منابع و پی نوشتهای متوسط
جامعیت مقاله متوسط
مقاله بدون شناسه یا دارای شناسه ضعیف است
عنوان بندی ضعیف
مقاله مورد سنجش قرار گرفته است

سید ابوتراب خوانساری: تفاوت بین نسخه‌ها

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به ناوبری پرش به جستجو
سطر ۱: سطر ۱:
{{الگو:منبع الکترونیکی پایگاه معتبر}}'''سید ابوتراب موسوى خوانسارى'''
+
{{الگو:منبع الکترونیکی پایگاه معتبر}}'''سید عبدالعلى موسوى خوانسارى''' (1346-1271 ق)، معروف به سید ابوتراب خوانسارى، [[فقیه]] و عالم ربانی [[شیعه]] در قرن 14 قمری و از شاگردان [[سید محمدباقر موسوی خوانساری|سید محمدباقر خوانسارى]] بود.
  
 
فقیه و مدرس بزرگ حوزه ها،  
 
فقیه و مدرس بزرگ حوزه ها،  
سطر ۸: سطر ۸:
  
 
'''''او احاطه کافى و گسترده اى بر مبانى، نظرات صاحب نظران، جزئیات و فروع مسائل آن دانش ها و نیز مذاهب چهارگانه فقهى اهل سنت و مبانى آنان دارد.'''''<sup>([10])</sup>
 
'''''او احاطه کافى و گسترده اى بر مبانى، نظرات صاحب نظران، جزئیات و فروع مسائل آن دانش ها و نیز مذاهب چهارگانه فقهى اهل سنت و مبانى آنان دارد.'''''<sup>([10])</sup>
<br />{{متوسط}}
 
 
حاج سيد ابو تراب فرزند سيد ابو القاسم فرزند سيد محمد مهدی (161) یکی از علما و اساتيد بزرگ قرن اخير در حوزه [[نجف]] بود. خوانساری در ماه رجب 1271 در خوانسار متولد شد و در کودکی والد معظم خود را از دست داد و بعد از پيمودن علوم مقدماتی در آغاز شب عازم اصفهان شد و از حضور شيخ محمد باقر (فرزند صاحب حاشيه) و صاحب روضات و برادرش ميرزا محمد هاشم سالها استفاده می نمود و در دروس عقلی و نقلی مهارت یافت. خوانساری سالها در عتبات از محضر آيات عظام: کوه کمره ای، رشتی مازندرانی و کاظمينی خارج [[فقه]] و اصول را به خوبی استفاده می نمود و خود مدرسی در دروس فقه و اصول، حکمت و رجال و تفسير بود و اعلام زيادی از محضرش (امثال آيت الله حکيم) به مقام اجتهاد و استادی رسيدند.
 
 
خوانساری تأليفاتی در فنون مختلف علمی به رشته تحرير برد که دلالت بر دانشهای بيکران او دارد، از آن جمله است: سبيل الرشاد در شرح نجاة العباد، قصد السبيل در [[اصول فقه]]، مصباح صالحين در اصول دين، الصراح در [[حديث]]، در فريد درشرح تجريد، بيان در تفسير، لب لباب در تفسير، عقد اللئالی و نجوم زاهرات در اثبات امامت و ولايت، مسائل کاظميه در رجا، مسائل خوانساريه در فروع و غيره.
 
 
مدرس تبريزی در ريحانة الادب، حاج سيد ابو تراب خوانساری را در جمله مراجع و اعلام بزرگ قرن اخير متذکر است، می نويسد: معظم له محققی محدث و رجالی بود که در علوم عقلی و نقلی مهارت کامل داشت، و از حساب و هندسه و ادبيات اطلاعاتی جامع به دست آورد. وی اضافه می کند که خوانساری دانشمندی متقی و کريم النفس و زاهد بود و سرانجام در روز شنبه 9 جمادی الاول 1346 در نجف اشرف وفات نمود و در [[وادی السلام]] مدفون شد.
 
 
 
 
نویسنده: على کرجى
 
 
 
==ولادت و خاندان==
 
==ولادت و خاندان==
سید ابوتراب عبدالعلى موسوى خوانسارى، در 17 [[ماه رجب|رجب]] 1271 ه.ق در شهر خوانسار دیده به جهان گشود.([1])
+
سید ابوتراب عبدالعلى موسوى خوانسارى، در 17 [[ماه رجب|رجب]] 1271 ه.ق در شهر خوانسار دیده به جهان گشود. سید ابوتراب، از [[سادات]] موسوى است و نسب او به [[امام موسی کاظم علیه السلام|امام کاظم]] (علیه السلام) می‌رسد.
  
 
پدرش آیت الله سید ابوالقاسم جعفر خوانسارى (م، 1280 ق)، از عالمان و فقیهان معروف و از شاگردان [[شیخ محمدحسن نجفی]] و [[شیخ مرتضی انصاری|شیخ مرتضى انصارى]] بود. کتاب هاى «المکاسب»، «البیع» و «اعمال ماه رمضان» به دو زبان فارسى و عربى از آثار ارزشمند اوست، که نشان مهارت و احاطه او بر مبانى، ادلّه، نظرات، تراجم و رجال است. جدّش نیز، آیت الله [[سید محمدمهدی خوانساری|سید محمدمهدى خوانسارى]] (م، 1246 ق) معروف به صاحب «رساله ابوبصیر»، شاگرد [[میرزای قمی]] بود و از دانشمندان بزرگ به شمار مى آمد و در [[علم رجال]] و امتیاز بین راویان مشترک، تبحرى ویژه داشت.
 
پدرش آیت الله سید ابوالقاسم جعفر خوانسارى (م، 1280 ق)، از عالمان و فقیهان معروف و از شاگردان [[شیخ محمدحسن نجفی]] و [[شیخ مرتضی انصاری|شیخ مرتضى انصارى]] بود. کتاب هاى «المکاسب»، «البیع» و «اعمال ماه رمضان» به دو زبان فارسى و عربى از آثار ارزشمند اوست، که نشان مهارت و احاطه او بر مبانى، ادلّه، نظرات، تراجم و رجال است. جدّش نیز، آیت الله [[سید محمدمهدی خوانساری|سید محمدمهدى خوانسارى]] (م، 1246 ق) معروف به صاحب «رساله ابوبصیر»، شاگرد [[میرزای قمی]] بود و از دانشمندان بزرگ به شمار مى آمد و در [[علم رجال]] و امتیاز بین راویان مشترک، تبحرى ویژه داشت.
 
سید ابوتراب، از به [[سادات]] موسوى است و نسب ایشان به امام کاظم (ع) می‌رسد.
 
  
 
==تحصیلات و استادان==
 
==تحصیلات و استادان==
 
هوش سرشار و علاقه فراوان به دانش طلبى، به خوبى در سید ابوتراب نمایان بود. این ویژگى، پدر را بر آن داشت تا تربیت علمى و اخلاقى او را، خود به عهده گیرد. بنابراین خواندن، نوشتن و قرائت [[قرآن|قرآن کریم]] را به او یاد داد، به طورى که هنوز 9 سال او تمام نشده بود که به دو زبان فارسى و عربى به خوبى تکلم مى کرد.
 
هوش سرشار و علاقه فراوان به دانش طلبى، به خوبى در سید ابوتراب نمایان بود. این ویژگى، پدر را بر آن داشت تا تربیت علمى و اخلاقى او را، خود به عهده گیرد. بنابراین خواندن، نوشتن و قرائت [[قرآن|قرآن کریم]] را به او یاد داد، به طورى که هنوز 9 سال او تمام نشده بود که به دو زبان فارسى و عربى به خوبى تکلم مى کرد.
  
با وفات پدر، پسر عمه اش، سید محمدعلى موسوى خوانسارى ادامه تعلیم و تربیت سید ابوتراب را به عهده گرفت. او با کمک دیگر استادان خوانسار، تا سال (1286هـ .ق.)<sup>([7])</sup>، ادبیات فارسى، عربى و دیگر دانش هاى مقدماتى حوزه را به وى آموخت. سید ابوتراب از [[اخلاق]]، رفتار و انوار علوم او، تأثیر فراوان پذیرفت. وى بهره مندى خود از دانش هایى چون [[اصول فقه‌‌‌‌|اصول]]، [[فقه]] و [[حدیث]] را مرهون وى مى دانست و بارها از او به بزرگى یاد مى کرد.
+
با وفات پدر، پسر عمه اش، سید محمدعلى موسوى خوانسارى ادامه تعلیم و تربیت سید ابوتراب را به عهده گرفت. او با کمک دیگر استادان خوانسار، تا سال (1286هـ .ق)، ادبیات فارسى، عربى و دیگر دانش هاى مقدماتى حوزه را به وى آموخت. سید ابوتراب از [[اخلاق]]، رفتار و انوار علوم او، تأثیر فراوان پذیرفت. وى بهره مندى خود از دانش هایى چون [[اصول فقه‌‌‌‌|اصول]]، [[فقه]] و [[حدیث]] را مرهون وى مى دانست و بارها از او به بزرگى یاد مى کرد.
  
سید ابوتراب در سال 1291هـ .ق. براى تکمیل یافته هاى خود وارد [[اصفهان]] شد. وى نزد استادان آن شهر به مدت 4 سال، به یادگیرى فقه، اصول، تفسیر، [[علم رجال|رجال]]، [[ریاضی|ریاضیات]] و دیگر علوم پرداخت. او سپس در سال 1295 هـ .ق.<sup>([8])</sup> به [[نجف]] اشرف هجرت و در محضر آیات عظام حاضر شد و بهره هاى کافى برد. این عالم فرهیخته بعد از سال ها تحصیل به مقام بلند [[اجتهاد]] نائل شد و از فقیهان و مدرسان بزرگ آن مکان مقدس گردید.<sup>([9])</sup>
+
سید ابوتراب در سال 1291هـ .ق. براى تکمیل یافته هاى خود وارد [[اصفهان]] شد. وى نزد استادان آن شهر به مدت 4 سال، به یادگیرى فقه، اصول، تفسیر، [[علم رجال|رجال]]، [[ریاضی|ریاضیات]] و دیگر علوم پرداخت. او سپس در سال 1295 هـ .ق. به [[نجف]] اشرف هجرت و در محضر آیات عظام حاضر شد و بهره هاى کافى برد. این عالم فرهیخته بعد از سال ها تحصیل به مقام بلند [[اجتهاد]] نائل شد و از فقیهان و مدرسان بزرگ آن مکان مقدس گردید.<ref>احسن الودیعه، ج 2، ص 11 نقباء البشر، ج 1، ص 27.</ref>
  
 
'''استادان و مشایخ:'''
 
'''استادان و مشایخ:'''
سطر ۳۸: سطر ۲۴:
 
سید ابوتراب موسوى خوانسارى، محضر استادان بسیارى را درک کرد و از خرمن وجودى آنان، خوشه هاى علم و کمال چید که به ذکر اسامى پربرکتشان مى پردازیم.
 
