، فیه البیعة الثانیه، و هو الیوم الذی ظفر فیه باهل النهروان و قتل ذاالثدیة و هو الیوم الذی یظهر فیه قائمنا و ولاة الامر، و هو الیوم الذی یظفر فیه قائمنا بالدجال فیصلبه علی کناسة الکوفة، و ما من یوم نیروز الا و نحن نتوقّع فیه الفرج، لانه من ایامنا و ایام شیعتنا، حفظته العجم و ضیعتموه انتم ...»}}.<ref>محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج۵۶، ص۹۲.</ref> |
| − | |||
| − | + | مُعلّی بن خنیس گوید: در روز نوروز بر امام صادق علیه السلام وارد شدم، ایشان فرمودند که آیا این روز را می شناسی؟ عرض کردم: فدایت گردم، این روز روزی است که غیر عربها (ایرانیان) آن را گرامی داشته و به یکدیگر هدیه می دهند، امام صادق علیه السلام فرمودند: قسم به خانه عتیقی که در [[مکه]] هست این (تعظیم و هدیه دادن) ریشه طولانی و قدیمی دارد و برای تو آن را توضیح می دهم تا از آن مطلع شوی، گفتم: ای آقای من چنانچه این مطلب را از تو بیاموزم برای من بهتر از زنده شدن مردگانم و مردن دشمنان من است. حضرت فرمود: ای معلی! نوروز، روزی است که خداوند در آن از بندگان خویش میثاق گرفت که جز او را [[عبادت]] نکرده و به او [[شرک]] نورزند و به فرستادگان و پیامبرانش و نیز [[ائمه]] هدی [[ایمان]] بیاورند. نوروز اولین روزی است که خورشید در آن طلوع کرد و باد در آن وزیدن گرفت و در آن روز درخشندگی زمین خلق شد. نوروز روزی است که کشتی [[حضرت نوح|نوح]] بر کوه جودی کناره گرفت و نوروز روزی است که افرادی که از خانه های خود خارج شده و به [[آزمایش الهی]] از دنیا رفتند، مجددا به دنیا بازگشتند. در این نوروز است که [[جبرئیل]] بر [[پیامبر اکرم]] صل الله علیه وآله، نازل شد و درست در همین روز است که پیامبر، [[حضرت علی]] علیه السلام را بر شانه خود گذاشت تا او بتهای [[قریش]] را از [[بیت الحرام]] پایین کشید و آنها را در هم شکست. نوروز روزی است که پیامبر به اصحابش دستور داد تا در مورد [[ولایت]] مؤمنان با حضرت علی علیه السلام [[بیعت]] کنند و در همین نوروز بود که پیامبر صل الله علیه وآله، علی علیه السلام را به سوی [[جن|جنیان]] فرستاد برای او از آنان بیعت بگیرد. نوروز روزی است که برای حضرت علی بیعت مجدد گرفته شد و نوروز روزی است که حضرت علی علیه السلام، بر اهل [[نهروان]] پیروز شد و ذوالثدیه را کشت و نوروز روزی است که [[قائم آل محمد|قائم]] ما در آن روز ظاهر می گردد و بالاخره نوروز روزی است که قائم ما در این روز بر [[دجال]] پیروز می شود و او را بر زباله دان [[کوفه]] آویزان می کند و هیچ نوروزی نیست مگر آنکه ما در آن روز توقع فرج (و ظهور [[حضرت مهدی]] علیه السلام) را داریم، چرا که این روز از روزهای ما و [[شیعه|شیعیان]] ما است که عجم (ایرانیان) آنرا گرامی داشته ولی شما آنرا ضایع نمودید... . | |
| − | عرض کردم: فدایت | ||
| − | + | آنگونه که از [[حدیث]] فوق به دست آمد، روز نوروز پیوند عمیقی با مسأله [[ولایت]] و رهبری مسلمانان دارد، از این روی شایسته است که عید نوروز را جشن ولایت دانسته و پیوسته در آن به یاد ظهور منجی عالم بشریت حضرت [[امام زمان]] عجل الله تعالی فرجه الشریف باشیم. | |
| − | + | ===روایات رد کننده نوروز=== | |
