حاتم اصم بلخی
«ابوعبدالرحمان حاتم اَصَم بلخی» (م، ۲۳۷ ق)، صوفی، محدث و واعظ حنفی مذهب اهل خراسان در قرن سوم هجری و از شاگردان شقیق بلخى بود. دو کتاب «ثمانی مسائل» و «الفوائد و الحکایات و الاخبار» از آثار اوست.
| نام کامل | حاتم اَصَم بلخی |
| زادگاه | بلخ، خراسان |
| وفات | ۲۳۷ قمری |
| مدفن | واشجرد، ماوراءالنهر |
|
| |
| اساتید |
شقیق بلخی، شداد بن حکیم، رجاء بن مقدام، ابوعلی سقاء، ابوعثمان صوفی،... |
| شاگردان |
احمد بن خضرویه، ابوعبداللّه خوّاص، ابوجعفر هروی، عبداللّه بن سهل رازی،... |
| آثار |
ثمانی مسائل، الفوائد و الحکایات و الاخبار،... |
فعالیتهای علمی و اجتماعی
حاتم بلخی احادیثی را از قول شقیق بلخی، شداد بن حکیم، رجاء بن مقدام، سعید بن عبداللّه ماهیانی، ابوعلی سقاء و ابوعثمان صوفی روایت میکرده است. افرادی نیز از جمله ابوعبداللّه خوّاص، ابوجعفر هروی، عبداللّه بن سهل رازی، احمد بن خضرویه، محمد بن فارِس و محمد بن حسین اَزدی، حدیث از او شنیده و روایت کرده اند.
گفته اند که حاتم در بغداد با احمد بن حنبل دیدار کرد و در مباحثات و مجادلاتی که باهم داشتند، ابن حنبل از قدرت حاتم اصم در اسکات خصم و از عقل و درایت وی متعجب شد و او را مدح و تمجید نمود.[۱]
از حاتم اَصم بلخی دو کتاب «ثمانی مسائل» و «الفوائد و الحکایات و الاخبار» باقی مانده است.
چون حاتم، واعظى حکمتگوى بود، ابوبکر ورّاق او را «لقمان امت» خوانده؛[۲] و جنید بغدادی او را، به سبب صدق و اخلاص بی نظیرش، «صِدّیق زمانه» لقب داده است.[۳] محور اصلی اقوال حاتم، توکل، زهد، اخلاص، ریاضت و کناره گیری از خلق است.[۴] داستانهای بسیاری در شرح حال وی نقل شده که همه حاکی از نوعی توکل افراطی و مخالفت با هرگونه خواست و اراده انسانی در برآوردن حوایج طبیعی است.[۵] از آن جمله است داستان توکل او در خصوص نفقه و روزی، که سنایی غزنوی نیز آن را به نظم درآورده است.
به حاتم بلخی از آن جهت «أصَم» مىگفتند که خواست ناشایستِ فردى را بپوشاند، خود را «کَر» وانمود کرد.
وفات
حاتم اصم بلخی، سرانجام در سال ۲۳۷ قمری، در عصر متوکل عباسی، در واشَجَرْد ماوراءالنهر و اطراف تِرمذ درگذشت.
پانویس
منابع
- دانشنامه جهان اسلام، برگرفته از مقاله "حاتم اصم".
- اثرآفرینان، انجمن مفاخر فرهنگی، ج۲، ص۲۲۷.