سید ابوتراب موسوى خوانسارى، محضر استادان بسیارى را درک کرد و از خرمن وجودى آنان، خوشه هاى علم و کمال چید که به ذکر اسامى پربرکتشان مى پردازیم.
  
*'''پدرش، سید ابوالقاسم جعفر''' (متوفاى 1280 هـ .ق.).
+
*'''پدرش، سید ابوالقاسم جعفر''' (متوفاى 1280 هـ .ق).
*'''سید محمدعلى خوانسارى''' (متوفاى 1286 هـ .ق.) نویسنده «حاشیة المکاسب»، «صراط المستقیم فى اصول الفقه و اصول آل ابراهیم».
+
*'''سید محمدعلى خوانسارى''' (متوفاى 1286 هـ .ق) نویسنده «حاشیة المکاسب»، «صراط المستقیم فى اصول الفقه و اصول آل ابراهیم».
*'''شیخ محمدباقر اصفهانى''' (متوفاى 1301هـ .ق.) خوانسارى به مدت 4 سال بین سال هاى (1295 ـ 1291 هـ .ق.) نزد آن عالم بزرگوار به تحصیل فقه و اصول پرداخت.<sup>([12])</sup>
+
*'''شیخ محمدباقر اصفهانى''' (متوفاى 1301هـ .ق) خوانسارى به مدت 4 سال بین سال هاى (1295 ـ 1291 هـ .ق) نزد آن عالم بزرگوار به تحصیل فقه و اصول پرداخت.
*'''[[سید محمدهاشم چهارسوقی|سید محمدهاشم موسوى خوانسارى]]''' (متوفاى 1318 هـ .ق.) نویسنده مبانى الاصول.
+
*'''[[سید محمدهاشم چهارسوقی|سید محمدهاشم موسوى خوانسارى]]''' (متوفاى 1318 هـ .ق) نویسنده مبانى الاصول.
*'''[[سید محمدباقر موسوی خوانساری|سید محمدباقر خوانسارى]]''' (متوفاى 1313 هـ .ق) نویسنده [[روضات الجنات (کتاب)|روضات الجنات]].
+
*'''[[سید محمدباقر موسوی خوانساری|سید محمدباقر موسوی خوانسارى]]''' (متوفاى 1313 هـ .ق) نویسنده [[روضات الجنات (کتاب)|روضات الجنات]].
 
*'''[[سید حسین کوه کمره ای|سید حسین تبریزى کوه کمرى]]''' (متوفاى 1299 هـ .ق) از شاگردان [[شیخ محمدحسن نجفی|صاحب جواهر]] و [[شیخ مرتضی انصاری|شیخ مرتضى انصارى]] بود.
 
*'''[[سید حسین کوه کمره ای|سید حسین تبریزى کوه کمرى]]''' (متوفاى 1299 هـ .ق) از شاگردان [[شیخ محمدحسن نجفی|صاحب جواهر]] و [[شیخ مرتضی انصاری|شیخ مرتضى انصارى]] بود.
*'''شیخ ابراهیم خویى''' (متوفاى 1325هـ .ق.) نویسنده «شرح نهج البلاغه»، «شرح الاربعین حدیثاً»، «ملخص المقال فى تحقیق الاحوال الرجال».<sup>([14])</sup>
+
*'''شیخ ابراهیم خویى''' (متوفاى 1325هـ .ق) نویسنده «شرح نهج البلاغه»، «شرح الاربعین حدیثاً»، «ملخص المقال فى تحقیق الاحوال الرجال».
*'''[[شیخ محمدحسین کاظمینی|شیخ محمدحسین کاظمى]]''' (متوفاى 1308 هـ .ق.) نویسنده «هدایة الانام فى شرح شرایع الاسلام».
+
*'''[[شیخ محمدحسین کاظمینی|شیخ محمدحسین کاظمى]]''' (متوفاى 1308 هـ .ق) نویسنده «هدایة الانام فى شرح شرایع الاسلام».
*'''[[میرزا حبیب الله رشتی|میرزا حبیب الله رشتى]]''' (متوفاى 1312 هـ .ق.)<sup>([15])</sup>
+
*'''[[میرزا حبیب الله رشتی|میرزا حبیب الله رشتى]]''' (متوفاى 1312 هـ .ق)
*'''سید محمد''' '''خوانساری''' (متوفاى 1309 هـ .ق.)، نوه [[سید محمدمهدی خوانساری|سید محمدمهدى]]، نویسنده رساله «عدیمة النظیر فى احوال ابى بصیر».
+
*'''سید محمد''' '''خوانساری''' (متوفاى 1309 هـ .ق) نوه [[سید محمدمهدی خوانساری|سید محمدمهدى]]، نویسنده رساله «عدیمة النظیر فى احوال ابى بصیر».
*'''شیخ عبدالله اصفهانى''' (متوفاى 1300 هـ .ق.).<sup>([16])</sup>
+
*'''مولى لطف الله مازندرانى''' (متوفاى 1313 هـ .ق) از جمله آثار او «شرح [[قواعد الأحکام (کتاب)|قواعد]] علامه حلى» و «حاشیه بر [[قوانین الاصول (کتاب)|قوانین]]» است.
*'''مولى لطف الله مازندرانى''' (متوفاى 1313 هـ .ق.).<sup>([17])</sup> از جمله آثار او «شرح [[قواعد الأحکام (کتاب)|قواعد]] علامه حلى» و «حاشیه بر [[قوانین الاصول (کتاب)|قوانین]]» است.
 
  
 
==تدریس و شاگردان==
 
==تدریس و شاگردان==
سید ابوتراب خوانسارى از همان روزهاى نخستین ورود به [[حوزه علميه|حوزه علمیه]] نجف اشرف، علاوه بر تحصیلات، به تدریس علوم حوزوى، به ویژه [[فقه]] و [[اصول فقه‌‌‌‌|اصول]] پرداخت که حدود 50 سال ادامه داشت. شیوه تدریس در کنار تحصیل، علاوه بر تشویق او به پژوهش دقیق تر در مسائل علمى، از او استادى کامل در تدریس دانش هاى مختلف ساخت. او در تحلیل مبانى و آراى صاحب نظران فقه، اصول، [[علم کلام|کلام]] و [[تفسیر قرآن|تفسیر]] و نیز در تطبیق فقه جعفرى با مذاهب چهارگانه [[اهل سنت]]، مهارت بسیارى داشت. وى مسائل و مطالب پیچیده علمى را با بیانى شیوا به شاگردان القا مى کرد. سادگى بیان، در عین عمیق بودن مطالب، از ویژگى هاى تدریس اوست. شاگرد بارزش [[سید محمدمهدی اصفهانی|سید محمدمهدى اصفهانى]] در این باره مى گوید: هر وقت در مجلس درس او حاضر مى شدم و در مورد مسائل پیچیده علوم و مطالب مشکل علمى از او سؤال مى کردم، در جواب، مثل چشمه مى جوشید (و به خوبى به جواب مى پرداخت). او را ملاقات نکردم، مگر آن که از او استفاده علمى مى کردم. اگر کسى در مورد مسئله علمى از او سؤال مى کرد طورى جواب مى داد که گویى به تفسیر و تأویل صحیح تمام مطالب، فروعات و جزئیات آن آگاهى کامل دارد و در جداسازى نظرات صحیح از غیر صحیح، احاطه کامل داشت.<sup>([19])</sup>
+
سید ابوتراب خوانسارى از همان روزهاى نخستین ورود به [[حوزه علميه|حوزه علمیه]] نجف اشرف، علاوه بر تحصیلات، به تدریس علوم حوزوى، به ویژه [[فقه]] و [[اصول فقه‌‌‌‌|اصول]] پرداخت که حدود 50 سال ادامه داشت. شیوه تدریس در کنار تحصیل، علاوه بر تشویق او به پژوهش دقیق تر در مسائل علمى، از او استادى کامل در تدریس دانش هاى مختلف ساخت. او در تحلیل مبانى و آراى صاحب نظران فقه، اصول، [[علم کلام|کلام]] و [[تفسیر قرآن|تفسیر]] و نیز در تطبیق فقه جعفرى با مذاهب چهارگانه [[اهل سنت]]، مهارت بسیارى داشت. وى مسائل و مطالب پیچیده علمى را با بیانى شیوا به شاگردان القا مى کرد. سادگى بیان، در عین عمیق بودن مطالب، از ویژگى هاى تدریس اوست. شاگرد بارزش [[سید محمدمهدی اصفهانی|سید محمدمهدى اصفهانى]] در این باره مى گوید: هر وقت در مجلس درس او حاضر مى شدم و در مورد مسائل پیچیده علوم و مطالب مشکل علمى از او سؤال مى کردم، در جواب، مثل چشمه مى جوشید (و به خوبى به جواب مى پرداخت). او را ملاقات نکردم، مگر آن که از او استفاده علمى مى کردم. اگر کسى در مورد مسئله علمى از او سؤال مى کرد طورى جواب مى داد که گویى به تفسیر و تأویل صحیح تمام مطالب، فروعات و جزئیات آن آگاهى کامل دارد و در جداسازى نظرات صحیح از غیر صحیح، احاطه کامل داشت.<ref>احسن الودیعه، ج 2، ص 5.</ref>
  
 
به هر حال در آن چند دهه اى که به تدریس [[علوم اسلامی|علوم اسلامى]] اشتغال داشت، صدها شاگرد بارز از محضر او بهره هاى فراوان برده اند و مفتخر به دریافت [[اجازه (علم الحدیث)|اجازه]] روایت و یا [[اجتهاد]] شده اند، از جمله:
 
به هر حال در آن چند دهه اى که به تدریس [[علوم اسلامی|علوم اسلامى]] اشتغال داشت، صدها شاگرد بارز از محضر او بهره هاى فراوان برده اند و مفتخر به دریافت [[اجازه (علم الحدیث)|اجازه]] روایت و یا [[اجتهاد]] شده اند، از جمله:
  
'''1. سید محمدحسین''' خوانسارى.
+
* '''سید محمدحسین''' خوانسارى.
 
