براء بن عازب

براء بن عازب
نام کامل	البراء بن عازب بن حارث خزرجی
زادروز	نامعلوم
زادگاه	مدینه
وفات	حدود ۷۱-۷۲ق، کوفه
مدفن	کوفه
آثار
شناخته‌شده برای	از صحابه انصار و راویان حدیث، از حاضران در جنگ خندق و فاتح ری، و از یاران امام علی علیه السلام در جمل، صفین و نهروان

البراء بن عازب، از صحابه انصار از تیرهٔ خزرج و از راویان شناخته‌شدهٔ حدیث بود. او در جنگ خندق و جنگ‌های پس از آن همراه پیامبر (ص) بود، در سال ۲۴ق ری را گشود و در دورهٔ امام علی علیه السلام در جمل، صفین و نهروان همراه آن حضرت بود. او در کوفه ساکن شد و در روزگار مصعب بن زبیر در همان شهر درگذشت.

نام و نسب

ابن عبدالبر نسب او را «البراء بن عازب بن حارث بن عدی بن جشم بن مجدعة بن حارثة بن الحارث بن الخزرج الأنصاری الحارثی الخزرجی» آورده است. کنیهٔ او را ابوعماره دانسته و گفته‌اند که این کنیه از دیگر کنیه‌ها (ابوالطفیل، ابوعمر و ابوعمر) درست‌تر است.

در عهد پیامبر

براء در بدر حاضر بود، اما پیامبر (ص) او را به سبب کم بودن سن اجازت نداد. خود او می‌گوید: «اسْتُصْغِرْتُ أَنَا وَابْنُ عُمَرَ يَوْمَ بَدْرٍ»؛ «من و ابن عمر در روز بدر [به سبب سن کم] کوچک شمرده شدیم.» به گزارش واقدی، پیامبر (ص) گروهی را در بدر کوچک شمرد، از جمله براء بن عازب، عبدالله بن عمر، رافع بن خدیج و زید بن ثابت.

دربارهٔ نخستین جنگی که براء در آن شرکت کرد اختلاف است. به گزارش دولابی از واقدی، نخستین جنگ او و ابن عمر و ابو سعید خدری و زید بن ارقم، خندق بود و ابن عبدالبر این قول را درست‌تر دانسته است. برخی نیز گفته‌اند پیامبر (ص) او را در احد کوچک شمرد.

فتح ری

به گزارش ابوعمرو شیبانی، براء بن عازب در سال ۲۴ق ری را گشود. ابن عبدالبر این گزارش را در ضمن شرح حال او آورده، هرچند دربارهٔ فاتح ری دیدگاه‌های دیگری نیز نقل کرده است: به گفتهٔ ابوعبیده، حذیفه آن را در سال ۲۲ق گشود؛ حاتم بن مسلم، قرظة بن کعب انصاری را فاتح آن دانسته؛ و مدائنی گفته است بخشی از آن به دست ابوموسی و بخشی به دست قرظه گشوده شد.

همراهی با امام علی

ابن عبدالبر می‌نویسد: «وَ شَهِدَ الْبَرَاءُ بْنُ عَازِبٍ مَعَ عَلِيٍّ كَرَّمَ اللَّهُ وَجْهَهُ الْجَمَلَ وَ صِفِّينَ وَ النَّهْرَوَانَ»؛ «براء بن عازب همراه علی (ع) در جمل، صفین و نهروان حاضر شد.» سپس در کوفه ساکن شد و در آنجا درگذشت.

جایگاه روایی

براء از راویان حدیث بود و کسانی چون شعبة بن حجاج و زهیر بن معاویه از طریق ابواسحاق از او روایت کرده‌اند. روایت او دربارهٔ کوچک شمرده شدنش در بدر، از همین طریق نقل شده است.

وفات

به گزارش ابن عبدالبر، براء در کوفه و در روزگار حکومت مصعب بن زبیر (حدود سال ۷۱ یا ۷۲ق) درگذشت. سال دقیق وفات او در منابع به‌صراحت ثبت نشده و تنها به دورهٔ مصعب اشاره شده است.

ارزیابی

براء بن عازب از صحابهٔ انصاری و از راویان پرروایت کوفه است که در منابع، هم به جنگاوری و فتح ری و هم به همراهی با امام علی علیه السلام در جنگ‌های سه‌گانه شناخته می‌شود. روایت‌های او در منابع حدیثی و تاریخی از طریق شاگردان کوفی‌اش نقل شده است.

منابع

• ابن عبدالبر، یوسف بن عبدالله؛ الاستیعاب فی معرفة الأصحاب، بیروت: دار الجیل، ۱۴۱۲ق؛ ج۱.