عمدة الطالب الصغری فی نسب آل أبیطالب (کتاب): تفاوت بین نسخهها
پرش به ناوبری
پرش به جستجو
(صفحهای تازه حاوی «بندانگشتی|عمدة الطالب الصغري في نسب آل أبيطالب '''عمدة الط...» ایجاد کرد) |
مهدی موسوی (بحث | مشارکتها) |
||
| (یک نسخهٔ میانیِ همین کاربر نمایش داده نشده است) | |||
| سطر ۱: | سطر ۱: | ||
| − | [[ | + | کتاب '''«عُمدة الطالب الصغری فی نسب آل أبیطالب»'''، اثر جمالالدین احمد بن علی حسنی داودی مشهور به [[ابن عنبه|ابن عِنَبه]] (۸۲۸-۷۴۸ ق) عالم [[شیعه|شیعى]] و نسبشناس قرن نهم هجرى است. در این کتاب که خلاصهای از دو کتاب دیگر نویسنده همراه با اضافاتی بر آن است، نسبهای خاندان [[ابوطالب علیه السلام|ابوطالب]](ع) بیان شده است. |
| + | {{مشخصات کتاب | ||
| − | + | |عنوان=عمدة الطالب الصغری فی نسب آل أبیطالب | |
| − | + | |تصویر= [[پرونده:Ketab335.jpg|۲۴۰px|وسط]] | |
| − | = | + | |نویسنده= ابن عنبه |
| − | |||
| − | = | + | |موضوع= انساب خاندان [[ابوطالب علیه السلام|ابوطالب]] |
| − | |||
| − | + | |زبان= عربی | |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | = | + | |تعداد جلد= ۱ |
| − | |||
| − | = | + | |عنوان افزوده1= مصحح |
| − | |||
| − | = | + | |افزوده1= سید مهدی رجائی |
| − | |||
| + | |عنوان افزوده2= | ||
| − | == | + | |افزوده2= |
| − | + | ||
| + | |لینک= | ||
| + | }} | ||
| + | ==معرفی کتاب== | ||
| + | |||
| + | کتاب «عمدة الطالب الصغری فی نسب آل أبیطالب» از جمله کتب انساب است که به معرفی [[خاندان اهل البیت علیهم السلام|خاندان پیامبر]](ص) و خاندان [[ابوطالب علیه السلام|ابوطالب]](ع) اختصاص دارند. در اینگونه آثار، علاوه بر شناسایى فرزندان [[ائمه اطهار|ائمه]](ع) و ذریه [[پیامبر اسلام|رسول خدا]](ص)، مجموعهاى از گزارشهاى تاریخى وجود دارد که در کتب معمول تاریخى یافت نمى شود. | ||
| + | |||
| + | به گفته مصحح کتاب حاضر -سید مهدی رجائی-، این اثر، خلاصۀ دو کتاب دیگر از نویسنده به نام «العمدة الکبری» و «العمدة الوسطی» است و افزودههایی در آن هست که در آن دو نیست و این کتاب با اختصار و جامعیتی که نسبت به انساب خاندان [[ابوطالب علیه السلام|ابوطالب]](ع) دارد، از بهترین کتابهایی است که در زمینه انساب نوشته شده است. | ||
| + | |||
| + | [[ابن عنبه]] علت و انگیزه تألیف کتاب «عمدة الطالب» را چنین بیان کرده که چون به مناطق مختلف سفر کرده، دیده است افرادى ادعاى [[علویان|علوى]] بودن دارند و کسى آن را انکار نمىکند، چه اینکه به انساب علویون آگاه نیستند؛ لذا براى تبیین اصول و فروع این انساب، کتاب حاضر را تألیف و به تیمور لنگ تقدیم کرده است. وى تاریخ فراغت از این کتاب را سال ۸۱۴ ق. ثبت کرده است. | ||
| + | |||
| + | ==محتوای کتاب== | ||
| + | کتاب «عمدة الطالب» از مقدمه مصحح و مقدمه نویسنده و متن اصلی (شامل سه مقصد) تشکیل شده است. برای آشنایی با روش و محتوای این اثر، توجه به چند مطلب مفید و جالب ذیل کافی است: | ||
| + | |||