+
* '''سید ریحان الله،''' فرزند [[سید جعفر دارابی کشفی|سید جعفر کشفى دارابى]] (متوفاى 1328 هـ .ق)
'''4. سید ریحان الله،''' فرزند [[سید جعفر دارابی کشفی|سید جعفر کشفى دارابى]] (متوفاى 1328 هـ .ق.)
+
* '''[[سید محمدمهدی اصفهانی|سید محمدمهدى اصفهانى کاظمى]]''' (متوفاى 1391 هـ .ق) نویسنده «[[احسن الودیعه (کتاب)|احسن الودیعه]]».
 
+
* '''[[شیخ آقا بزرگ تهرانی|شیخ آقابزرگ تهرانى]]،''' (متوفاى ۱۳۸۹ ق) نویسنده «[[الذریعه الی تصانیف الشیعه|الذریعه الى تصانیف الشیعه]]».
'''9. [[سید محمدمهدی اصفهانی|سید محمدمهدى اصفهانى کاظمى]]''' (متوفاى 1391 هـ .ق.) نویسنده «[[احسن الودیعه (کتاب)|احسن الودیعه]]».
+
* '''شیخ عبدالحسین رشتى''' (متوفاى 1373هـ .ق) او در علوم مختلف منطق، فلسفه، فقه و کلام صاحب رأى و در تدریس آن ها به ویژه علم اصول، داراى احاطه و مهارت ویژه اى بود. از آثار ارزشمند او «شرح کفایة الاصول»، «کتابُ القضا»، «کتابُ الرهن»، «کتاب الوقف و المواریث»، «کشف الاشتباه و الاطوار فى تفسیر آیات القرآن الکریم.»
 
+
* '''محمدجواد کاظمى''' (متوفاى 1328هـ .ق) از آثار او «شرح رساله بغیة الخاص و العام» از آثار پدرش شیخ محمدحسین کاظمى است.
'''10. [[شیخ آقا بزرگ تهرانی|شیخ آقابزرگ تهرانى]]،''' نویسنده «[[الذریعه الی تصانیف الشیعه|الذریعه الى تصانیف الشیعه]]».
+
* '''شیخ محمدطاهر ابوخمسین''' (متوفاى 1342 هـ .ق) سید ابوتراب خوانسارى در اجازه اجتهاد به او، از مقام و جایگاه علمى و معنوى او تجلیل و تکریم مى کند و مى گوید: او پیشواى فقیهان پژوهشگر، از بهترین دانشمندان اهل دقت، استنباط کننده فروع فقهى از اصول آنها و از مجتهدان مورد اعتماد است.
 
+
* '''شیخ موسى هَجَرى أحسائى''' (متوفاى 1353 هـ .ق) سید ابوتراب خوانسارى در 18 جمادى الثانیه (1322 هـ .ق) به او اجازه روایت داد و ضمن تجلیل از مقام علمى او، به اجتهاد او تصریح نمود.
'''12. شیخ عبدالحسین رشتى''' (متوفاى 1373هـ .ق.) او در علوم مختلف منطق، فلسفه، فقه و کلام صاحب رأى و در تدریس آن ها به ویژه علم اصول، داراى احاطه و مهارت ویژه اى بود. از آثار ارزشمند او «شرح کفایة الاصول»، «کتابُ القضا»، «کتابُ الرهن»، «کتاب الوقف و المواریث»، «کشف الاشتباه و الاطوار فى تفسیر آیات القرآن الکریم.»<sup>([21])</sup>
+
* '''سید مهدى غریفى''' (متوفاى 1343 هـ .ق) وى نویسنده کتاب هاى «الانصاف فى علم الحدیث»، «هدایة المضل فى الامامه» و «عین الفطرة فى الرّد على من غالى فى العترة» است. سید ابوتراب خوانسارى در سال 1341 هـ .ق. به او اجازه روایت داد.
 
+
* '''[[سید محمد حجت کوه کمره ای|سید محمد حجت کوه کمرى]]''' (متوفاى 1372 هـ .ق) از آثار او: «الاستصحاب»، «تنقیح المطالب المهمه فى عمل الصور المجسمه»، «لوامع الانوار الغرویه فى مرسلات الاثار النبویه» است.
'''13. محمدجواد کاظمى''' (متوفاى 1328هـ .ق.) از آثار او «شرح رساله بغیة الخاص و العام» از آثار پدرش شیخ محمدحسین کاظمى است.<sup>([22])</sup>
+
* '''سید احمد تسترى''' (متوفاى 1384 هـ .ق) وى نویسنده «اجازات المشایخ و مجازات الشوانح» است.
 
+
* '''سید محمدصادق بحرالعلوم''' (متوفاى 1399 هـ .ق)، نویسنده «سلاسل الروایات و طرق الاجازات»، «السلاسل الذهبیه»، و «الدرالبهیة فى تراجم علماء الامامیه من القرن الحادى عشر الى الرابع عشر».
'''15. شیخ محمدطاهر ابوخمسین''' (متوفاى 1342 هـ .ق.).<sup>([24])</sup> سید ابوتراب خوانسارى در اجازه اجتهاد به او، از مقام و جایگاه علمى و معنوى او تجلیل و تکریم مى کند و مى گوید: او پیشواى فقیهان پژوهشگر، از بهترین دانشمندان اهل دقت، استنباط کننده فروع فقهى از اصول آنها و از مجتهدان مورد اعتماد است.<sup>([25])</sup>
+
* '''میرزا احمد تهرانى''' (متوفاى 1371 هـ .ق) نویسنده «الفوائد العسکریه» و «مستدرک بحارالانوار».
 
+
* '''شیخ محمدعلى اردوبادى''' (متوفاى 1380 هـ .ق) نویسنده «الانوار الساطعه فى تسمیة حجة الله القاطعه» و «تاریخ علماى آذربایجان».
'''16. شیخ موسى هَجَرى أحسائى''' (متوفاى 1353 هـ .ق.) سید ابوتراب خوانسارى در 18 جمادى الثانیه (1322 هـ .ق.) به او اجازه روایت داد و ضمن تجلیل از مقام علمى او، به اجتهاد او تصریح نمود.<sup>([26])</sup>
+
* '''[[سید محسن حکیم]]''' (متوفاى 1390 هـ .ق) نویسنده «[[مستمسک العروة الوثقی (کتاب)|مستمسک العروة الوثقى]]».
 
+
* '''[[علامه شعرانی|میرزا ابوالحسن شعرانى]]''' (متوفاى 1393 هـ .ق) نویسنده «حاشیه وافى» و «شرح تجرید».
'''17. سید مهدى غریفى''' (متوفاى 1343 هـ .ق.) وى نویسنده کتاب هاى «الانصاف فى علم الحدیث»، «هدایة المضل فى الامامه» و «عین الفطرة فى الرّد على من غالى فى العترة» است. سید ابوتراب خوانسارى در سال 1341 هـ .ق. به او اجازه روایت داد.<sup>([27])</sup>
+
* '''شیخ ذبیح الله محلاتى''' (متوفاى 1405 هـ .ق) نویسنده تاریخ سامرا.  
 
+
* '''شیخ مرتضى مظاهرى،''' نویسنده کتاب «مقبس الیاقوت فى فضل السکوت».
'''20. [[سید محمد حجت کوه کمره ای|سید محمد حجت کوه کمرى]]''' (متوفاى 1372 هـ .ق.) از آثار او: «الاستصحاب»، «تنقیح المطالب المهمه فى عمل الصور المجسمه»، «لوامع الانوار الغرویه فى مرسلات الاثار النبویه» است.<sup>([30])</sup>
+
* '''سید احمد صفایى خوانسارى''' (متوفاى 1359 هـ .ق) نویسنده «کشف الحجب عن الاسفار الکتب».
 
+
* '''سید محمدرضا قاضى طباطبایى تبریزى''' نویسنده «تنقیح الاصول».
'''21. سید احمد تسترى''' (متوفاى 1384 هـ .ق.) وى نویسنده «اجازات المشایخ و مجازات الشوانح» است.<sup>([31])</sup>
+
* '''[[سید جمال الدین گلپایگانی|سید جمال الدین گلپایگانى]]''' (متوفاى 1377 هـ .ق).
 
 
'''22. سید محمدصادق بحرالعلوم''' (متوفاى 1399 هـ .ق.)، نویسنده «سلاسل الروایات و طرق الاجازات»، «السلاسل الذهبیه»، و «الدرالبهیة فى تراجم علماء الامامیه من القرن الحادى عشر الى الرابع عشر».<sup>([32])</sup>
 
 
 
'''24. میرزا احمد تهرانى''' (متوفاى 1371 هـ .ق.) نویسنده «الفوائد العسکریه» و «مستدرک بحارالانوار».<sup>([34])</sup>
 
 
 
'''25. شیخ محمدعلى اردوبادى''' (متوفاى 1380 هـ .ق.) نویسنده «الانوار الساطعه فى تسمیة حجة الله القاطعه» و «تاریخ علماى آذربایجان».<sup>([35])</sup>
 
 
 
'''26. [[سید محسن حکیم]]''' (متوفاى 1390 هـ .ق.) نویسنده «[[مستمسک العروة الوثقی (کتاب)|مستمسک العروة الوثقى]]».<sup>([36])</sup>
 
 
 
'''27. [[علامه شعرانی|میرزا ابوالحسن شعرانى]]''' (متوفاى 1393 هـ .ق.) نویسنده «حاشیه وافى» و «شرح تجرید».<sup>([37])</sup>
 
 
 
'''28. شیخ ذبیح الله محلاتى''' (متوفاى 1405 هـ .ق.) نویسنده تاریخ سامرا.  
 
 
 
'''29. شیخ مرتضى مظاهرى،''' نویسنده کتاب «مقبس الیاقوت فى فضل السکوت».
 
 
 
'''30. سید احمد صفایى خوانسارى''' (متوفاى 1359 هـ .ق.) نویسنده «کشف الحجب عن الاسفار الکتب».
 
 
 
'''31. سید محمدرضا قاضى طباطبایى تبریزى''' نویسنده «تنقیح الاصول».
 
 
 
'''3. [[سید جمال الدین گلپایگانی|سید جمال الدین گلپایگانى]]''' (متوفاى 1377 هـ .ق.).
 