| + | روایتی از [[امام موسی بن جعفر]] علیه السلام نقل شده که ظاهر آن دلالت بر عدم تأیید سنت نوروز از سوی پیشوایان دارد. در این روایت چنین آمده است: | ||
| + | {{متن حدیث|«حُکی أن المنصور تقدم الی موسی بن جعفر علیه السلام بالجلوس للنهنیة فی یوم النیروز و قبض ما یحمل الیه فقال: انی قد فتشت الاخبار عن جدی رسول الله فلم أجد لهذا العید خبرا و انّه سنة الفرس و مَحاها الاسلام و معاذ الله أن نُحیی ما محاها الاسلام فقال المنصور انما نفعل هذا سیاسة للجند فسألتک بالله العظیم الا جلستَ فَجلسَ»}}.<ref>بحارالانوار، ج۵۶، ص۱۰۰؛ ابن شهرآشوب، المناقب، ج۴، ص۳۱۹.</ref> | ||
| + | حکایت شده که [[منصور دوانقی]] به سوی امام کاظم علیه السلام فرستاد تا در روز نوروز برای تهنیت جلوس کند و آنچه بسوی او حمل میشد، بگیرد. حضرت فرمود من اخبار جدم [[رسول خدا]] را بررسی کردم و در آنها برای این عید خبری نیافتم و این سنت ایرانیان است که [[اسلام]] آنرا محو کرده است و به خدا پناه میبرم که چیزی را که اسلام محو کرده احیاء کنم. منصور در پاسخ گفت: ما این کار را برای اداره (سرگرمی) لشکریان انجام میدهیم و تو را به خدای بزرگ سوگند میدهم که در این مجلس بنشینی و آنگاه حضرت نشست. | ||
| − | + | [[علامه مجلسی]] در «[[بحارالانوار]]» روایت یادشده را مورد نقد و بررسی قرار داده و میفرماید: | |
| − | + | «هذا الخبر مخالف لأخبار المُعلّی و یدل علی عدم اعتبار النیروز شرعا و اخبار المعلّی اقوی سندا و اشهر بین الاصحاب».<ref>بحارالانوار، ج۵۶، ص۱۰۰.</ref> | |
| − | + | این خبر با اخبار معلی بن خنیس مخالفت داشته و دلالت بر بی اعتباری نوروز از جهت شرعی می کند، اما اخبار معلّی از نظر [[سند حدیث|سند]] قویتر بوده و در نزد اصحاب شهرت بیشتری دارد. | |
| − | |||
| − | |||
| − | «هذا الخبر مخالف | ||
| − | این خبر با اخبار معلی بن خنیس مخالفت داشته و دلالت بر بی اعتباری نوروز از جهت شرعی می کند، اما اخبار | ||
| − | اما توجیهات دیگری نیز برای این روایت مطرح است که | + | اما توجیهات دیگری نیز برای این روایت مطرح است که به اختصار اشاره می شود: |
| − | + | ۱. این روایت به احتمال بسیار قوی در مقام [[تقیه]] بیان شده و حضرت کاظم علیه السلام در صدد بیان حکم واقعی عید نوروز نبوده است. زیرا منصور اصرار شدیدی برای حضور آن حضرت در جلسه داشته و می خواسته از آن بهره برداری سیاسی کند، اما امام نمی خواست از وجودش سوء استفاده شود و حضرت برای اینکه در این جلسه حضور پیدا نکند به دنبال عذری بوده است. خصوصا که این مجلس برای نظامیان برپا شده بود و از حساسیت ویژهای برخوردار بوده است. | |
| − | + | ۲. پاسخ دیگر آنکه عید نوروز سنت دیرینهای بوده و همگان هم از آن اطلاع داشتهاند. اگر این عید مطلوب [[شرع]] اسلام نبوده، چرا در این رابطه که مورد ابتلاء بخش وسیعی از مسلمانان است، روایت صریح و متقنی وجود ندارد و در صورتی که [[حدیث]] معتبری وجود داشت، حتما نقل میشد. | |
