کفاية الاصول

از دانشنامه‌ی اسلامی
(تغییرمسیر از کـفـایـة الاصـول)
پرش به: ناوبری، جستجو

مؤلف[ویرایش]

مولف این کتاب محمدكاظم خراسانى(م 1329 ق)است. این عالم محقق و فاضل مدقق، از اكابر علماى امامیه و مرد دین و سیاست بود. وى در مشهد به دنیا آمد و مقدمات علوم را در زادگاهش آموخت. در 22 سالگى به قصد تحصیل در حوزه معقول تهران رهسپار آنجا شد و بر سر راه تهران ـ مشهد به شهر سبزوار رفت و نزدیك دو سال از حوزه معقول حكیم سبزوارى استفاده كرد.

بعد از این مرحله به تهران رفت و مدتى نیز در این شهر كه آن موقع حوزه معقول پررونقى داشت، در درس فلسفه میرزا ابوالحسن جلوه حاضر شد. او در سال 1279 ق راهى نجف شد و تا زمان درگذشت شیخ انصارى به سال 1281 ق، به مدت دو سال و چند ماه از درس فقه و اصول او استفاده كرد.

او پس از وفات شیخ اعظم در محضر میرزا محمدحسن شیرازى به تعلم فقه و اصول پرداخت و از درس استادان دیگرى مثل سید على شوشترى و شیخ راضى نجفى نیز بهره گرفت. در سال 1292 ق كه میرزاى شیرازى از نجف به سامرا رفت و در آنجا به تدریس پرداخت، آخوند خراسانى نیز مثل بسیارى از شاگردان وى به سامرا رفت؛ اما پس از چندى به توصیه میرزا به نجف بازگشت و كار تدریس را آغاز نمود.

میرزا حسن شیرازى، آخوند را به فضل مى ستود و طلاب را به استفاده از درس او تشویق مى كرد. پس از درگذشت میرزا، حوزه سامرا از رونق افتاد و همه نظرها به یكباره به سوى نجف و زعیم آن معطوف شد و آخوند در آن زمان به عنوان جانشین میرزا و بزرگ ترین مرجع شیعه شناخته شد.

تألیفات آخوند خراسانی:

كفایة الاصول، تعلیقه بر مكاسب، درر الفوائد فى الحاشیة على الفرائد، الفوائد الفقهیه والاصوليّه، تكملة التبصرة و شرح آن، الاجتهاد والتقلید، حاشیه بر اسفار ملاصدرا، حاشیه بر منظومه.

ارزش و اعتبار کتاب[ویرایش]

كتاب كفاية الأصول از مشهورترين كتابهاى اصولى عصر حاضر است و شامل نظريات اصولى آخوند خراسانى، مؤلف گرانقدر آن مى‌باشد. وى در اين كتاب به نقد و بررسى مسائل علم اصول پرداخته و با عباراتى كوتاه و دقيق و كلماتى محدود، به طرح معانى فراوان و نظرياتى عميق مى‌پردازد، نظرياتى كه فهم و درك آن حوزه‌هاى علميّه عراق و ايران و مناطق ديگر را به خود مشغول داشته است. اين كتاب پايان دوره سطح در حوزه‌هاى علميّه بوده و موضوعات آن محور درس خارج اصول قرار می‌گيرد.

آقا بزرگ تهرانى درباره اين كتاب مى‌فرمايد: «كفاية الأصول متن جامع في أصول الفقه لشيخنا الآخوند المولى محمد كاظم الهروي الخراساني المتوفى سنة 1329 ه ق، و قد أدخل المسائل الفلسفية في الأصول أكثر ممن قبله من مؤلفي الرسائل و الفصول و القوانين، و هو المتداول تدريسها إلى اليوم في جوامع النجف، و لهذا فقد كثرت الحواشي عليه من تلاميذ المصنف». يعنى «كتاب كفاية الأصول متن جامعى در علم اصول فقه است. اين كتاب نگاشته شيخ ما، آخوند ملا محمد كاظم هروى خراسانى است (درگذشت 1329 هجرى قمرى). وى در اين كتاب مسائل فلسفى را با علم اصول در آميخته است بيشتر از آنچه مؤلفين كتابهاى رسائل و فصول و يا قوانين مطرح كرده‌اند. امروزه تدريس اين كتاب در حوزه علميّه نجف متداول است و از اين جهت تاكنون شاگردان ايشان حواشى فراوانى بر اين كتاب نگاشته‌اند».

معرفى اجمالى كتاب[ویرایش]

كفایة الاصول آخرین متن درسى علم اصول در دوره سطح حوزه هاى تشیع است كه در آن آخرین یافته هاى آخوند خراسانى در علم اصول مطرح شده است. این كتاب حاصل مغز متفكرى است كه هم به معقول و هم به منقول نظر داشته است. موضوعات این كتاب به یك مقدمه و دو قسمت عمده تقسیم شده است:

  1. مباحث الفاظ
  2. مباحث ادله عقلى
  • مقدمه شامل سیزده امر است؛ چون: تعریف و موضوع علم اصول و وضع و اقسام آن، خبر و انشا، علائم مجاز و حقیقت، اطلاق لفظ و اراده نوع یا مثل، حقیقت شرعى، صحیح و اعم، اشتراك لفظى و مشتق و متعلقات.
  • مقصد اول، در اوامر است و مطالب مربوط به اوامر را در طى سیزده فصل بحث و بررسى مى كند.
  • مقصد دوم، در نواهى است و داراى سه فصل است.
  • مقصد سوم، در مفاهیم كه در پنج فصل مطالب مربوط به مفاهیم را بحث و بررسى مى نماید.
  • مقصد چهارم، در عام و خاص كه داراى سیزده فصل است.
  • مقصد پنجم، در چهار فصل تنظیم شده و مباحث الفاظ پایان مى پذیرد.
  • مقصد ششم، شامل مباحث ادله عقلى، احكام قطع، حجّیت آن، ظن و انواع آن است.
  • مقصد هفتم، در اصول عملى (اصل برائت، تخییر، استصحاب، احتیاط) است و در چهار فصل از احكام آن‌ها بحث مى كند.
  • مقصد هشتم، در تعارض ادله و امارات است و در ضمن نه فصل به مباحثى همچون: معناى تعارض، اصالت تساقط، تعارض اخبار تعادل و تراجیح و بیان مرحجات مى پردازد.
  • خاتمه، در اجتهاد و تقلید است.


حواشى كفايه‌[ویرایش]

تاكنون حواشى و شرحهاى فراوانى بر اين كتاب نگاشته شده و برخى آنها را بيش از 150 حاشيه و شرح دانسته‌اند. (مقدمه كفاية الأصول، تحقيق جامعه مدرسين) و اينك به نام تعدادى از آنها اشاره مى‌شود:

1 - حاشيه محقق ميرزا ابو الحسن مشكينى اردبيلى‌

2 - حاشيه محقق شيخ على قوچانى، از برجسته‌ترين شاگردان مرحوم آخوند خراسانى.

3 - حاشيه محقق شيخ محمد حسين اصفهانى‌

4 - حاشيه محقق ميرزا على ايروانى‌

5 - حاشيه محقق شيخ مهدى خالصى‌

6 - حاشيه محقق سيد محسن حكيم‌

و حواشى و شرحهاى فراوان ديگر.


وضعیت نشر[ویرایش]

این كتاب به وسیله انتشارات مؤسسه نشر اسلامى قم، دو جزء در یك مجلد چاپ و منتشر شده است.

منابع[ویرایش]

  • محمدرضا ضمیری، کتابشناسی تفصیلی مذاهب اسلامی.
  • مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی، نرم افزار اصول فقه[لوح فشرده]، بخش کتابشناسی

متن کتاب كفايه‌ الاصول[ویرایش]

كفايه‌ الاصول

منابع اصول فقه
متون به ترتیب تاریخ وفات مولفین
الذریعه

سید مرتضی

(436-335)

کنز الفوائد

کراجکی

(م449)

عدة الاصول

شیخ طوسی

(460-385)

غنیة النزوع

ابن زهره

(585-510)

تهذیب الوصول

علامه حلی

(726-648)

مبادی الوصول

علامه حلی

(726-648)

القوائد و الفوائد

شهید اول

(786-734)

تمهید القوائد

شهید ثانی

(965-911)

معالم الدین

صاحب معالم

(م1011)

زبدة الاصول

شیخ بهائی

(1030-953)

الوافیه فی الاصول

فاضل تونی

(م 1071)

الفوائد الحائریه

وحید بهبهانی

(م1206)

قوانین الاصول

میرزای قمی

(م1231)

فرائد الاصول

شیخ انصاری

(م1281)

کفایة الاصول

آخوند خراسانی

(م1329)

مفاتیح الاصول

سید محمد مجاهد

(م1342)

فوائد الاصول

نائینی

(1355-1276)

وقایة الأذهان

محمد رضا نجفی اصفهانی

(م 1362)

اصول الفقه

علامه مظفر

(م 1383)

منتهی الاصول

سید محمد حسن بجنوردی

(1395-1316)

المعالم الجدیده

سید محمد باقر صدر

(1399-1355)

اصول الاستنباط

سید علی نقی حیدری

(1403-1325)

مناهج الوصول

امام خمینی

(1409-1320)

الاصول العامه

سید محمد تقی حکیم

(1346-)

شروح
شروح معالم الدین ← حاشیه معالم سلطان العلماء (م 1064) – حاشیه معالم ملا محمد صالح مازندرانی (م 1081) – هدایة المسترشدین، شیخ محمد تقی اصفهانی (صاحب حاشیه)(م 1248)
شروح فرائد الاصول ← أوثق الوسائل، میرزا موسی بن جعفر بن احمد تبریزی - بحر الفوائد، میرزا محمد حسن آشتیانی - درر الفوائد فی الحاشیه علی الفرائد، آخوند خراسانی - فوائد الرضویه، شيخ آقا رضا همدانى
شروح کفایه ← انوار الهدایه، امام خمینی - حاشیة الکفایه، علامه طباطبائی - الحاشیة علی الکفایه، سید حسین بروجردی - حقائق الاصول، سید محسن حکیم - عنایة الاصول، سید مرتضی حسینی یزدی - منتهی الدرایه، سید محمد جعفر جزائری شوشتری - نهایة الدرایة، آیت الله کمپانی - نهایة النهایة، میرزا علی ایروانی