  
<br />
+
==آثار و تألیفات==
 
 
== اخلاق و برنامه هاى معنوى ==
 
سید ابوتراب خوانسارى، داراى [[اخلاق]] نیکو و کمالات نفسانى بود. در عین بزرگى، هیبت و اقتدارى که از چهره ملکوتى او نمایان بود، کمال [[تواضع]] در برابر مؤمنین داشت. از هر گونه [[تکبر]]، بزرگ نمایى و [[خودستایی|خودستایى]] در گفتار و نوشته هایش پرهیز داشت. هیچ مالدارى را به خاطر مالش و صاحب مقامى را به علت مقامش اکرام و احترام نکرد، همان طور که فقیرى را به خاطر فقرش سبک نشمرد. چهره باز و اخلاق خوش او، همه را مجذوب خود کرده بود.
 
 
 
به بیشتر اعمال مستحبى مثل، [[روزه]]، به ویژه در روزهاى ولادت و شهادت [[معصوم|معصومین]] (علیهم السلام)، [[نماز]]، [[توسل به اهل بیت علیهم السلام|توسل]] و دعاها مثل [[اعمال ام داوود|دعاى ام داود]] و [[دعای سمات]]، عمل مى کرد. شب زنده دارى و [[نماز شب]] او ترک نشد و گاه در [[مسجد سهله]] و [[مسجد کوفه]] به [[اعتکاف]] مى پرداخت.<sup>([39])</sup> در مسجد کوفه و سهله بود که بارها افتخار تشرف به محضر [[امام زمان عجل الله فرجه الشریف|حضرت بقیة الله الاعظم]] (عجل الله فرجه) نصیب او شد.<sup>([40])</sup>
 
 
 
== آثار و تألیفات ==
 
 
آیت الله خوانسارى، علاوه بر تدریس و پرورش فقیهان و دانشمندان بزرگ، به تألیف نیز اشتغال داشت. او آثار متعدد و متنوعى در زمینه هاى مختلف [[اصول فقه‌‌‌‌|اصول]]، [[فقه]]، [[تفسیر قرآن|تفسیر]]، [[علم کلام|کلام]]، [[علم رجال|رجال]] و [[حدیث]] از خود به یادگار گذاشت که بالغ بر ده ها کتاب و مقاله است. مایه تأسف است که جز تعداد اندکى از آثار ارزشمند او، بقیه آثارش هنوز به زیور چاپ آراسته نشده اند و بیشتر آن ها به صورت خطى به حال خود مانده اند. اینک فهرست آثار به جا مانده از آن عالم فرزانه ارائه مى شود:
 
آیت الله خوانسارى، علاوه بر تدریس و پرورش فقیهان و دانشمندان بزرگ، به تألیف نیز اشتغال داشت. او آثار متعدد و متنوعى در زمینه هاى مختلف [[اصول فقه‌‌‌‌|اصول]]، [[فقه]]، [[تفسیر قرآن|تفسیر]]، [[علم کلام|کلام]]، [[علم رجال|رجال]] و [[حدیث]] از خود به یادگار گذاشت که بالغ بر ده ها کتاب و مقاله است. مایه تأسف است که جز تعداد اندکى از آثار ارزشمند او، بقیه آثارش هنوز به زیور چاپ آراسته نشده اند و بیشتر آن ها به صورت خطى به حال خود مانده اند. اینک فهرست آثار به جا مانده از آن عالم فرزانه ارائه مى شود:
  
 
'''آثار فقهى:'''
 
'''آثار فقهى:'''
  
# سبیل الرشاد فى شرح نجاة العباد: این اثر در نوع خود کم نظیر است زیرا به دنبال هر مسأله اى که در این کتاب آمده، همه ادله مربوط به آن نیز ذکر گردیده است و دربردارنده تمام آرا و نظرها و جمیع فروعات هر موضوع مطرح شده است. تألیف کتاب صوم و ارث را در سال هاى (1303 و 1304 هـ .ق.) به پایان رسید. این دو کتاب در سال 1322 هـ .ق. در تهران با چاپ سنگى و با قطع رحلى به جامعه علمى عرضه شده است.
+
#سبیل الرشاد فى شرح نجاة العباد: این اثر در نوع خود کم نظیر است زیرا به دنبال هر مسأله اى که در این کتاب آمده، همه ادله مربوط به آن نیز ذکر گردیده است و دربردارنده تمام آرا و نظرها و جمیع فروعات هر موضوع مطرح شده است. تألیف کتاب صوم و ارث را در سال هاى (1303 و 1304 هـ .ق.) به پایان رسید. این دو کتاب در سال 1322 هـ .ق. در تهران با چاپ سنگى و با قطع رحلى به جامعه علمى عرضه شده است.
# المناسک الحج
+
#المناسک الحج
# المسائل البحرانیه: این اثر که در قالب پرسش و پاسخ نگارش یافته، جواب به سؤالاتى است که مردم بحرین از عالمان خود نموده اند و در دو بخش، در یک مجلد آمده است بخش اول سؤال هایى است که جناب على بن حسن بحرانى و بخش دوم توسط حسین بن على بحرانى از بحرین جمع آورى و به نجف اشرف ارسال داشته است.
+
#المسائل البحرانیه: این اثر که در قالب پرسش و پاسخ نگارش یافته، جواب به سؤالاتى است که مردم بحرین از عالمان خود نموده اند و در دو بخش، در یک مجلد آمده است بخش اول سؤال هایى است که جناب على بن حسن بحرانى و بخش دوم توسط حسین بن على بحرانى از بحرین جمع آورى و به نجف اشرف ارسال داشته است.
# المسائل الکاظمیه: این اثر جواب به پرسش هایى است که شیخ مهدى جرموقى (متوفاى 1339 هـ .ق.) از بصره براى سید ابوتراب خوانسارى ارسال کرده است. و طراح سؤال ها تنها خود شیخ جرموقى است.
+
#المسائل الکاظمیه: این اثر جواب به پرسش هایى است که شیخ مهدى جرموقى (متوفاى 1339 هـ .ق.) از بصره براى سید ابوتراب خوانسارى ارسال کرده است. و طراح سؤال ها تنها خود شیخ جرموقى است.
# الاحکام الوضعیه
+
#الاحکام الوضعیه
# المؤونة المستثناة فى الخمس فى مصرف سهم الامام
+
#المؤونة المستثناة فى الخمس فى مصرف سهم الامام
# من طاف خارجاً عن المطاف الشرعى
+
#من طاف خارجاً عن المطاف الشرعى
# التحقیق فى بعض مسائل الحج
+
#التحقیق فى بعض مسائل الحج
# سلامة المرصاد فى حواشى نجاة العباد
+
#سلامة المرصاد فى حواشى نجاة العباد
# تعلیقة على نجاة العباد
+
#تعلیقة على نجاة العباد
# تعلیقة على نخبة الکلباسى
+
#تعلیقة على نخبة الکلباسى
# المسائل الخوانساریه
+
#المسائل الخوانساریه
# بغیة الفحول فى حکم المهر اذا مات احد الزوجین قبل الدخول
+
#بغیة الفحول فى حکم المهر اذا مات احد الزوجین قبل الدخول
# هدایا المشاهد
+
#هدایا المشاهد
# التحقیق فى هدم المشاهد
+
#التحقیق فى هدم المشاهد
# السؤال و الجواب
+
#السؤال و الجواب
# حکم الصلوة الجمعه فى زمن الغیبه
+
#حکم الصلوة الجمعه فى زمن الغیبه
# رساله عملیه
+
#رساله عملیه
# حاشیة على کتاب الخمس جواهر الکلام
+
#حاشیة على کتاب الخمس جواهر الکلام
# مصرف سهم امام در زمان غیبت
+
#مصرف سهم امام در زمان غیبت
# التحقیق فى مسائل الرضاع
+
#التحقیق فى مسائل الرضاع
# الفقه الاستدلالى
+
#الفقه الاستدلالى
# عقد اللئالى و الیواقیت فى تحصیل محل المحاذات للمواقیت
+
#عقد اللئالى و الیواقیت فى تحصیل محل المحاذات للمواقیت
# التنبیه على ما اخطاً بعض المتفقهه: نقد آرا و نظرات فقهى [[سید محمدکاظم طباطبائی یزدی|سید محمدکاظم طباطبایى یزدى]].
+
#التنبیه على ما اخطاً بعض المتفقهه: نقد آرا و نظرات فقهى [[سید محمدکاظم طباطبائی یزدی|سید محمدکاظم طباطبایى یزدى]].
# التحقیق فى بیان شرط الربا فى القرض
+
#التحقیق فى بیان شرط الربا فى القرض
  
 
'''آثار اصولى:'''
 
'''آثار اصولى:'''
  
# اصالة العدم
+
#اصالة العدم
# التحقیق فى الفرق بین الواجب المطلق و المشروط
+
#التحقیق فى الفرق بین الواجب المطلق و المشروط
# التحقیق فى الدوران بین الاقل و الاکثر
+
#التحقیق فى الدوران بین الاقل و الاکثر
# اصول الفقه: یک دوره اصول فقه استدلالى.
+
#اصول الفقه: یک دوره اصول فقه استدلالى.
# قصد السبیل فى اصول الفقه.
+
#قصد السبیل فى اصول الفقه.
# التحقیق فى حجیت اصول المثبته
+
#التحقیق فى حجیت اصول المثبته
# التحقیق فى اثبات انّ الاصل فى المتعارضین فى الادله الاماره و الاصول، ماذا؟
+
#التحقیق فى اثبات انّ الاصل فى المتعارضین فى الادله الاماره و الاصول، ماذا؟
# التحقیق فى کلام فاضل التونى فى اصل المثبت
+
#التحقیق فى کلام فاضل التونى فى اصل المثبت
# حاشیة على [[فرائد الاصول (کتاب)|رسائل]] الشیخ
+
#حاشیة على [[فرائد الاصول (کتاب)|رسائل]] الشیخ
# التحقیق فى الاصل السببى و المسببى
+
#التحقیق فى الاصل السببى و المسببى
# تعیین المرجع بعد تساقطه
+
#تعیین المرجع بعد تساقطه
# التحقیق فى اثبات المرجع بعد التساقط الاصلین المسببین
+
#التحقیق فى اثبات المرجع بعد التساقط الاصلین المسببین
  
 
'''آثار کلامى:'''
 
'''آثار کلامى:'''
  
# النجوم الزاهرات فى اثبات امامة الائمة الهداة
+
#النجوم الزاهرات فى اثبات امامة الائمة الهداة
# صراط المستقیم
+
#صراط المستقیم
# مصباح الصالحین فى اصول الدین
+
#مصباح الصالحین فى اصول الدین
  
 
'''آثار قرآنى:'''
 
'''آثار قرآنى:'''
  
# البیان فى تفسیر القرآن
+
#البیان فى تفسیر القرآن
# لب الالباب فى تفسیر احکام الکتاب
+
#لب الالباب فى تفسیر احکام الکتاب
  
