مغیرة بن شعبه
| مغیرة بن شعبه | |
| نام کامل | مغیرة بن شعبة بن ابی‌عامر ثقفی |
| زادروز | نامعلوم |
| زادگاه | طائف |
| وفات | ۵۰ یا ۵۱ق، کوفه |
| مدفن | کوفه |
| آثار | |
| شناخته‌شده برای |
از صحابه و از سیاستمداران مشهور صدر اسلام، والی بصره و کوفه، و از چهار «زیرک» عرب در گزارش‌های تاریخی |
مغیرة بن شعبه، از صحابه پیامبر (ص) و از سیاستمداران پرآوازهٔ صدر اسلام، از ثقیف بود. او در سال‌های پایانی عصر پیامبر (ص) اسلام آورد، در دورهٔ عمر بن خطاب و عثمان بن عفان والی بصره و کوفه شد و در دوران معاویه نیز حکومت کوفه را در دست داشت.[۱] او در سال ۵۰ یا ۵۱ق در کوفه درگذشت.[۲]
محتویات
نام و نسب
ابن عبدالبر نسب او را «مغیرة بن شعبة بن ابی‌عامر بن مسعود بن معتب بن مالک بن کعب بن عمرو بن سعد بن عوف بن قیس» آورده و او را «ثقیف الثقفی» خوانده است.[۳] کنیهٔ او را ابوعبدالله و برخی ابوعیسی دانسته‌اند و مادرش زنی از بنی‌نصر بن معاویه بود.[۴] او را مردی بلندقامت و هیبت‌دار و یک‌چشم وصف کرده‌اند که چشمش را در جنگ یرموک از دست داد.[۵]
اسلام و همراهی با پیامبر
به گزارش ابن عبدالبر، مغیره در سال خندق اسلام آورد و مهاجر شد؛ برخی گفته‌اند نخستین جنگی که در آن حاضر شد، حدیبیه بود.[۶] او در دورهٔ پیامبر (ص) به کنیهٔ ابو عیسی خوانده می‌شد. عمر بن خطاب به پسرش عبدالرحمن گفت: «من ابوعیسی هستم»؛ عبدالرحمن پاسخ داد که مغیره بن شعبه در عهد پیامبر (ص) به این کنیه خوانده می‌شد. عمر به مغیره گفت: «آیا برای تو کافی نیست که به ابوعبدالله کنیه داشته باشی؟» مغیره گفت: «پیامبر (ص) مرا به این کنیه خواند.» عمر گفت: «پیامبر (ص) گناهان پیشین و پسینش آمرزیده شده است»؛ از آن پس مغیره تا پایان عمر به ابوعبدالله کنیه داشت.[۷]
حکومت بصره و کوفه
مغیره در دورهٔ عمر بن خطاب والی بصره بود. به گزارش ابن عبدالبر، چون گروهی بر او شهادت دادند، عمر او را از بصره برکنار کرد و به کوفه گماشت؛ او تا کشته شدن عمر بر کوفه ماند و عثمان نیز نخست او را تأیید کرد و سپس برکنارش کرد.[۸] این گزارش با ماجرای مشهور شهادت شهود علیه مغیره در دورهٔ عمر پیوند دارد.[۹]
صفین و پیوستن به معاویه
در جنگ صفین، مغیره از همراهی با امام علی علیه السلام کناره گرفت و در حکمیت به معاویه پیوست.[۱۰] پس از کشته شدن امام علی علیه السلام و صلح امام حسن علیه السلام با معاویه، معاویه او را والی کوفه کرد و او تا مرگش بر کوفه حکومت کرد.[۱۱]
وفات
مغیره در سال ۵۰ق در کوفه درگذشت و برخی سال ۵۱ق را گفته‌اند. او هنگام مرگ امیر کوفه بود و پسرش عروه را جانشین خود کرد.[۱۲] مصقلة بن هبیره بر قبر او ایستاد و در رثای او شعری خواند.[۱۳]
بازتاب مرگ
مرگ مغیره در میان سیاستمداران آن دوره بازتاب داشت. به گزارش بلاذری، زیاد بن ابیه پس از مرگ او گفت: «لَمْ يَبْقَ لِلْمُعْضِلَاتِ إِلَّا مُعَاوِيَةُ وَ رَجُلٌ آخَرُ»؛ «برای کارهای دشوار، جز معاویه و مردی دیگر [یعنی خودم] نمانده است.» و معاویه گفت: «لِلَّهِ رَأْيٌ دُفِنَ مَعَ الْمُغِيرَةِ»؛ «رأیی [اندیشه‌ای] با مغیره به خاک سپرده شد.»[۱۴] عمرو بن عاص نیز سهم هر یک از این سیاستمداران را چنین تقسیم کرد: «من برای بدیهه‌گویی، معاویه برای بردباری، مغیره برای کارهای دشوار، و زیاد برای کارهای خرد و بزرگ.»[۱۵]
ارزیابی
مغیره بن شعبه در منابع، بیشتر به سیاست‌مداری و زیرکی شناخته می‌شود. شعبی او را یکی از چهار «زیرک» عرب در کنار معاویه، عمرو بن عاص و زیاد دانسته است: «دُهَاةُ الْعَرَبِ أَرْبَعَةٌ...»؛ «زیرکان عرب چهار تن‌اند...» و زیرکی مغیره را در «مبادهه» (پیش‌دستی در کارهای بزرگ) دانسته‌اند.[۱۶] به گزارش ابن عبدالبر، او در اسلام با سیصد زن ازدواج کرد.[۱۷] در منابع شیعی، کناره‌گیری او از امام علی علیه السلام و پیوستنش به معاویه، نقطهٔ منفی کارنامهٔ او شمرده می‌شود.[۱۸]
پانویس
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۴، ص۱۴۴۵-۱۴۴۶.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۴، ص۱۴۴۶.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۴، ص۱۴۴۵.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۴، ص۱۴۴۵.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۴، ص۱۴۴۵.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۴، ص۱۴۴۵.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۴، ص۱۴۴۵.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۴، ص۱۴۴۶.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۴، ص۱۴۴۶.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۴، ص۱۴۴۶.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۴، ص۱۴۴۶.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۴، ص۱۴۴۶.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۴، ص۱۴۴۶.
- ↑ بلاذری، انساب الاشراف، ج۵، ص۱۳۱.
- ↑ بلاذری، انساب الاشراف، ج۵، ص۱۳۱.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۴، ص۱۴۴۶.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۴، ص۱۴۴۶.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۴، ص۱۴۴۶.
منابع
- ابن عبدالبر، یوسف بن عبدالله؛ الاستیعاب فی معرفة الأصحاب، بیروت: دار الجیل، ۱۴۱۲ق؛ ج۴.
- بلاذری، احمد بن یحیی؛ أنساب الأشراف، تحقیق سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت: دار الفکر، ۱۴۱۷ق؛ ج۵.