| + | *نویسنده در مقدمه اش چنین نوشته است: [[هاشم بن عبد مناف|هاشم]]، جدّ [[پیامبر اسلام|پیامبر مصطفی]](ص) اسمش عمرو بود که او را به خاطر جلالت قدرش عمرو عالی میگفتند. [[کنیه]] اش ابونضله بود و هاشم به این خاطر به این نام نامیده شد که برای مهمانانش نان را ترید و آماده میکرد؛ یعنی بخشنده و مهمان نواز بود. او همان است که سنت دو کوچ را بنا نهاد؛ کوچ تابستانه به [[شام]] و کوچ زمستانه به یمن. او نزد قیصر در شام رفت و از او عهد و امانی گرفت تا داخل کشورش شود و در آنجا تجارت کند. برادرش «مطلب» نیز در [[یمن]] چنین پیمانی گرفت و... . | ||
| + | *آقا و سرور ما [[پیامبر اسلام|حضرت محمد]] رسول اللّه(ص) فرزند جناب [[عبدالله بن عبدالمطلب|عبداللّه]] است. وی فرزند دیگری نداشت. خدای کریم به حضرت پیامبر(ص) هشت اولاد عطا کرد: قاسم، طیب، طاهر (عبداللّه)، ابراهیم، زینب، رقیه، ام کلثوم و [[حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها|فاطمه]](س). همه آنان از [[خدیجه کبری|خدیجه بنت خویلد]] هستند، جز ابراهیم که از [[ماریه قبطیه]] بود و همگی پسران در کودکی، از دنیا رفتند. زینب که بزرگ ترین فرزند پیامبر(ص) بود، با ابوالعاص بن الربیع بن عبدالعزّی بن عبدشمس بن [[عبدمناف]] ازدواج کرد و برای او علی و امامه را زایید و... . | ||
| + | *یادکرد اعقاب و اولاد [[جعفر طیار|جعفر بن ابیطالب]](ره): کنیه وی ابوعبداللّه و ابوالمساکین است. او همان جعفر طیار است که در [[بهشت]] دو بال دارد. وی در معرکه [[جنگ موته|موته]] بعد از آنکه دو دستش قطع گردید به شهادت رسید، پس خدا برایش دو بال رویاند که با آن دو به همراه [[فرشتگان|ملائکه]] پرواز میکند. فضائل وی فراوان و مناقبش پرشمار است. هشت پسر تولید کرد که مادرشان [[اسماء دختر عمیس|اسماء بنت عمیس]] بود. از آنان است: محمّد اکبر که با عمویش [[امام علی علیه السلام|امیرالمؤمنین]](ع) در [[جنگ صفین|صفین]] همراه بود و به شهادت رسید و محمّد اصغر و عون که همراه با پسرعمویشان [[امام حسین علیه السلام|امام حسین]](ع) در [[روز عاشورا]] به شهادت رسیدند و از آنان است: [[عبدالله بن جعفر طيار|ابوجعفر عبداللّه]]، یکی از بخشندگان چهارگانه [[بنی هاشم|بنی هاشم]] که در [[حبشه]] زاده شد و کسی جز او و [[امام حسن علیه السلام|حسن]](ع) و [[امام حسین علیه السلام|حسین]](ع) و [[ابن عباس|عبداللّه بن عبّاس]]، در حال کودکی با پیامبر(ص) بیعت نکرد. او نود سال زیست و جز این هم گفته شده است و برای جعفر طیار جز از راه او اعقابی نیست و... . | ||
| + | *اعقاب [[امام موسی کاظم علیه السلام|امام موسی کاظم]](ع): لقب آن حضرت ابوالحسن و ابوابراهیم است و مادرش [[ام ولد]] بود. او فضلی بزرگ و قدری جلیل داشت و خلیفه [[هادی (خلیفه عباسی)|هادی عباسی]] او را محبوس ساخت و سپس او را به خاطر خوابیکه دیده بود آزاد ساخت. سپس خلیفه عباسی [[هارون الرشید]] او را زندانی کرد و در همان زندان شهید شد و گویند که مسموم شد و... پس اعقاب او از راه سیزده نفر از پسرانش ادامه یافت که چهارتا از آنان اولاد فراوانی آوردند و آنها عبارتند از: [[امام رضا علیه السلام|علی الرضا]](ع)، ابراهیم مرتضی، محمّد عابد و جعفر و چهارتا از آنان به طور متوسط فرزند آوردند