سر امام حسین علیه السلام
در سرنوشت «سر مقدس» امام حسین علیهالسلام و محل دفن آن، اختلافهایی وجود دارد. بیشتر منابع روایى دلالت دارند که سر مطهر سیدالشهدا علیهالسلام در کنار قبر پدرش امیرمؤمنان علیهالسلام در نجف دفن شده است و گزارشهایى نیز حاکىاند که سر مبارک ایشان به کربلا برگردانده شده است.
محتویات
فرستادن سر مقدس امام حسین برای ابن زیاد
هنگامى که امام حسین علیه السلام در کربلا به شهادت رسید، سر مبارک ایشان و سرهاى کسانى را که از اهل بیت علیهم السلام و پیروان و یاران امام شهید شده بودند، نزد عبیداللَّه بن زیاد آوردند.[۱] او با چوب دستى اش، بر آن مى نواخت و مى گفت: ریش ابا عبداللَّه جوگندمى شده است.[۲]
در کتاب «لهوف» سید بن طاووس آمده است: «عمر بن سعد، عصر همان روز عاشورا سر مطهر امام حسین علیه السّلام را به وسیله خولى بن یزید اصبحى و حمید بن مسلم ازدى به نزد ابن زیاد در کوفه فرستاد، و فرمان داد تا سرهاى بقیه شهداء را چه از یاران یا اهل بیتش قطع کنند و آنها را تمیز کرده با شمر بن ذى الجوشن و قیس بن اشعث و عمرو بن حجاج فرستادند».[۳]
فرستادن سرهاى شهدا به سوى یزید
ابن زیاد ملعون، زَحر بن قیس را فراخواند و سر مقدس امام حسین علیه السلام و سر یارانش را با او به سوى یزید بن معاویه فرستاد و همراه زَحر، ابوبُرده پسر عَوف اَزدى و طارق بن ابى ظَبیان اَزدى نیز بودند. آنان بیرون آمدند تا با سرها در شام بر یزید بن معاویه وارد شدند.
هنگامى که سر امام علیه السلام را براى یزید ملعون آوردند، مجلس هاى شراب مىآراست و سر حسین علیه السلام را مىآورد و جلوى خود مىنهاد و با حضور آن شراب مىنوشید.[۴]
امام رضا علیه السلام مىفرماید: «نخستین کسى که در روزگار اسلام برایش آبْجو گرفتند، یزید بن معاویه - که خدا لعنتش کند - در شام بود. آن را براى او و در سفرهاى که بر سر حسین علیه السلام برپا کرده بودند، حاضر کردند و او آن را مىنوشید و به همراهانش مىنوشاند و - خدا لعنتش کند - مىگفت: "بنوشید! این شرابى مبارک است و اگر تنها برکتش همین بود که ما نخستین کسانى هستیم که آن را بدست گرفته ایم و در حالى که سرِ بریده دشمنمان پیش روى ما و سفرهمان بر آن است، با جانهایى آرام و دلهایى بىاضطراب مىخوریم کافى بود". (امام در ادامه فرمود:) پس هر کس پیرو ماست باید از نوشیدن آبْجو بپرهیزد که آن از شرابهاى دشمنان ماست و اگر نپرهیزد، از ما نیست، که پدرم از پدرش از پدرانش از على بن ابى طالب علیه السلام نقل کرد که: پیامبر خدا صلى اللَّه علیه و آله فرمود: "جامه دشمنان مرا نپوشید و غذاهاى دشمنان مرا نخورید و به راه دشمنان من نروید که شما هم مانند آنان دشمن من مىشوید".»[۵]
سپس سر مبارک امام حسین علیه السلام را در دمشق آویختند؛ همان جایى که سر حضرت یحیى بن زکریا را آویختند. در نهایت یزید ملعون فرمان داد که سر امام حسین علیه السلام را در شهرهاى شام و جز آن بچرخانند.[۶]
سر مبارک امام حسین در مدینه
هنگامى که یزید ملعون فرمان داد تا سر امام حسین علیه السلام را در شهرها بچرخانند، آن را به مدینه آوردند و در آن زمان عمرو بن سعید اَشدَق کارگزار یزید در آنجا بود. او فریاد و ضجّه زنان را شنید و گفت: این صداى چیست؟ گفته شد: زنان بنى هاشم مىگِریند؛ چون سر حسین را دیده اند. مروان بن حکم نزد عمرو بود. مروان ملعون به این شعر تمثّل جست:
«زنان قبیله بنى زُبَید نالهاى زدند، به سانِ ناله زنان ما در جنگ اَزیب.
هر کس دندهاى را بشکند، پهلویش خُرد مىشود.
و کینه اُمَویان، [نه از خون عثمان بلکه] از خونهاى روزگار جاهلى بود که از خاندان و خانواده پیامبر مىستاندند».
هنگامى که مروان ملعون این شعر را گفت، عمرو بن سعید (کارگزار آن روزگار مدینه) گفت: به خدا دوست داشتم که فرمانرواى مؤمنان (یزید)، سر حسین را براى ما نمى فرستاد. مروان به او گفت: ساکت شو، بى مادر! بگو، همان گونه که پیشینیان گفتند: بر سر شَریز، چنان ضربه اى زدند که ستونهاى سلطنت را پراکند و ناپیدا کرد.
