الفضائل (کتاب): تفاوت بین نسخه‌ها

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به ناوبری پرش به جستجو
 
(۱۱ نسخه‌ٔ میانی ویرایش شده توسط ۴ کاربر نشان داده نشده)
سطر ۱: سطر ۱:
{{بخشی از یک کتاب}}
+
{{مشخصات کتاب
'''منبع:''' کتاب الذریعه از آقا بزرگ تهرانی، جزء 16، چاپ دوم از انتشارات دارالکتب العلمیه.
 
  
'''معرفی نویسنده کتاب الفضائل'''
+
|عنوان=
  
اسم دقیق او ابوالفضل شاذان ابن جبرئیل بن اسماعیل القمی است.
+
|تصویر=  [[پرونده:Ketab118.jpg|240px|وسط]]
  
* اسم: شاذان
+
|نویسنده=شاذان بن جبرئیل قمی
  
* نام پدر: [[جبرئیل]]
+
|موضوع= فضايل امام علی علیه‌السلام
  
* نام جد: اسماعیل
+
|زبان= عربی
  
از تاریخ تولد و وفات ایشان اطلاعی در دست نیست اما از کتاب تراجم معلوم می شود که ایشان از اعلام قرن ششم و متولد [[مدینه]] می باشد. بعضی ها می گویند سال 583 هجری مدتی در [[دمشق]] بوده است. تاریخ وفات ایشان نیز در دست نیست. بعضی ها می گویند که ایشان قبل از سال 604 وفات کرده و بعضی می گویند حدود سال 660 وفات کرده است.
+
|تعداد جلد= ۱
  
'''<I>مشایخ ایشان:</I>'''
+
|عنوان افزوده1=
  
سید احمد بن محمد الموسوی، جبرئیل ابن اسماعیل القمی که پدر ایشان بوده است، جعفر الدر وریستی و...
+
|افزوده1=
  
'''<I>شاگردان:</I>'''
+
|عنوان افزوده2=
  
تعداد زیادی ذکر شده معروفترین آن ها: [[الحسن بن الدربی]]، [[محمد بن جعفر المشهدی]] مولف [[المزار الکبیر]]، [[محیی الدین بن الزهره]].
+
|افزوده2=
  
'''<I>آثار علمی:</I>'''
+
|لینک= [http://lib.ahlolbait.com/parvan/resource/39634/ الفضائل]
  
کتاب ازاحه العله فی معرفه القبله من سائر الاقالیم، کتاب تفحه المولف الناظم و عمده المکلف الصائم، کتاب درر المناقب فی فضائل علی بن ابیطالب، کتاب [[الروضه]]، کتاب الفضائل.
+
}}
 +
کتاب «'''الفضائل'''» منسوب به [[شاذان قمی، شاذان بن جبریل|شاذان بن جبرئیل قمى]] از علماى [[شیعه]] در قرن ششم هجرى است، که شامل [[احادیث]] و اخباری در فضائل و مناقب [[امام علی علیه السلام|امیرالمؤمنین امام على]] (علیه‌السلام) می‌باشد.  
  
'''<I>سفرهای علمی:</I>'''
+
==مؤلف==
  
بعضی می گویند سال 583 مدتی در [[دمشق]] بوده است.
+
از تاریخ ولادت [[شاذان بن جبرئیل قمی|ابوالفضل شاذان ابن جبرئیل بن اسماعیل القمی]] اطلاعی در دست نیست، اما از کتب تراجم معلوم می شود که ایشان از اعلام قرن ششم هجری و متولد شهر [[قم]] بوده، اما ساكن [[مدینه]] شده و در تأليفات خود نيز اشاره نموده كه در مدينه آنها را نوشته است. بعضی می گویند سال ۵۸۳ هجری مدتی در [[دمشق]] بوده است. در تاریخ وفات ایشان نیز اختلاف است؛ بعضی می گویند که او قبل از سال ۶۰۴ وفات کرده و به قول بعضی دیگر، حدود سال ۶۶۰ وفات کرده است.
  