و آنها عبارتند از: زید النار، عبداللّه، عبیداللّه و حمزه و پنج تا از آنان کم فرزند آوردند و آنها عبارتند از: عبّاس، هارون، اسحاق، اسماعیل و حسن... پس علی الرضا(ع) نسل او را ادامه داد و کنیه اش ابوالحسن است و در بین طالبیان در عصر او کسی مانند او نبود و [[مأمون]] برای [[ولایتعهدى امام رضا علیه السلام|ولایت عهدی]] او بیعت گرفت و نامش را بر روی درهم و دینار ضرب کرد و به نام او بر روی منابر خطبه خواند. سپس در طوس وفات کرد و در همان جا دفن شد. فرزندش [[امام جواد علیه السلام|ابوجعفر محمّد جواد]](ع) نهمین امام است که مادرش امّ ولد بود و خودش جلیل القدر و عظیم المنزله و... . | ||
| + | *یادکرد [[حضرت عباس علیه السلام|عبّاس بن علی بن ابیطالب]](ع): کنیه وی ابوالفضل و لقبش «سقّاء» است؛ چون او در [[روز عاشورا]] برای برادرش [[امام حسین علیه السلام|حسین]](ع) در طلب آب رفت و کشته شد، بدون آنکه به آن برسد. نسل او از راه پسرش عبیداللّه ادامه یافت و عقبش منتهی به پسرش حسن میشود. نسل حسن بن عبیداللّه از راه پنج تن از فرزندان ذکورش ادامه یافت که عبارتند از: عبیداللّه قاضی الحرمین که امیر [[مکه|مکه]] و [[مدینه]] و قاضی بر آن دو بود و عباس خطیب فصیح و حمزه اکبر و ابراهیم جردقه و فضل. امّا فضل بن الحسن، بسیار شیوا سخن و متدین بود و شجاعتی فراوان داشت و نسلش از سه طریق ادامه یافت: جعفر، عبّاس اکبر و محمّد. پس از فرزندان محمّد بن الفضل بن الحسن، ابوالعبّاس فضل بن محمّد خطیب شاعر است که او را فرزندانی بود؛ از جمله آنان یحیی بن عبداللّه بن فضل است که ذکر شد. | ||
| + | |||
| + | تقسیمات و فصل بندى کتاب «عمدة الطالب» مانند دیگر کتب انساب، چندان روشن و راهگشا نیست و براى یافتن یک شخص یا نسب او در اینگونه کتابها بایستى در مظان آن جستجوى کافى کرد، زیرا ممکن است بیان فرزندان و نسل یک [[امام]] به تفصیل زیادى نیاز داشته و به درازا بکشد و در این بیان، از طبقات قدیم به نسل هاى بسیار دور منتقل شود و ناگهان به اجداد اولیه بازگشت نماید. | ||
| + | |||
| + | مؤلف به همه منابع خود اشاره نکرده، اما در مواردى به نام راوى یا کتابى که مطلب خاصى را از آن نقل کرده اشاره مىکند. مصحح برای تصحیح و تحقیق اثر حاضر، از تعداد قابل توجهی از منابع مهمّ به زبان عربی بهره برده است. همچنین تصاویری از صفحات آغاز و انجام چند نسخه از [[نسخه خطی|نسخ خطی]] اثر حاضر را آورده است. | ||
| + | ==منابع== | ||
| + | |||
| + | * [[نرم افزار تراجم و کتابشناسی ۲|نرم افزار تراجم و کتابشناسی]]، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی. | ||
| + | [[رده:کتابهای شخصیت شناسی]][[رده:کتابهای با موضوع اهل البیت علیهم السلام]] | ||
نسخهٔ کنونی تا ۱۸ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۲۱
کتاب «عُمدة الطالب الصغری فی نسب آل أبیطالب»، اثر جمالالدین احمد بن علی حسنی داودی مشهور به ابن عِنَبه (۸۲۸-۷۴۸ ق) عالم شیعى و نسبشناس قرن نهم هجرى است. در این کتاب که خلاصهای از دو کتاب دیگر نویسنده همراه با اضافاتی بر آن است، نسبهای خاندان ابوطالب(ع) بیان شده است.