آنگاه سر امام حسین علیه السلام را براى عمرو بن سعید آوردند. او روى گردانْد و آن را گران و سخت شمرد؛ امّا مروان ملعون به آورنده سر گفت: آن را بده. او آن را به مروان داد و وى آن را در دستش گرفت و گفت: بَه! چه خوش است خُنَکاى تو در دستانم و سرخى [خونِ جارى بر] گونههایت![۷]
محل دفن سر مقدس امام حسین
گزارشهاى مربوط به محل دفن سر مقدس سیدالشهدا علیه السلام به چهار دسته تقسیم مى شوند:
در کنار قبر امیرمؤمنان علیهالسلام:
بیشتر منابع معتبر روایى (مانند: الکافى، تهذیب الأحکام و کامل الزیارات) دلالت دارند که سر مطهر سیدالشهدا علیه السلام در کنار قبر پدرش امیرمؤمنان علیه السلام دفن شده است. به عنوان نمونه کتاب «الکافی» از یزید بن عمر بن طلحه نقل می کند که گفت: امام صادق علیه السلام در حیره به من فرمود: «آیا آنچه را به تو وعده دادم، نمى خواهى؟». گفتم: چرا. مقصود امام علیه السلام، رفتن به سوى قبر امیر مؤمنان بود. امام علیه السلام و [فرزندش] اسماعیل، سوار شدند و من نیز همراه آنان، سوار شدم. رفتیم تا به ثَویه، جایى در نزدیکى کوفه و میان حیره و نجف ـ که پر از درّ نجف بود ـ، رسیدیم. امام علیه السلام و اسماعیل فرود آمدند و من نیز با آن دو فرود آمدم. امام علیه السلام و اسماعیل نماز خواندند و من نیز نماز خواندم. امام علیه السلام به اسماعیل فرمود: «برخیز و بر جدّت حسین علیه السلام، سلام بده». گفتم: فدایت شوم! آیا حسین در کربلا نیست؟ فرمود: «چرا؛ امّا هنگامى که سرش را به شام بردند، یکى از وابستگان ما، آن را ربود و در کنار امیر مؤمنان علیه السلام به خاک سپرد».[۸]
هرچند برخى از این گزارشها را مىتوان توجیه کرد که مقصود، جایگاه گذاشتن سر مقدس امام حسین است، اما ظاهراً دلالت مجموع آنها بر این که سر مقدس امام علیه السلام در کنار مرقد پدر بزرگوارش دفن شده غیرقابل تردید است. از این رو علامه مجلسى با اشاره به این گزارشها مىگوید: بدان که از گزارشهاى گذشته بدست مى آید که سر امام حسین علیه السلام و بدنهاى آدم و نوح و هود و صالح علیهم السلام در کنار امام على علیه السلام دفن هستند. بنابراین شایسته است که بعد از زیارت امام على علیه السلام، همه آنها زیارت شوند.
برگرداندن سر امام حسین به کربلا:
گزارشهایى نیز حاکىاند که سر مطهر سیدالشهدا علیه السلام به کربلا برگردانده و به جسد ایشان، ملحق شده است. البته حدیثى از اهل بیت علیهم السلام که بر این معنا دلالت داشته باشد، یافت نشد؛ لیکن گزارش شیخ صدوق در «الأمالى» و ابوریحان بیرونی در «الآثار الباقیة» و مستوفى هروى در ترجمه «الفتوح» و زکریاى قزوینى در «عجائب المخلوقات» این نکته را مىرساند.
همچنین سید بن طاووس مىگوید: درباره سر امام حسین علیه السلام، روایت شده که [به کربلا] بازگردانده شد و در کنار بدن شریفش را گرفت و عمل شیعیان هم ناظر به همین نکته است.
سر مقدس سیدالشهدا در دمشق:
گزارشهایى دلالت دارند که سر مقدس سیدالشهدا علیه السلام در دمشق، دفن شده است.
سر مقدس امام در مدینه (قبرستان بقیع):
گزارشهایى دلالت دارند که سر مقدس امام علیه السلام در مدینه و در قبرستان بقیع دفن شده است.
سر مقدس امام در مصر:
دسته پنجم گزارشهایى که از دفن سر امام حسین علیه السلام در مصر (قاهره) حکایت دارند.
***
از بین موارد یاد شده، مورد اول یعنی دفن شدن سر مقدس امام حسین علیه السلام در کنار قبر امیرمؤمنان علیه السلام، از آنجا که روایاتی دارد که به اهل بیت علیهم السلام نسبت داده شدهاند، قوی تر است. اما قول به دفن سر در کربلا در بین عموم مشهورتر می باشد.
پانویس
- ↑ تاریخ الطبرى: ج۵، ص۴۶۷؛ أنساب الأشراف: ج۳، ص۴۱۲.
- ↑ تاریخ الطبرى: ج۵، ص۳۹۳؛ أنساب الأشراف: ج۳، ص۴۲۴.
- ↑ اللهوف، سید ابن طاووس: ص۱۴۲.
- ↑ الملهوف، سید ابن طاووس: ص۲۲۰؛ مقتل الحسین علیه السلام، خوارزمى: ج۲، ص۷۲.
- ↑ عیون أخبارالرضا علیه السلام: ج۲، ص۲۳، ح۵۱، بحارالأنوار: ج۴۵، ص۱۷۶، ح۲۴.
- ↑ شرح الأخبار: ج۳، ص۱۵۹ ر.ک: ص۳۸۷.
- ↑ شرح الأخبار: ج۳، ص۱۵۹، ح۱۰۸۹.
- ↑ دانشنامه امام حسین علیه السلام بر پایه قرآن، حدیث و تاریخ، محمدی ریشهری، ج۸، ص۴۵
منابع
- دانشنامه امام حسین علیه السلام بر پایه قرآن، حدیث و تاریخ، محمد محمدی ریشهری، ترجمه عبدالهادی مسعودی، ج۸، ص۳۲؛ در دسترس در پایگاه اطلاعرسانی حدیث شیعه، سایت حدیث نت.
 |
|||
| قبل از واقعه | |||
| شرح واقعه |
| ||
| پس از واقعه | |||
| بازتاب واقعه | |||
| وابسته ها | |||