'''گفته های عالمان درباره کتاب:'''
+
وی از شاگردان [[ابن زهره|حمزة بن علی بن زهره حلبی]] و [[ابن شهر آشوب]] بوده، و خود از اساتید [[فخار بن معد موسوی]] و [[محمد بن جعفر مشهدی]] می باشد. [[علامه مجلسی]] درباره او تعابیری مانند: الشیخ الاجل السعید، الامام العالم و رئیس الحفّاظ والمحدثین به کار می برد.
  
[[شیخ حر عاملی]] درباره کتاب الفضائل می گوید: که کتاب خوبی است و در نزد ما نیز نسخه ای موجود است و همچنین ذکر می کند مثل او صاحب کتاب [[ریاض العلماء]] در کتاب [[اثبات الهداة]] از [[احادیث]] کتاب الفضائل وارد شده است.
+
برخی از تألیفات منسوب به شاذان قمی عبارتند از: '''الفضائل'''، [[الروضة فی فضائل امیرالمؤمنین علی بن ابی‌طالب (کتاب)|الروضة فی فضائل امیرالمؤمنین]]، إزاحة العلة فی معرفة القبلة، تحفة المؤلف الناظم و عمدة المکلف الصائم، درر المناقب فی فضائل علی بن ابیطالب.  
  
'''ارزش نویسنده نزد علماء:'''
+
==انتساب کتاب==
 +
با وجود شهرت انتساب کتاب «الفضائل» به [[شاذان بن جبرئیل قمی|شاذان بن جبرئیل]]، عالمانى چون [[آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن|شیخ آقا بزرگ]] در [[الذریعه الی تصانیف الشیعه|الذریعة]] و [[سید محسن امین|سید محسن امین]] در [[اعیان الشیعه (کتاب)|أعیان الشیعة]] درباره مؤلف این اثر تردید دارند. چون شاذان بن جبرئیل از بزرگان قرن ششم هجرى بوده و در [[اجازه (علم الحدیث)|اجازه‌اى]] که به بعضى از شاگردان خود داده، تاریخ ۵۸۴ هجری را ذکر کرده است. همچنین در ۵۴۸ هجرى، [[ابن زهره]] از او روایت نقل مى‌کند. تاریخ تدوین کتاب دیگرش «إزاحة العلة» نیز ۵۵۸ هجرى مى‌باشد.
  
[[علامه مجلسی]] درباره او می گوید: الشیخ الاجل السعید در جای دیگر الامام العالم در جای دیگر می گوید رئیس الحفاظ والمحدثین. همچنین علامه مجلسی با طرق عالی از کتابش بهره برده است.
+
از طرف دیگر، کتاب «الفضائل» در نیمه قرن هفتم هجری نوشته شده، چون مؤلف از حیات خود در تاریخ [[ماه ذی القعده|ذى القعده]] سال ۶۵۱ هجری یاد مى‌کند، یا زمان اخذ برخى [[حدیث|احادیث]] کتاب را سال ۶۵۲ هجری بیان کرده است؛ از این رو به نظر [[آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن|آقا بزرگ تهرانی]] نویسنده این کتاب مشخص نیست.
  
[[محدث نوری]] درباره وی می گوید: العالم، الفقیه، الجلیل، المعروف، صاحب المولفات البدیعه... همچنین شیخ حر عاملی و علامه علیاری او را ستوده اند.
+
با توجه به اینکه مؤلف در [[سند حدیث|سند]] اولین حدیث کتاب «الفضائل» می گوید: «حَدَّثَنِی الشَّیخُ الْفَقِیهُ أَبُوالْفَضْلِ شَاذَانُ بْنُ جَبْرَئِیلَ الْقُمِّی ...»، می توان گفت این کتاب را یکی از شاگردان [[شاذان بن جبرئیل قمی|شاذان بن جبرئیل]] از استادش نقل کرده، و از این رو به شاذان نسبت داده شده است.
 +
==معرفی کتاب==
 +
[[شیخ حر عاملی]] درباره کتاب «الفضائل» می گوید: کتاب خوبی است و در نزد ما نسخه ای از آن موجود است. همچنین [[علامه مجلسى|علامه مجلسی]] با طرق عالی از این کتاب بهره برده است.
  