 
'''آثار رجالى و حدیثی:'''
 
'''آثار رجالى و حدیثی:'''
  
# الحواشى على [[منتهى المقال (کتاب)|رجال ابى على]]
+
#الحواشى على [[منتهى المقال (کتاب)|رجال ابى على]]
# الفوائد الرجالیه
+
#الفوائد الرجالیه
# الدرر فى شرح التجرید
+
#الدرر فى شرح التجرید
# الصراح فى الاحادیث الحسان و الصحاح: در این کتاب، هر [[حدیث حسن|روایت حسن]] یا [[حدیث صحیح|صحیحى]] که به آن عمل شده و یا فقیهان بنابر آن [[فتوا]] داده اند آورده شده است. کتابى است مفید براى مجتهدان که در ذیل هر روایت، میزان دلالت آن نیز بررسى شده است. این اثر ارزشمند، در دو جلد بزرگ که حجم [[وسائل الشیعه (کتاب)|وسائل الشیعه]] شیخ حر عاملى را دارد، در نجف اشرف به چاپ رسیده است.
+
#الصراح فى الاحادیث الحسان و الصحاح: در این کتاب، هر [[حدیث حسن|روایت حسن]] یا [[حدیث صحیح|صحیحى]] که به آن عمل شده و یا فقیهان بنابر آن [[فتوا]] داده اند آورده شده است. کتابى است مفید براى مجتهدان که در ذیل هر روایت، میزان دلالت آن نیز بررسى شده است. این اثر ارزشمند، در دو جلد بزرگ که حجم [[وسائل الشیعه (کتاب)|وسائل الشیعه]] شیخ حر عاملى را دارد، در نجف اشرف به چاپ رسیده است.
  
همچنین سید ابوتراب خوانسارى در سالى (1295 ه.ق) وارد نجف اشرف شد که بیشترین عنایت از ناحیه مقدس حرم [[امام علی علیه السلام|حضرت على]] (علیه السلام) به خواص و عوام به طور آشکار متجلى شده بود. وى با برخوردارى از طبعى لطیف و ذوقى سرشار، آن [[معجزه|معجزات]] و عنایات را به صورت بسیار زیبایى به نظم درآورد. این [[قصیده]] بلند، مشتمل بر 73 بیت است.<sup>([43])</sup> در آخر آن ابیات، نام قصیده که سال سرودن آن را هم مى رساند، آورده شده است و آن: «عام الخوارق من صنو طه» است. یعنى سال معجزات از پسر عموى طه (پیامبر اکرم صلى الله علیه وآله).<sup>([44])</sup>  
+
همچنین سید ابوتراب خوانسارى در سالى (1295 ه.ق) وارد نجف اشرف شد که بیشترین عنایت از ناحیه مقدس حرم [[امام علی علیه السلام|حضرت على]] (علیه السلام) به خواص و عوام به طور آشکار متجلى شده بود. وى با برخوردارى از طبعى لطیف و ذوقى سرشار، آن [[معجزه|معجزات]] و عنایات را به صورت بسیار زیبایى به نظم درآورد. این [[قصیده]] بلند، مشتمل بر 73 بیت است. در آخر آن ابیات، نام قصیده که سال سرودن آن را هم مى رساند، آورده شده است و آن: «عام الخوارق من صنو طه» است. یعنى سال معجزات از پسر عموى طه (پیامبر اکرم صلى الله علیه وآله).<ref>نقباء البشر، ج 1، ص 27.</ref>  
  
== وفات ==
+
==ویژگی‌های اخلاقى==
آیت الله [[سید محمدمهدی اصفهانی|سید محمدمهدى اصفهانى]] مى گوید: یکى از بستگان من در [[کاظمین]] نزدم آمد و از من درخواست [[تعبیر خواب|تعبیر خوابى]] که دیده بود کرد و گفت: من در خواب دیده ام که به زیارت حرم مطهر کاظمین (علیهما السلام) مى روم، همین که وارد صحن شدم متوجه شدم که یکى از مناره هاى بزرگ حرم بر زمین افتاده است. همین که خواب او را شنیدم، فهمیدم که یکى از بزرگان دین از اولاد [[امام موسی کاظم علیه السلام|امام موسى کاظم]] (علیه السلام) به زودى وفات خواهد کرد و عالم اسلام را در سوگ خود فرو خواهد برد. من از تعبیر خواب سر باز زدم و گفتم: چند روزى صبر کن که تعبیر آن را خواهى شنید. سه روز از این ماجرا گذشت. پست چى، تلگرافى را از [[نجف]] اشرف به من داد، که در آن خبر ناگوار رحلت عالم ربانى آیت الله سید ابوتراب در آن بود. و در این جا بود که به آن شخص گفتم: این خبر، همان تعبیر خواب توست.<sup>([46])</sup>
+
سید ابوتراب خوانسارى، داراى [[اخلاق]] نیکو و کمالات نفسانى بود. در عین بزرگى، هیبت و اقتدارى که از چهره ملکوتى او نمایان بود، کمال [[تواضع]] در برابر مؤمنین داشت. از هر گونه [[تکبر]]، بزرگ نمایى و [[خودستایی|خودستایى]] در گفتار و نوشته هایش پرهیز داشت. هیچ مالدارى را به خاطر مالش و صاحب مقامى را به علت مقامش اکرام و احترام نکرد، همان طور که فقیرى را به خاطر فقرش سبک نشمرد. چهره باز و اخلاق خوش او، همه را مجذوب خود کرده بود.
 +
 
 +
به بیشتر اعمال مستحبى مثل، [[روزه]]، به ویژه در روزهاى ولادت و شهادت [[معصوم|معصومین]] (علیهم السلام)، [[نماز]]، [[توسل به اهل بیت علیهم السلام|توسل]] و دعاها مثل [[اعمال ام داوود|دعاى ام داود]] و [[دعای سمات]]، عمل مى کرد. شب زنده دارى و [[نماز شب]] او ترک نشد و گاه در [[مسجد سهله]] و [[مسجد کوفه]] به [[اعتکاف]] مى پرداخت.<ref>ریحانة الادب، ج 2، ص 188؛ احسن الودیعه، ج 2، ص 7.</ref> در مسجد کوفه و سهله بود که بارها افتخار تشرف به محضر [[امام زمان عجل الله فرجه الشریف|حضرت بقیة الله الاعظم]] (عجل الله فرجه) نصیب او شد.<ref>احسن الودیعه، ج 2، ص 9.</ref>
 +
 
 +
[[محمدعلی مدرس تبریزی|مدرس تبريزی]] در [[ریحانة الادب (کتاب)|ريحانة الادب]]، حاج سيد ابو تراب خوانساری را در جمله مراجع و اعلام بزرگ قرن اخير متذکر شده و می نويسد: خوانساری دانشمندی متقی و کريم النفس و [[زهد|زاهد]] بود.
 +
==وفات==
 +
آیت الله [[سید محمدمهدی اصفهانی|سید محمدمهدى اصفهانى]] مى گوید: یکى از بستگان من در [[کاظمین]] نزدم آمد و از من درخواست [[تعبیر خواب|تعبیر خوابى]] که دیده بود کرد و گفت: من در خواب دیده ام که به زیارت حرم مطهر کاظمین (علیهما السلام) مى روم، همین که وارد صحن شدم متوجه شدم که یکى از مناره هاى بزرگ حرم بر زمین افتاده است. همین که خواب او را شنیدم، فهمیدم که یکى از بزرگان دین از اولاد [[امام موسی کاظم علیه السلام|امام موسى کاظم]] (علیه السلام) به زودى وفات خواهد کرد و عالم اسلام را در سوگ خود فرو خواهد برد. من از تعبیر خواب سر باز زدم و گفتم: چند روزى صبر کن که تعبیر آن را خواهى شنید. سه روز از این ماجرا گذشت. پست چى، تلگرافى را از [[نجف]] اشرف به من داد، که در آن خبر ناگوار رحلت عالم ربانى آیت الله سید ابوتراب در آن بود. و در این جا بود که به آن شخص گفتم: این خبر، همان تعبیر خواب توست.<ref>احسن الودیعه، ج 2، ص 48.</ref>
  
 
نیم روز گرم و تابستانى نهم [[ماه جمادی الاول|جمادى الاول]] سال (1346 هـ .ق.) بود و آسمان نجف عارى از هر گونه ابر. ناگاه ابرى تیره و متراکم، سایه غم آلود خود را بر آن شهر انداخت. مردم بهت زده، با تعجب این حادثه غیر عادى را به یکدیگر نشان مى دادند. در این وقت، ندا دهنده اى در شهر اعلام کرد: «مرجع عالى قدر، عالم ربانى حضرت آیت الله العظمى سید ابوتراب موسوى خوانسارى به لقاى رحمت الهى پیوست». باران شدیدى سطح شهر را فرا گرفت. مردم کسب و کار خود را تعطیل نموده و همراه با عالمان و خواص، رو به سوى منزل آن مرحوم رهسپار شدند و در عزاى او اشک ماتم ریختند.
 
نیم روز گرم و تابستانى نهم [[ماه جمادی الاول|جمادى الاول]] سال (1346 هـ .ق.) بود و آسمان نجف عارى از هر گونه ابر. ناگاه ابرى تیره و متراکم، سایه غم آلود خود را بر آن شهر انداخت. مردم بهت زده، با تعجب این حادثه غیر عادى را به یکدیگر نشان مى دادند. در این وقت، ندا دهنده اى در شهر اعلام کرد: «مرجع عالى قدر، عالم ربانى حضرت آیت الله العظمى سید ابوتراب موسوى خوانسارى به لقاى رحمت الهى پیوست». باران شدیدى سطح شهر را فرا گرفت. مردم کسب و کار خود را تعطیل نموده و همراه با عالمان و خواص، رو به سوى منزل آن مرحوم رهسپار شدند و در عزاى او اشک ماتم ریختند.
  