| − | + | ۳. سومین پاسخ آنکه علما و فقهای بسیاری نوروز را تأیید کرده اند. به عنوان نمونه [[احمد بن فهد الحلی]] می گوید: «یوم النیروز یوم جلیل (القدر) و تعیینه من السنة غامض مع أن معرفته امر مهم من حیث انه تعلق به عبادة مطلوبة للشارع و الامتثال موقوف علی معرفته».<ref>المهذب البارع، به نقل از بحارالانوار، ج۵۶، ص۱۱۷.</ref> روز نوروز روز با ارزشی است، ولی معین کردن آن در سال مشکل است با اینکه شناخت آن (نوروز) امر مهمی است چرا که عبادتی که مورد نظر شارع است به آن روز تعلق گرفته است و انجام آن عبادت متوقف بر شناخت آنست. | |
| − | + | ==آداب نوروز در روایات== | |
| − | روز | + | در روایتی از [[امام صادق]] علیه السلام آمده است: «اذا کان یوم النیروز فاغتسل وألبس أنظَف ثیابک و تطیب بأطیَب طیبک و تکون ذلک الیوم صائما»؛<ref>محمد ری شهری، میزان الحکمة، ج۷، ص۱۳۲.</ref> هرگاه نوروز فرا رسد غسل کرده و پاکیزه ترین لباسهایت را پوشیده و از معطرترین عطرهایت استفاده کن و آن روز را [[روزه]] بدار. |
| − | |||
| − | == | ||
| − | در | ||
| − | + | روایت فوق همچنین می تواند به منظور تأیید عید نوروز مورد استناد قرار گیرد. | |
| − | + | '''دعای هنگام تحویل سال:''' | |
| − | + | در کتاب «[[زاد المعاد]]» [[علامه مجلسی]]، این [[دعا]] برای زمان تحویل سال ذکر شده است: | |
| − | |||
| − | + | «یا مُقَلِّبَ القُلوبِ وَ الاَبصار یا مُدَبِّرَ اللَّیلِ وَ النَّهار یا مُحَوِّلَ الحَولِ وَ الاَحوال حَوِّل حالَنا اِلی اَحسَنِ الحالِ»؛<ref>مجلسی، زادالمعاد، ۱۴۲۳ق، ص۳۲۸.</ref> ای دگرگون کننده قلبها و دیده ها! ای تدبیرگر شب و روز! ای متحول کننده سالها و حالتها! حالات ما را به نیکوترین حالات تبدیل نما! | |
==پانویس== | ==پانویس== | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
| + | [[رده:اعیاد]] | ||
[[رده:آداب روزهای خاص]] | [[رده:آداب روزهای خاص]] | ||
| − | |||
نسخهٔ کنونی تا ۳۱ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۵:۱۴
«عید نوروز» یکی از سنتهای ملی و اعیاد ایرانیان است. در روایات اهل بیت علیهمالسلام روایاتی در موضوع «نوروز» به چشم میخورد، که در برخی از آنها، این سنت ایرانی مورد تأیید قرار گرفته و «روز نوروز» مبارک قلمداد شده است.
محتویات
نوروز در روایات
روایات تأیید کننده نوروز
مُعلّی بن خُنیس از امام صادق علیه السلام، روایتی را نقل کرده که در آن ضمن بزرگداشت نوروز، وقایع مختلف تاریخی بر نوروز منطبق شده است. متن روایت یادشده از این قرار است: «قال مُعلّی بن خُنیس دخلت علی الصادق جعفر بن محمد علیه السلام، یوم النیروز فقال علیه السلام، اتعرف هذا الیوم؟ قلت: جعلت فداک، هذا یوم تعظمه العجم و تتهادی فیه، فقال ابوعبدالله الصادق علیه السلام والبیت العتیق الذی بمکة ما هذا الامر قدیم افسّره لک حتی تفهمه. قلت: یا سیدی ان علمت هذا من عندک احبّ الیّ من ان یعیش امواتی و تموت اعدائی! فقال: یا معلی! انّ یوم النیروز هوالیوم الذی اخذ الله فیه مواثیق العباد أن یعبدوه و لایشرکوا به شیئا و أن یؤمنوا برسله و حججه، و أن یؤمنوا بالائمه علیهم السلام، و هو اول یوم طلعت فیه الشمس، و هبت به الریاح، و خلقت فیه زهرة الارض، و هو الیوم الذی استوت فیه سفینة نوح علیه السلام علی الجودی، و هو الیوم الذی احیی الله فیه الذین خرجوا من دیارهم و هم الوف حذر الموت فقال لهم الله موتوا ثم احیاهم و هو الیوم الذی نزل فیه جبرئیل علی النبی صلی الله علیه وآله و هو الیوم الذی حمل فیه رسول الله امیرالمؤمنین