'''طریقه شناسایی نام کتاب:'''
+
در هر [[حدیث]] ابتدا منبع و سپس سلسله [[سند حدیث|سند]] آمده و از هر گونه توضیح و تحلیل خالى است. کتاب حاضر فصل‌بندى خوبى ندارد و مصنف تنها با کلماتى مانند «خبرٌ آخر» مطالب را جدا کرده و فقط در چند مورد عناوینى مانند «حدیث مولد النبی صلى‌الله‌علیه‌وآله» و «خبر [[رد الشمس|ردّ الشمس‌]] لأمیرالمؤمنین (علیه‌السلام)» دارد.
  
این کتاب مقدمه ای از مولف نداشت بنابراین برای یافتن نام کتاب، به کتاب الذریعه از آقا بزرگ تهرانی مراجعه کردم متن توضیحات زیاد بود اما بنده در این مجال خلاصه ای از آن را ارائه می دهم و اینک خلاصه ای از توضیحات آقا بزرگ تهرانی:
+
برخی از مطالب و موضوعات مطرح شده در این کتاب عبارتند از: زنده کردن مرده توسط [[امام علی علیه السلام|امام علی]] (ع)، ولادت [[امیرالمومنین|امیرالمؤمنین]] (ع)، حدیث ردّ الشمس‌، [[معجزات]] امیرالمؤمنین (ع)، فضائل امام علی (ع)، اعتراف [[عمر بن خطاب|عمر]] به وصیت پیامبر برای امام على‌ (ع)، سئوالهای [[یهود|یهودى]] و جوابهای امام علی (ع)، اعتراف عمر بفضلیت امام علی‌ (ع)، [[صدقه]] دادن انگشتر توسط امام علی (ع).
  
از شاذان ابن جبرئیل که روایت می کند از شیخ عمادالدین محمد بن ابی القاسم طبری یافته شده کتاب (الروضه فی المناقب) که احتمال می دهند که مختصری از (کتاب الفضائل) باشد و می گویند که آن هست از شاذان هم اینک با تحقیقات ما حاصل شده است که شاذان کتاب ازاحه العله را در سال 551 (و یا 558) تالیف کرده و کتاب الروضه را در سال 651. بنابراین بین تاریخ تالیف دو کتاب فاصله زیادی است پس چگونه مولف این دو کتاب را حاضر کرده است و خدا داناتر است.
+
==منابع==
  
و بالجمله (الفضائل) و (الروضه) که هر دو از ماخذ [[بحارالانوار]] می باشد در این جا (الفضائل) اعم از الروضه است و تاریخ تالیف هر دوی آن ها بعید است که در نسبت داشتن تالیف این دو کتاب به شاذان پس به درستی که این دو کتبی است که نویسنده آن مجهول است.
+
*[[نرم افزار جامع الاحادیث ۵ / ۳|نرم افزار جامع الاحادیث]]، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
[[رده:منابع حدیثی]]
+
*کتاب الفضائل (لابن شاذان القمی)، ابوالفضل شاذان بن جبرئیل‌ قمى.
[[رده:کتاب‌های فضایل اهل البیت (ع)]]
+
*الذریعه، آقا بزرگ تهرانی، جزء ۱۶، انتشارات دارالکتب العلمیه.
 +
 
 +
[[رده:کتابهای با موضوع امام علی علیه السلام]]
 +
[[رده:کتاب‌های فضایل اهل البیت (ع)]][[رده:منابع حدیثی]][[رده:کتابهای شخصیت شناسی]]
 +
{{حدیث}}

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۳ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۱۱:۵۴

Ketab118.jpg
نویسنده شاذان بن جبرئیل قمی
موضوع فضايل امام علی علیه‌السلام
زبان عربی
تعداد جلد ۱

الفضائل

کتاب «الفضائل» منسوب به شاذان بن جبرئیل قمى از علماى شیعه در قرن ششم هجرى است، که شامل احادیث و اخباری در فضائل و مناقب امیرالمؤمنین امام على (علیه‌السلام) می‌باشد.

مؤلف

از تاریخ ولادت ابوالفضل شاذان ابن جبرئیل بن اسماعیل القمی اطلاعی در دست نیست، اما از کتب تراجم معلوم می شود که ایشان از اعلام قرن ششم هجری و متولد شهر قم بوده، اما ساكن مدینه شده و در تأليفات خود نيز اشاره نموده كه در مدينه آنها را نوشته است. بعضی می گویند سال ۵۸۳ هجری مدتی در دمشق بوده است. در تاریخ وفات ایشان نیز اختلاف است؛ بعضی می گویند که او قبل از سال ۶۰۴ وفات کرده و به قول بعضی دیگر، حدود سال ۶۶۰ وفات کرده است.