پیکر پاک آیت الله خوانسارى، بعد از اقامه [[نماز میت|نماز]] به وسیله آیت الله [[سید ابوالحسن اصفهانی|سید ابوالحسن اصفهانى]] (متوفاى 1365 هـ .ق.)، به سوى قبرستان [[وادی السلام|وادى السلام]]، [[تشییع جنازه|تشییع]] و به خاک سپرده شد.<sup>([47])</sup>
+
پیکر پاک آیت الله خوانسارى، بعد از اقامه [[نماز میت|نماز]] به وسیله آیت الله [[سید ابوالحسن اصفهانی|سید ابوالحسن اصفهانى]] (متوفاى 1365 هـ .ق.)، به سوى قبرستان [[وادی السلام|وادى السلام]]، [[تشییع جنازه|تشییع]] و به خاک سپرده شد.<ref>ریحانة الادب، ج 2، ص 189؛ نقباء البشر، ج 1، ص 28 ؛ احسن الودیعه، ج 2، ص 42.</ref>
  
== پانویس ==
+
==پانویس==
 
[1]. اعیان الشیعه، ج 2، ص 309 نقباءالبشر، ج 1، ص27 معارف الرجال، ج 3، ص 310 احسن الودیعه، ج 2، ص 10 و مناهج المعارف، ص 187.
 
[1]. اعیان الشیعه، ج 2، ص 309 نقباءالبشر، ج 1، ص27 معارف الرجال، ج 3، ص 310 احسن الودیعه، ج 2، ص 10 و مناهج المعارف، ص 187.
  
سطر ۱۹۹: سطر ۱۶۳:
 
ر.ک: نقباءالبشر، ج 1، ص 27.
 
ر.ک: نقباءالبشر، ج 1، ص 27.
  
[9]. احسن الودیعه، ج 2، ص 11 نقباء البشر، ج 1، ص 27 و چهل مقاله، ص 546.
 
  
[10]. معجم القبور، ج 1، ص 22 معجم رجال الفکر، ص 172 نقباء البشر، ج 1، ص 27 ریحانة الادب، ج 2، ص 188 مناهج المعارف، ص 185.
+
[10]. معجم القبور، ج 1، ص 22 معجم رجال الفکر، ص 172 مناهج المعارف، ص 185.
  
 
[11]. نقباء البشر، ج 1، ص 28 و چهل مقاله، ص 546.
 
[11]. نقباء البشر، ج 1، ص 28 و چهل مقاله، ص 546.
سطر ۲۱۹: سطر ۱۸۲:
 
[18]. معارف الرجال، ج 2، ص 170.
 
[18]. معارف الرجال، ج 2، ص 170.
  
[19]. احسن الودیعه، ج 2، ص 5.
+
[19].  
  
 
[20]. همان، ج 2، ص 28 ـ 24 المسلسلات، ج2، ص 165 و ص 77.
 
[20]. همان، ج 2، ص 28 ـ 24 المسلسلات، ج2، ص 165 و ص 77.
سطر ۲۵۹: سطر ۲۲۲:
 
[38]. همان، ص 548 و 549.
 
[38]. همان، ص 548 و 549.
  
[39]. ریحانة الادب، ج 2، ص 188 احسن الودیعه، ج 2، ص 7.
+
[39]. (تفصیل جریان تشرف، ذکر نشده است).
 
 
[40]. احسن الودیعه، ج 2، ص 9. (تفصیل جریان تشرف، ذکر نشده است).
 
  
 
[41]. احسن الودیعه، ج 2، ص 9.
 
[41]. احسن الودیعه، ج 2، ص 9.
سطر ۲۶۹: سطر ۲۳۰:
 
[43]. برگردان فارسى این قصیده در قم چاپ شده است.
 
[43]. برگردان فارسى این قصیده در قم چاپ شده است.
  
[44]. نقباء البشر، ج 1، ص 27.
+
[44].  
  
 
[45]. معجم مؤلفى الشیعه، ص 163 چهل مقاله، ص 550 نقباء البشر، ج 1، ص 27 معجم رجال الفکر، ص 172 احسن الودیعه، ج 2، ص 11 ریحانة الادب، ج 2، ص 188 معارف الرجال، ج 3، ص 310 معجم القبور، ج 1، ص 22 مناهج المعارف، ص 188.
 
[45]. معجم مؤلفى الشیعه، ص 163 چهل مقاله، ص 550 نقباء البشر، ج 1، ص 27 معجم رجال الفکر، ص 172 احسن الودیعه، ج 2، ص 11 ریحانة الادب، ج 2، ص 188 معارف الرجال، ج 3، ص 310 معجم القبور، ج 1، ص 22 مناهج المعارف، ص 188.
  
[46]. احسن الودیعه، ج 2، ص 48.
+
[46].
  
[47]. معارف الرجال، ج 3، ص 311 ریحانة الادب، ج 2، ص 189 نقباء البشر، ج 1، ص 28 و احسن الودیعه، ج 2، ص 42.
+
[47]. معارف الرجال، ج 3، ص 311  
  
 
[48]. احسن الودیعه، ج 2، ص 49
 
[48]. احسن الودیعه، ج 2، ص 49

نسخهٔ ‏۱۲ آوریل ۲۰۲۱، ساعت ۰۸:۲۹

این مدخل از دانشنامه هنوز نوشته نشده است.

Icon-computer.png
محتوای فعلی مقاله یکی از پایگاه های معتبر متناسب با عنوان است.

(احتمالا تصرف اندکی صورت گرفته است)

سید عبدالعلى موسوى خوانسارى (1346-1271 ق)، معروف به سید ابوتراب خوانسارى، فقیه و عالم ربانی شیعه در قرن 14 قمری و از شاگردان سید محمدباقر خوانسارى بود.

فقیه و مدرس بزرگ حوزه ها،

شرح حال نویسان از جایگاه علمى وى بسیار تمجید و تجلیل کرده اند و گفته اند:

سید ابوتراب موسوى خوانسارى، عالمى است عامل، محققى است دقیق، فقیهى است اصولى، محدثى است رجالى. او جامع علوم عقلى و نقلى و حتى دانش هاى ریاضى، هندسه، جغرافیا، و امثال آن بوده است. ژرف نگرى و تبحر وى در مطالب مشکل فقهى، اصولى، فلسفى، تفسیرى و کلامى از ویژگى هاى اوست.

او احاطه کافى و گسترده اى بر مبانى، نظرات صاحب نظران، جزئیات و فروع مسائل آن دانش ها و نیز مذاهب چهارگانه فقهى اهل سنت و مبانى آنان دارد.([10])

ولادت و خاندان

سید ابوتراب عبدالعلى موسوى خوانسارى، در 17 رجب 1271 ه.ق در شهر خوانسار دیده به جهان گشود. سید ابوتراب، از سادات موسوى است و نسب او به امام کاظم (علیه السلام) می‌رسد.

پدرش آیت الله سید ابوالقاسم جعفر خوانسارى (م، 1280 ق)، از عالمان و فقیهان معروف و از شاگردان شیخ محمدحسن نجفی و شیخ مرتضى انصارى بود. کتاب هاى «المکاسب»، «البیع» و «اعمال ماه رمضان» به دو زبان فارسى و عربى از آثار ارزشمند اوست، که نشان مهارت و احاطه او بر مبانى، ادلّه، نظرات، تراجم و رجال است. جدّش نیز، آیت الله سید محمدمهدى خوانسارى (م، 1246 ق) معروف به صاحب «رساله ابوبصیر»، شاگرد میرزای قمی بود و از دانشمندان بزرگ به شمار مى آمد و در علم رجال و امتیاز بین راویان مشترک، تبحرى ویژه داشت.

تحصیلات و استادان

هوش سرشار و علاقه فراوان به دانش طلبى، به خوبى در سید ابوتراب نمایان بود. این ویژگى، پدر را بر آن داشت تا تربیت علمى و اخلاقى او را، خود به عهده گیرد. بنابراین خواندن، نوشتن و قرائت قرآن کریم را به او یاد داد، به طورى که هنوز 9 سال او تمام نشده بود که به دو زبان فارسى و عربى به خوبى تکلم مى کرد.

با وفات پدر، پسر عمه اش، سید محمدعلى موسوى خوانسارى ادامه تعلیم و تربیت سید ابوتراب را به عهده گرفت. او با کمک دیگر استادان خوانسار، تا سال (1286هـ .ق)، ادبیات فارسى، عربى و دیگر دانش هاى مقدماتى حوزه را به وى آموخت. سید ابوتراب از اخلاق، رفتار و انوار علوم او، تأثیر فراوان پذیرفت. وى بهره مندى خود از دانش هایى چون اصول، فقه و حدیث را مرهون وى مى دانست و بارها از او به بزرگى یاد مى کرد.

سید ابوتراب در سال 1291هـ .ق. براى تکمیل یافته هاى خود وارد اصفهان شد. وى نزد استادان آن شهر به مدت 4 سال، به یادگیرى فقه، اصول، تفسیر، رجال، ریاضیات و دیگر علوم پرداخت. او سپس در سال 1295 هـ .ق. به نجف اشرف هجرت و در محضر آیات عظام حاضر شد و بهره هاى کافى برد. این عالم فرهیخته بعد از سال ها تحصیل به مقام بلند اجتهاد نائل شد و از فقیهان و مدرسان بزرگ آن مکان مقدس گردید.[۱]

استادان و مشایخ:

سید ابوتراب موسوى خوانسارى، محضر استادان بسیارى را درک کرد و از خرمن وجودى آنان، خوشه هاى علم و کمال چید که به ذکر اسامى پربرکتشان مى پردازیم.

  • پدرش، سید ابوالقاسم جعفر (متوفاى 1280 هـ .ق).
  • سید محمدعلى خوانسارى (متوفاى 1286 هـ .ق) نویسنده «حاشیة المکاسب»، «صراط المستقیم فى اصول الفقه و اصول آل ابراهیم».
  • شیخ محمدباقر اصفهانى (متوفاى 1301هـ .ق) خوانسارى به مدت 4 سال بین سال هاى (1295 ـ 1291 هـ .ق) نزد آن عالم بزرگوار به تحصیل فقه و اصول پرداخت.
  • سید محمدهاشم موسوى خوانسارى (متوفاى 1318 هـ .ق) نویسنده مبانى الاصول.
  • سید محمدباقر موسوی خوانسارى (متوفاى 1313 هـ .ق) نویسنده روضات الجنات.
  • سید حسین تبریزى کوه کمرى (متوفاى 1299 هـ .ق) از شاگردان صاحب جواهر و شیخ مرتضى انصارى بود.
  • شیخ ابراهیم خویى (متوفاى 1325هـ .ق) نویسنده «شرح نهج البلاغه»، «شرح الاربعین حدیثاً»، «ملخص المقال فى تحقیق الاحوال الرجال».
  • شیخ محمدحسین کاظمى (متوفاى 1308 هـ .ق) نویسنده «هدایة الانام فى شرح شرایع الاسلام».
  • میرزا حبیب الله رشتى (متوفاى 1312 هـ .ق)
  • سید محمد خوانساری (متوفاى 1309 هـ .ق) نوه سید محمدمهدى، نویسنده رساله «عدیمة النظیر فى احوال ابى بصیر».
  • مولى لطف الله مازندرانى (متوفاى 1313 هـ .ق) از جمله آثار او «شرح قواعد علامه حلى» و «حاشیه بر قوانین» است.