 | |
| نویسنده | ابن عنبه |
| موضوع | انساب خاندان ابوطالب |
| زبان | عربی |
| تعداد جلد | ۱ |
| مصحح | سید مهدی رجائی |
|
| |
معرفی کتاب
کتاب «عمدة الطالب الصغری فی نسب آل أبیطالب» از جمله کتب انساب است که به معرفی خاندان پیامبر(ص) و خاندان ابوطالب(ع) اختصاص دارند. در اینگونه آثار، علاوه بر شناسایى فرزندان ائمه(ع) و ذریه رسول خدا(ص)، مجموعهاى از گزارشهاى تاریخى وجود دارد که در کتب معمول تاریخى یافت نمى شود.
به گفته مصحح کتاب حاضر -سید مهدی رجائی-، این اثر، خلاصۀ دو کتاب دیگر از نویسنده به نام «العمدة الکبری» و «العمدة الوسطی» است و افزودههایی در آن هست که در آن دو نیست و این کتاب با اختصار و جامعیتی که نسبت به انساب خاندان ابوطالب(ع) دارد، از بهترین کتابهایی است که در زمینه انساب نوشته شده است.
ابن عنبه علت و انگیزه تألیف کتاب «عمدة الطالب» را چنین بیان کرده که چون به مناطق مختلف سفر کرده، دیده است افرادى ادعاى علوى بودن دارند و کسى آن را انکار نمىکند، چه اینکه به انساب علویون آگاه نیستند؛ لذا براى تبیین اصول و فروع این انساب، کتاب حاضر را تألیف و به تیمور لنگ تقدیم کرده است. وى تاریخ فراغت از این کتاب را سال ۸۱۴ ق. ثبت کرده است.
محتوای کتاب
کتاب «عمدة الطالب» از مقدمه مصحح و مقدمه نویسنده و متن اصلی (شامل سه مقصد) تشکیل شده است. برای آشنایی با روش و محتوای این اثر، توجه به چند مطلب مفید و جالب ذیل کافی است:
- نویسنده در مقدمه اش چنین نوشته است: هاشم، جدّ پیامبر مصطفی(ص) اسمش عمرو بود که او را به خاطر جلالت قدرش عمرو عالی میگفتند. کنیه اش ابونضله بود و هاشم به این خاطر به این نام نامیده شد که برای مهمانانش نان را ترید و آماده میکرد؛ یعنی بخشنده و مهمان نواز بود. او همان است که سنت دو کوچ را بنا نهاد؛ کوچ تابستانه به شام و کوچ زمستانه به یمن. او نزد قیصر در شام رفت و از او عهد و امانی گرفت تا داخل کشورش شود و در آنجا تجارت کند. برادرش «مطلب» نیز در یمن چنین پیمانی گرفت و... .
- آقا و سرور ما حضرت محمد رسول اللّه(ص) فرزند جناب عبداللّه است. وی فرزند دیگری نداشت. خدای کریم به حضرت پیامبر(ص) هشت اولاد عطا کرد: قاسم، طیب، طاهر (عبداللّه)، ابراهیم، زینب، رقیه، ام کلثوم و فاطمه(س). همه آنان از خدیجه بنت خویلد هستند، جز ابراهیم که از ماریه قبطیه بود و همگی پسران در کودکی، از دنیا رفتند. زینب که بزرگ ترین فرزند پیامبر(ص) بود، با ابوالعاص بن الربیع بن عبدالعزّی بن عبدشمس بن عبدمناف ازدواج کرد و برای او علی و امامه را زایید و... .
- یادکرد اعقاب و اولاد جعفر بن ابیطالب(ره): کنیه وی ابوعبداللّه و ابوالمساکین است. او همان جعفر طیار است که در بهشت دو بال دارد. وی در معرکه موته بعد از آنکه دو دستش قطع گردید به شهادت رسید، پس خدا برایش دو بال رویاند که با آن دو به همراه ملائکه پرواز میکند. فضائل وی فراوان و مناقبش پرشمار است. هشت پسر تولید کرد که مادرشان اسماء بنت عمیس بود. از آنان است: محمّد اکبر که با عمویش امیرالمؤمنین(ع) در صفین همراه بود و به شهادت رسید و محمّد اصغر و عون که همراه با پسرعمویشان امام حسین(ع) در روز عاشورا به شهادت رسیدند و از آنان است: ابوجعفر عبداللّه، یکی از بخشندگان چهارگانه بنی هاشم که در حبشه زاده شد و کسی جز او و حسن(ع) و حسین(ع) و عبداللّه بن عبّاس، در حال کودکی با پیامبر(ص) بیعت نکرد. او نود سال زیست و جز این هم گفته شده است و برای جعفر طیار جز از راه او اعقابی نیست و... .