وی از شاگردان حمزة بن علی بن زهره حلبی و ابن شهر آشوب بوده، و خود از اساتید فخار بن معد موسوی و محمد بن جعفر مشهدی می باشد. علامه مجلسی درباره او تعابیری مانند: الشیخ الاجل السعید، الامام العالم و رئیس الحفّاظ والمحدثین به کار می برد.

برخی از تألیفات منسوب به شاذان قمی عبارتند از: الفضائل، الروضة فی فضائل امیرالمؤمنین، إزاحة العلة فی معرفة القبلة، تحفة المؤلف الناظم و عمدة المکلف الصائم، درر المناقب فی فضائل علی بن ابیطالب.

انتساب کتاب

با وجود شهرت انتساب کتاب «الفضائل» به شاذان بن جبرئیل، عالمانى چون شیخ آقا بزرگ در الذریعة و سید محسن امین در أعیان الشیعة درباره مؤلف این اثر تردید دارند. چون شاذان بن جبرئیل از بزرگان قرن ششم هجرى بوده و در اجازه‌اى که به بعضى از شاگردان خود داده، تاریخ ۵۸۴ هجری را ذکر کرده است. همچنین در ۵۴۸ هجرى، ابن زهره از او روایت نقل مى‌کند. تاریخ تدوین کتاب دیگرش «إزاحة العلة» نیز ۵۵۸ هجرى مى‌باشد.

از طرف دیگر، کتاب «الفضائل» در نیمه قرن هفتم هجری نوشته شده، چون مؤلف از حیات خود در تاریخ ذى القعده سال ۶۵۱ هجری یاد مى‌کند، یا زمان اخذ برخى احادیث کتاب را سال ۶۵۲ هجری بیان کرده است؛ از این رو به نظر آقا بزرگ تهرانی نویسنده این کتاب مشخص نیست.

با توجه به اینکه مؤلف در سند اولین حدیث کتاب «الفضائل» می گوید: «حَدَّثَنِی الشَّیخُ الْفَقِیهُ أَبُوالْفَضْلِ شَاذَانُ بْنُ جَبْرَئِیلَ الْقُمِّی ...»، می توان گفت این کتاب را یکی از شاگردان شاذان بن جبرئیل از استادش نقل کرده، و از این رو به شاذان نسبت داده شده است.

معرفی کتاب

شیخ حر عاملی درباره کتاب «الفضائل» می گوید: کتاب خوبی است و در نزد ما نسخه ای از آن موجود است. همچنین علامه مجلسی با طرق عالی از این کتاب بهره برده است.

در هر حدیث ابتدا منبع و سپس سلسله سند آمده و از هر گونه توضیح و تحلیل خالى است. کتاب حاضر فصل‌بندى خوبى ندارد و مصنف تنها با کلماتى مانند «خبرٌ آخر» مطالب را جدا کرده و فقط در چند مورد عناوینى مانند «حدیث مولد النبی صلى‌الله‌علیه‌وآله» و «خبر ردّ الشمس‌ لأمیرالمؤمنین (علیه‌السلام)» دارد.

برخی از مطالب و موضوعات مطرح شده در این کتاب عبارتند از: زنده کردن مرده توسط امام علی (ع)، ولادت امیرالمؤمنین (ع)، حدیث ردّ الشمس‌، معجزات امیرالمؤمنین (ع)، فضائل امام علی (ع)، اعتراف عمر به وصیت پیامبر برای امام على‌ (ع)، سئوالهای یهودى و جوابهای امام علی (ع)، اعتراف عمر بفضلیت امام علی‌ (ع)، صدقه دادن انگشتر توسط امام علی (ع).

منابع

  • نرم افزار جامع الاحادیث، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
  • کتاب الفضائل (لابن شاذان القمی)، ابوالفضل شاذان بن جبرئیل‌ قمى.
  • الذریعه، آقا بزرگ تهرانی، جزء ۱۶، انتشارات دارالکتب العلمیه.