تدریس و شاگردان

سید ابوتراب خوانسارى از همان روزهاى نخستین ورود به حوزه علمیه نجف اشرف، علاوه بر تحصیلات، به تدریس علوم حوزوى، به ویژه فقه و اصول پرداخت که حدود 50 سال ادامه داشت. شیوه تدریس در کنار تحصیل، علاوه بر تشویق او به پژوهش دقیق تر در مسائل علمى، از او استادى کامل در تدریس دانش هاى مختلف ساخت. او در تحلیل مبانى و آراى صاحب نظران فقه، اصول، کلام و تفسیر و نیز در تطبیق فقه جعفرى با مذاهب چهارگانه اهل سنت، مهارت بسیارى داشت. وى مسائل و مطالب پیچیده علمى را با بیانى شیوا به شاگردان القا مى کرد. سادگى بیان، در عین عمیق بودن مطالب، از ویژگى هاى تدریس اوست. شاگرد بارزش سید محمدمهدى اصفهانى در این باره مى گوید: هر وقت در مجلس درس او حاضر مى شدم و در مورد مسائل پیچیده علوم و مطالب مشکل علمى از او سؤال مى کردم، در جواب، مثل چشمه مى جوشید (و به خوبى به جواب مى پرداخت). او را ملاقات نکردم، مگر آن که از او استفاده علمى مى کردم. اگر کسى در مورد مسئله علمى از او سؤال مى کرد طورى جواب مى داد که گویى به تفسیر و تأویل صحیح تمام مطالب، فروعات و جزئیات آن آگاهى کامل دارد و در جداسازى نظرات صحیح از غیر صحیح، احاطه کامل داشت.[۲]

به هر حال در آن چند دهه اى که به تدریس علوم اسلامى اشتغال داشت، صدها شاگرد بارز از محضر او بهره هاى فراوان برده اند و مفتخر به دریافت اجازه روایت و یا اجتهاد شده اند، از جمله:

  • سید محمدحسین خوانسارى.
  • سید ریحان الله، فرزند سید جعفر کشفى دارابى (متوفاى 1328 هـ .ق)
  • سید محمدمهدى اصفهانى کاظمى (متوفاى 1391 هـ .ق) نویسنده «احسن الودیعه».
  • شیخ آقابزرگ تهرانى، (متوفاى ۱۳۸۹ ق) نویسنده «الذریعه الى تصانیف الشیعه».
  • شیخ عبدالحسین رشتى (متوفاى 1373هـ .ق) او در علوم مختلف منطق، فلسفه، فقه و کلام صاحب رأى و در تدریس آن ها به ویژه علم اصول، داراى احاطه و مهارت ویژه اى بود. از آثار ارزشمند او «شرح کفایة الاصول»، «کتابُ القضا»، «کتابُ الرهن»، «کتاب الوقف و المواریث»، «کشف الاشتباه و الاطوار فى تفسیر آیات القرآن الکریم.»
  • محمدجواد کاظمى (متوفاى 1328هـ .ق) از آثار او «شرح رساله بغیة الخاص و العام» از آثار پدرش شیخ محمدحسین کاظمى است.
  • شیخ محمدطاهر ابوخمسین (متوفاى 1342 هـ .ق) سید ابوتراب خوانسارى در اجازه اجتهاد به او، از مقام و جایگاه علمى و معنوى او تجلیل و تکریم مى کند و مى گوید: او پیشواى فقیهان پژوهشگر، از بهترین دانشمندان اهل دقت، استنباط کننده فروع فقهى از اصول آنها و از مجتهدان مورد اعتماد است.
  • شیخ موسى هَجَرى أحسائى (متوفاى 1353 هـ .ق) سید ابوتراب خوانسارى در 18 جمادى الثانیه (1322 هـ .ق) به او اجازه روایت داد و ضمن تجلیل از مقام علمى او، به اجتهاد او تصریح نمود.
  • سید مهدى غریفى (متوفاى 1343 هـ .ق) وى نویسنده کتاب هاى «الانصاف فى علم الحدیث»، «هدایة المضل فى الامامه» و «عین الفطرة فى الرّد على من غالى فى العترة» است. سید ابوتراب خوانسارى در سال 1341 هـ .ق. به او اجازه روایت داد.
  • سید محمد حجت کوه کمرى (متوفاى 1372 هـ .ق) از آثار او: «الاستصحاب»، «تنقیح المطالب المهمه فى عمل الصور المجسمه»، «لوامع الانوار الغرویه فى مرسلات الاثار النبویه» است.
  • سید احمد تسترى (متوفاى 1384 هـ .ق) وى نویسنده «اجازات المشایخ و مجازات الشوانح» است.
  • سید محمدصادق بحرالعلوم (متوفاى 1399 هـ .ق)، نویسنده «سلاسل الروایات و طرق الاجازات»، «السلاسل الذهبیه»، و «الدرالبهیة فى تراجم علماء الامامیه من القرن الحادى عشر الى الرابع عشر».
  • میرزا احمد تهرانى (متوفاى 1371 هـ .ق) نویسنده «الفوائد العسکریه» و «مستدرک بحارالانوار».
  • شیخ محمدعلى اردوبادى (متوفاى 1380 هـ .ق) نویسنده «الانوار الساطعه فى تسمیة حجة الله القاطعه» و «تاریخ علماى آذربایجان».
  • سید محسن حکیم (متوفاى 1390 هـ .ق) نویسنده «مستمسک العروة الوثقى».
  • میرزا ابوالحسن شعرانى (متوفاى 1393 هـ .ق) نویسنده «حاشیه وافى» و «شرح تجرید».
  • شیخ ذبیح الله محلاتى (متوفاى 1405 هـ .ق) نویسنده تاریخ سامرا.
  • شیخ مرتضى مظاهرى، نویسنده کتاب «مقبس الیاقوت فى فضل السکوت».
  • سید احمد صفایى خوانسارى (متوفاى 1359 هـ .ق) نویسنده «کشف الحجب عن الاسفار الکتب».
  • سید محمدرضا قاضى طباطبایى تبریزى نویسنده «تنقیح الاصول».
  • سید جمال الدین گلپایگانى (متوفاى 1377 هـ .ق).

آثار و تألیفات

آیت الله خوانسارى، علاوه بر تدریس و پرورش فقیهان و دانشمندان بزرگ، به تألیف نیز اشتغال داشت. او آثار متعدد و متنوعى در زمینه هاى مختلف اصول، فقه، تفسیر، کلام، رجال و حدیث از خود به یادگار گذاشت که بالغ بر ده ها کتاب و مقاله است. مایه تأسف است که جز تعداد اندکى از آثار ارزشمند او، بقیه آثارش هنوز به زیور چاپ آراسته نشده اند و بیشتر آن ها به صورت خطى به حال خود مانده اند. اینک فهرست آثار به جا مانده از آن عالم فرزانه ارائه مى شود:

آثار فقهى:

  1. سبیل الرشاد فى شرح نجاة العباد: این اثر در نوع خود کم نظیر است زیرا به دنبال هر مسأله اى که در این کتاب آمده، همه ادله مربوط به آن نیز ذکر گردیده است و دربردارنده تمام آرا و نظرها و جمیع فروعات هر موضوع مطرح شده است. تألیف کتاب صوم و ارث را در سال هاى (1303 و 1304 هـ .ق.) به پایان رسید. این دو کتاب در سال 1322 هـ .ق. در تهران با چاپ سنگى و با قطع رحلى به جامعه علمى عرضه شده است.
  2. المناسک الحج
  3. المسائل البحرانیه: این اثر که در قالب پرسش و پاسخ نگارش یافته، جواب به سؤالاتى است که مردم بحرین از عالمان خود نموده اند و در دو بخش، در یک مجلد آمده است بخش اول سؤال هایى است که جناب على بن حسن بحرانى و بخش دوم توسط حسین بن على بحرانى از بحرین جمع آورى و به نجف اشرف ارسال داشته است.
  4. المسائل الکاظمیه: این اثر جواب به پرسش هایى است که شیخ مهدى جرموقى (متوفاى 1339 هـ .ق.) از بصره براى سید ابوتراب خوانسارى ارسال کرده است. و طراح سؤال ها تنها خود شیخ جرموقى است.
  5. الاحکام الوضعیه
  6. المؤونة المستثناة فى الخمس فى مصرف سهم الامام
  7. من طاف خارجاً عن المطاف الشرعى
  8. التحقیق فى بعض مسائل الحج
  9. سلامة المرصاد فى حواشى نجاة العباد
  10. تعلیقة على نجاة العباد
  11. تعلیقة على نخبة الکلباسى
  12. المسائل الخوانساریه
  13. بغیة الفحول فى حکم المهر اذا مات احد الزوجین قبل الدخول
  14. هدایا المشاهد
  15. التحقیق فى هدم المشاهد
  16. السؤال و الجواب
  17. حکم الصلوة الجمعه فى زمن الغیبه
  18. رساله عملیه
  19. حاشیة على کتاب الخمس جواهر الکلام
  20. مصرف سهم امام در زمان غیبت
  21. التحقیق فى مسائل الرضاع
  22. الفقه الاستدلالى
  23. عقد اللئالى و الیواقیت فى تحصیل محل المحاذات للمواقیت
  24. التنبیه على ما اخطاً بعض المتفقهه: نقد آرا و نظرات فقهى سید محمدکاظم طباطبایى یزدى.
  25. التحقیق فى بیان شرط الربا فى القرض

آثار اصولى:

  1. اصالة العدم
  2. التحقیق فى الفرق بین الواجب المطلق و المشروط
  3. التحقیق فى الدوران بین الاقل و الاکثر
  4. اصول الفقه: یک دوره اصول فقه استدلالى.
  5. قصد السبیل فى اصول الفقه.
  6. التحقیق فى حجیت اصول المثبته
  7. التحقیق فى اثبات انّ الاصل فى المتعارضین فى الادله الاماره و الاصول، ماذا؟
  8. التحقیق فى کلام فاضل التونى فى اصل المثبت
  9. حاشیة على رسائل الشیخ
  10. التحقیق فى الاصل السببى و المسببى
  11. تعیین المرجع بعد تساقطه
  12. التحقیق فى اثبات المرجع بعد التساقط الاصلین المسببین

آثار کلامى:

  1. النجوم الزاهرات فى اثبات امامة الائمة الهداة
  2. صراط المستقیم
  3. مصباح الصالحین فى اصول الدین

آثار قرآنى:

  1. البیان فى تفسیر القرآن
  2. لب الالباب فى تفسیر احکام الکتاب

آثار رجالى و حدیثی:

  1. الحواشى على رجال ابى على
  2. الفوائد الرجالیه
  3. الدرر فى شرح التجرید
  4. الصراح فى الاحادیث الحسان و الصحاح: در این کتاب، هر روایت حسن یا صحیحى که به آن عمل شده و یا فقیهان بنابر آن فتوا داده اند آورده شده است. کتابى است مفید براى مجتهدان که در ذیل هر روایت، میزان دلالت آن نیز بررسى شده است. این اثر ارزشمند، در دو جلد بزرگ که حجم وسائل الشیعه شیخ حر عاملى را دارد، در نجف اشرف به چاپ رسیده است.