علی علیه السلام منکبه حتی رمی اصنام قریش من فوق البیت الحرام فهشمها و کذلک ابراهیم علیه السلام، و هو الیوم الذی امر النبی، صل الله علیه وآله اصحابه أن یبایعوا علیّا علیه السلام بإمرة المؤمنین، و هو الیوم الذی وجّه النبی صل الله علیه و آله علیّا الی وادی الجن یاخذ علیهم بالبیعة له، و هو الیوم الذی بویع لامیرالمؤمنین علیه السلام، فیه البیعة الثانیه، و هو الیوم الذی ظفر فیه باهل النهروان و قتل ذاالثدیة و هو الیوم الذی یظهر فیه قائمنا و ولاة الامر، و هو الیوم الذی یظفر فیه قائمنا بالدجال فیصلبه علی کناسة الکوفة، و ما من یوم نیروز الا و نحن نتوقّع فیه الفرج، لانه من ایامنا و ایام شیعتنا، حفظته العجم و ضیعتموه انتم ...».[۱]
مُعلّی بن خنیس گوید: در روز نوروز بر امام صادق علیه السلام وارد شدم، ایشان فرمودند که آیا این روز را می شناسی؟ عرض کردم: فدایت گردم، این روز روزی است که غیر عربها (ایرانیان) آن را گرامی داشته و به یکدیگر هدیه می دهند، امام صادق علیه السلام فرمودند: قسم به خانه عتیقی که در مکه هست این (تعظیم و هدیه دادن) ریشه طولانی و قدیمی دارد و برای تو آن را توضیح می دهم تا از آن مطلع شوی، گفتم: ای آقای من چنانچه این مطلب را از تو بیاموزم برای من بهتر از زنده شدن مردگانم و مردن دشمنان من است. حضرت فرمود: ای معلی! نوروز، روزی است که خداوند در آن از بندگان خویش میثاق گرفت که جز او را عبادت نکرده و به او شرک نورزند و به فرستادگان و پیامبرانش و نیز ائمه هدی ایمان بیاورند. نوروز اولین روزی است که خورشید در آن طلوع کرد و باد در آن وزیدن گرفت و در آن روز درخشندگی زمین خلق شد. نوروز روزی است که کشتی نوح بر کوه جودی کناره گرفت و نوروز روزی است که افرادی که از خانه های خود خارج شده و به آزمایش الهی از دنیا رفتند، مجددا به دنیا بازگشتند. در این نوروز است که جبرئیل بر پیامبر اکرم صل الله علیه وآله، نازل شد و درست در همین روز است که پیامبر، حضرت علی علیه السلام را بر شانه خود گذاشت تا او بتهای قریش را از بیت الحرام پایین کشید و آنها را در هم شکست. نوروز روزی است که پیامبر به اصحابش دستور داد تا در مورد ولایت مؤمنان با حضرت علی علیه السلام بیعت کنند و در همین نوروز بود که پیامبر صل الله علیه وآله، علی علیه السلام را به سوی جنیان فرستاد برای او از آنان بیعت بگیرد. نوروز روزی است که برای حضرت علی بیعت مجدد گرفته شد و نوروز روزی است که حضرت علی علیه السلام، بر اهل نهروان پیروز شد و ذوالثدیه را کشت و نوروز روزی است که قائم ما در آن روز ظاهر می گردد و بالاخره نوروز روزی است که قائم ما در این روز بر دجال پیروز می شود و او را بر زباله دان کوفه آویزان می کند و هیچ نوروزی نیست مگر آنکه ما در آن روز توقع فرج (و ظهور حضرت مهدی علیه السلام) را داریم، چرا که این روز از روزهای ما و شیعیان ما است که عجم (ایرانیان) آنرا گرامی داشته ولی شما آنرا ضایع نمودید... .
آنگونه که از حدیث فوق به دست آمد، روز نوروز پیوند عمیقی با مسأله ولایت و رهبری مسلمانان دارد، از این روی شایسته است که عید نوروز را جشن ولایت دانسته و پیوسته در آن به یاد ظهور منجی عالم بشریت حضرت امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف باشیم.