- اعقاب امام موسی کاظم(ع): لقب آن حضرت ابوالحسن و ابوابراهیم است و مادرش ام ولد بود. او فضلی بزرگ و قدری جلیل داشت و خلیفه هادی عباسی او را محبوس ساخت و سپس او را به خاطر خوابیکه دیده بود آزاد ساخت. سپس خلیفه عباسی هارون الرشید او را زندانی کرد و در همان زندان شهید شد و گویند که مسموم شد و... پس اعقاب او از راه سیزده نفر از پسرانش ادامه یافت که چهارتا از آنان اولاد فراوانی آوردند و آنها عبارتند از: علی الرضا(ع)، ابراهیم مرتضی، محمّد عابد و جعفر و چهارتا از آنان به طور متوسط فرزند آوردند و آنها عبارتند از: زید النار، عبداللّه، عبیداللّه و حمزه و پنج تا از آنان کم فرزند آوردند و آنها عبارتند از: عبّاس، هارون، اسحاق، اسماعیل و حسن... پس علی الرضا(ع) نسل او را ادامه داد و کنیه اش ابوالحسن است و در بین طالبیان در عصر او کسی مانند او نبود و مأمون برای ولایت عهدی او بیعت گرفت و نامش را بر روی درهم و دینار ضرب کرد و به نام او بر روی منابر خطبه خواند. سپس در طوس وفات کرد و در همان جا دفن شد. فرزندش ابوجعفر محمّد جواد(ع) نهمین امام است که مادرش امّ ولد بود و خودش جلیل القدر و عظیم المنزله و... .
- یادکرد عبّاس بن علی بن ابیطالب(ع): کنیه وی ابوالفضل و لقبش «سقّاء» است؛ چون او در روز عاشورا برای برادرش حسین(ع) در طلب آب رفت و کشته شد، بدون آنکه به آن برسد. نسل او از راه پسرش عبیداللّه ادامه یافت و عقبش منتهی به پسرش حسن میشود. نسل حسن بن عبیداللّه از راه پنج تن از فرزندان ذکورش ادامه یافت که عبارتند از: عبیداللّه قاضی الحرمین که امیر مکه و مدینه و قاضی بر آن دو بود و عباس خطیب فصیح و حمزه اکبر و ابراهیم جردقه و فضل. امّا فضل بن الحسن، بسیار شیوا سخن و متدین بود و شجاعتی فراوان داشت و نسلش از سه طریق ادامه یافت: جعفر، عبّاس اکبر و محمّد. پس از فرزندان محمّد بن الفضل بن الحسن، ابوالعبّاس فضل بن محمّد خطیب شاعر است که او را فرزندانی بود؛ از جمله آنان یحیی بن عبداللّه بن فضل است که ذکر شد.
تقسیمات و فصل بندى کتاب «عمدة الطالب» مانند دیگر کتب انساب، چندان روشن و راهگشا نیست و براى یافتن یک شخص یا نسب او در اینگونه کتابها بایستى در مظان آن جستجوى کافى کرد، زیرا ممکن است بیان فرزندان و نسل یک امام به تفصیل زیادى نیاز داشته و به درازا بکشد و در این بیان، از طبقات قدیم به نسل هاى بسیار دور منتقل شود و ناگهان به اجداد اولیه بازگشت نماید.
مؤلف به همه منابع خود اشاره نکرده، اما در مواردى به نام راوى یا کتابى که مطلب خاصى را از آن نقل کرده اشاره مىکند. مصحح برای تصحیح و تحقیق اثر حاضر، از تعداد قابل توجهی از منابع مهمّ به زبان عربی بهره برده است. همچنین تصاویری از صفحات آغاز و انجام چند نسخه از نسخ خطی اثر حاضر را آورده است.
منابع
- نرم افزار تراجم و کتابشناسی، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