همچنین سید ابوتراب خوانسارى در سالى (1295 ه.ق) وارد نجف اشرف شد که بیشترین عنایت از ناحیه مقدس حرم حضرت على (علیه السلام) به خواص و عوام به طور آشکار متجلى شده بود. وى با برخوردارى از طبعى لطیف و ذوقى سرشار، آن معجزات و عنایات را به صورت بسیار زیبایى به نظم درآورد. این قصیده بلند، مشتمل بر 73 بیت است. در آخر آن ابیات، نام قصیده که سال سرودن آن را هم مى رساند، آورده شده است و آن: «عام الخوارق من صنو طه» است. یعنى سال معجزات از پسر عموى طه (پیامبر اکرم صلى الله علیه وآله).[۳]

ویژگی‌های اخلاقى

سید ابوتراب خوانسارى، داراى اخلاق نیکو و کمالات نفسانى بود. در عین بزرگى، هیبت و اقتدارى که از چهره ملکوتى او نمایان بود، کمال تواضع در برابر مؤمنین داشت. از هر گونه تکبر، بزرگ نمایى و خودستایى در گفتار و نوشته هایش پرهیز داشت. هیچ مالدارى را به خاطر مالش و صاحب مقامى را به علت مقامش اکرام و احترام نکرد، همان طور که فقیرى را به خاطر فقرش سبک نشمرد. چهره باز و اخلاق خوش او، همه را مجذوب خود کرده بود.

به بیشتر اعمال مستحبى مثل، روزه، به ویژه در روزهاى ولادت و شهادت معصومین (علیهم السلام)، نماز، توسل و دعاها مثل دعاى ام داود و دعای سمات، عمل مى کرد. شب زنده دارى و نماز شب او ترک نشد و گاه در مسجد سهله و مسجد کوفه به اعتکاف مى پرداخت.[۴] در مسجد کوفه و سهله بود که بارها افتخار تشرف به محضر حضرت بقیة الله الاعظم (عجل الله فرجه) نصیب او شد.[۵]

مدرس تبريزی در ريحانة الادب، حاج سيد ابو تراب خوانساری را در جمله مراجع و اعلام بزرگ قرن اخير متذکر شده و می نويسد: خوانساری دانشمندی متقی و کريم النفس و زاهد بود.

وفات

آیت الله سید محمدمهدى اصفهانى مى گوید: یکى از بستگان من در کاظمین نزدم آمد و از من درخواست تعبیر خوابى که دیده بود کرد و گفت: من در خواب دیده ام که به زیارت حرم مطهر کاظمین (علیهما السلام) مى روم، همین که وارد صحن شدم متوجه شدم که یکى از مناره هاى بزرگ حرم بر زمین افتاده است. همین که خواب او را شنیدم، فهمیدم که یکى از بزرگان دین از اولاد امام موسى کاظم (علیه السلام) به زودى وفات خواهد کرد و عالم اسلام را در سوگ خود فرو خواهد برد. من از تعبیر خواب سر باز زدم و گفتم: چند روزى صبر کن که تعبیر آن را خواهى شنید. سه روز از این ماجرا گذشت. پست چى، تلگرافى را از نجف اشرف به من داد، که در آن خبر ناگوار رحلت عالم ربانى آیت الله سید ابوتراب در آن بود. و در این جا بود که به آن شخص گفتم: این خبر، همان تعبیر خواب توست.[۶]

نیم روز گرم و تابستانى نهم جمادى الاول سال (1346 هـ .ق.) بود و آسمان نجف عارى از هر گونه ابر. ناگاه ابرى تیره و متراکم، سایه غم آلود خود را بر آن شهر انداخت. مردم بهت زده، با تعجب این حادثه غیر عادى را به یکدیگر نشان مى دادند. در این وقت، ندا دهنده اى در شهر اعلام کرد: «مرجع عالى قدر، عالم ربانى حضرت آیت الله العظمى سید ابوتراب موسوى خوانسارى به لقاى رحمت الهى پیوست». باران شدیدى سطح شهر را فرا گرفت. مردم کسب و کار خود را تعطیل نموده و همراه با عالمان و خواص، رو به سوى منزل آن مرحوم رهسپار شدند و در عزاى او اشک ماتم ریختند.

پیکر پاک آیت الله خوانسارى، بعد از اقامه نماز به وسیله آیت الله سید ابوالحسن اصفهانى (متوفاى 1365 هـ .ق.)، به سوى قبرستان وادى السلام، تشییع و به خاک سپرده شد.[۷]

پانویس

[1]. اعیان الشیعه، ج 2، ص 309 نقباءالبشر، ج 1، ص27 معارف الرجال، ج 3، ص 310 احسن الودیعه، ج 2، ص 10 و مناهج المعارف، ص 187.

[2]. مصفى المقال، ص 24 و ص 108 احسن الودیعه، ج2، ص 50 و مناهج المعارف، ص 185.

[3]. احسن الودیعه، ج 2، ص 50 الکرام البرره، ج 1، ص323 و چهل مقاله، ص 545.

[4]. مناهج المعارف، ص 182.

[5]. سید محمدمهدى اصفهانىسید ابوتراب سید محمدسید ابوالقاسم

سیدمحمدصادقسیدمحمدمهدى سید زین العابدینسید حسنسید ابوالقاسم جعفرـ سید حسین، سید میر ابوالقاسم جعفر، سید حسین، قاسم، محب الله، قاسم، مهدى، زین العابدین، ابراهیم، کریمالدین، رکن الدین، زین العابدین، سید صالح قصیر، محمد، محمدمحمود، حسین، حسن، احمد، ابراهیم، عیسى، حسن، یحیى، ابراهیم، حسن، عبدالله فرزند امام موسى کاظم(ع). (المسلسلات، ج 2، ص 164 احسن الودیعه، ج 2، ص 3.)

[6]. .

[7]. سال وفات سید محمدعلى فرزند محمدصادق خوانسارى.

[8]. شیخ آقا بزرگ تهرانى، سال ورود سید ابوتراب خوانسارى به نجف اشرف را سال (1299 هـ . ق.) مى داند. و حال آن که سید ابوتراب در آن شهر، مدت 5 سال نزد آیت الله سید حسین تبریزى کوهکمرى (متوفاى 1299 هـ . ق.) به فراگیرى مراحل عالى فقه و اصول پرداخت و حتى درس آن استاد بزرگ را تقریر مى کرد. بنابراین سال ورود وى به نجف، نمى تواند سال 1299 باشد که سال وفات استادش آیت الله کوهکمرى است.

ر.ک: نقباءالبشر، ج 1، ص 27.


[10]. معجم القبور، ج 1، ص 22 معجم رجال الفکر، ص 172 مناهج المعارف، ص 185.

[11]. نقباء البشر، ج 1، ص 28 و چهل مقاله، ص 546.

[12]. نقباء البشر، ج 1، ص 27.

[13]. معارف الرجال، ج 1، ص 262 ریحانة الادب، ج 2، ص 188 و احسن الودیعه، ج 2، ص 15.

[14]. معارف الرجال، ج 1، ص 36.

[15]. نقباء البشر، ج 1، ص 28.

[16]. مناهج المعارف، ص 187.

[17]. نقباء البشر، ج 1، ص 27 و احسن الودیعه، ج 2، ص 24 ـ ص 15.

[18]. معارف الرجال، ج 2، ص 170.

[19].

[20]. همان، ج 2، ص 28 ـ 24 المسلسلات، ج2، ص 165 و ص 77.

[21]. معارف الرجال، ج 2، ص 49.

[22]. همان، ص 221.

[23]. همان، ص 229.

[24]. همان، ص 206.

[25]. همان.

[26]. همان، ج 3، ص 73.

[27]. همان، ص 153 و المسلسلات، ج 2، ص 27.

[28]. معارف الرجال، ج 3، ص 183.

[29]. ماضى النجف، ج 2، ص 117.

[30]. المسلسلات، ج 2، ص 427.

[31]. همان، ص 396.

[32]. همان، ص 259.

[33]. همان، ص 241.

[34]. همان، ص 52.

[35]. همان، ص 40.

[36]. چهل مقاله، ص 547.

[37]. همان.

[38]. همان، ص 548 و 549.

[39]. (تفصیل جریان تشرف، ذکر نشده است).

[41]. احسن الودیعه، ج 2، ص 9.

[42].

[43]. برگردان فارسى این قصیده در قم چاپ شده است.

[44].

[45]. معجم مؤلفى الشیعه، ص 163 چهل مقاله، ص 550 نقباء البشر، ج 1، ص 27 معجم رجال الفکر، ص 172 احسن الودیعه، ج 2، ص 11 ریحانة الادب، ج 2، ص 188 معارف الرجال، ج 3، ص 310 معجم القبور، ج 1، ص 22 مناهج المعارف، ص 188.

[46].

[47]. معارف الرجال، ج 3، ص 311

[48]. احسن الودیعه، ج 2، ص 49


منابع

فرهیختگان تمدن شیعه، نویسنده: على کرجى

سايت شعائر



  1. احسن الودیعه، ج 2، ص 11 نقباء البشر، ج 1، ص 27.
  2. احسن الودیعه، ج 2، ص 5.
  3. نقباء البشر، ج 1، ص 27.
  4. ریحانة الادب، ج 2، ص 188؛ احسن الودیعه، ج 2، ص 7.
  5. احسن الودیعه، ج 2، ص 9.
  6. احسن الودیعه، ج 2، ص 48.
  7. ریحانة الادب، ج 2، ص 189؛ نقباء البشر، ج 1، ص 28 ؛ احسن الودیعه، ج 2، ص 42.