روایات رد کننده نوروز
روایتی از امام موسی بن جعفر علیه السلام نقل شده که ظاهر آن دلالت بر عدم تأیید سنت نوروز از سوی پیشوایان دارد. در این روایت چنین آمده است: «حُکی أن المنصور تقدم الی موسی بن جعفر علیه السلام بالجلوس للنهنیة فی یوم النیروز و قبض ما یحمل الیه فقال: انی قد فتشت الاخبار عن جدی رسول الله فلم أجد لهذا العید خبرا و انّه سنة الفرس و مَحاها الاسلام و معاذ الله أن نُحیی ما محاها الاسلام فقال المنصور انما نفعل هذا سیاسة للجند فسألتک بالله العظیم الا جلستَ فَجلسَ».[۲] حکایت شده که منصور دوانقی به سوی امام کاظم علیه السلام فرستاد تا در روز نوروز برای تهنیت جلوس کند و آنچه بسوی او حمل میشد، بگیرد. حضرت فرمود من اخبار جدم رسول خدا را بررسی کردم و در آنها برای این عید خبری نیافتم و این سنت ایرانیان است که اسلام آنرا محو کرده است و به خدا پناه میبرم که چیزی را که اسلام محو کرده احیاء کنم. منصور در پاسخ گفت: ما این کار را برای اداره (سرگرمی) لشکریان انجام میدهیم و تو را به خدای بزرگ سوگند میدهم که در این مجلس بنشینی و آنگاه حضرت نشست.
علامه مجلسی در «بحارالانوار» روایت یادشده را مورد نقد و بررسی قرار داده و میفرماید: «هذا الخبر مخالف لأخبار المُعلّی و یدل علی عدم اعتبار النیروز شرعا و اخبار المعلّی اقوی سندا و اشهر بین الاصحاب».[۳] این خبر با اخبار معلی بن خنیس مخالفت داشته و دلالت بر بی اعتباری نوروز از جهت شرعی می کند، اما اخبار معلّی از نظر سند قویتر بوده و در نزد اصحاب شهرت بیشتری دارد.
اما توجیهات دیگری نیز برای این روایت مطرح است که به اختصار اشاره می شود:
۱. این روایت به احتمال بسیار قوی در مقام تقیه بیان شده و حضرت کاظم علیه السلام در صدد بیان حکم واقعی عید نوروز نبوده است. زیرا منصور اصرار شدیدی برای حضور آن حضرت در جلسه داشته و می خواسته از آن بهره برداری سیاسی کند، اما امام نمی خواست از وجودش سوء استفاده شود و حضرت برای اینکه در این جلسه حضور پیدا نکند به دنبال عذری بوده است. خصوصا که این مجلس برای نظامیان برپا شده بود و از حساسیت ویژهای برخوردار بوده است.
۲. پاسخ دیگر آنکه عید نوروز سنت دیرینهای بوده و همگان هم از آن اطلاع داشتهاند. اگر این عید مطلوب شرع اسلام نبوده، چرا در این رابطه که مورد ابتلاء بخش وسیعی از مسلمانان است، روایت صریح و متقنی وجود ندارد و در صورتی که حدیث معتبری وجود داشت، حتما نقل میشد.
۳. سومین پاسخ آنکه علما و فقهای بسیاری نوروز را تأیید کرده اند. به عنوان نمونه احمد بن فهد الحلی می گوید: «یوم النیروز یوم جلیل (القدر) و تعیینه من السنة غامض مع أن معرفته امر مهم من حیث انه تعلق به عبادة مطلوبة للشارع و الامتثال موقوف علی معرفته».[۴] روز نوروز روز با ارزشی است، ولی معین کردن آن در سال مشکل است با اینکه شناخت آن (نوروز) امر مهمی است چرا که عبادتی که مورد نظر شارع است به آن روز تعلق گرفته است و انجام آن عبادت متوقف بر شناخت آنست.
آداب نوروز در روایات
در روایتی از امام صادق علیه السلام آمده است: «اذا کان یوم النیروز فاغتسل وألبس أنظَف ثیابک و تطیب بأطیَب طیبک و تکون ذلک الیوم صائما»؛[۵] هرگاه نوروز فرا رسد غسل کرده و پاکیزه ترین لباسهایت را پوشیده و از معطرترین عطرهایت استفاده کن و آن روز را روزه بدار.
روایت فوق همچنین می تواند به منظور تأیید عید نوروز مورد استناد قرار گیرد.
دعای هنگام تحویل سال:
در کتاب «زاد المعاد» علامه مجلسی، این دعا برای زمان تحویل سال ذکر شده است:
«یا مُقَلِّبَ القُلوبِ وَ الاَبصار یا مُدَبِّرَ اللَّیلِ وَ النَّهار یا مُحَوِّلَ الحَولِ وَ الاَحوال حَوِّل حالَنا اِلی اَحسَنِ الحالِ»؛[۶] ای دگرگون کننده قلبها و دیده ها! ای تدبیرگر شب و روز! ای متحول کننده سالها و حالتها! حالات ما را به نیکوترین حالات تبدیل نما!
پانویس
