خاتمة الرسائل على فوائد مهمة اثنى عشرة (کتاب)

کتاب «خاتمة الرسائل على فوائد مهمة اثنى‌عشرة» از آثار شیخ حر عاملی (م، ۱۱۰۴ ق) در موضوع علم رجال است، که در آن دوازده فائده رجالی مطرح شده‌ است.

مؤلف

شیخ محمد بن حسن عاملی معروف به «شیخ حرّ عاملی» (۱۰۳۳-۱۱۰۴ ق)، از فقها و محدثان نامدار شیعه اهل لبنان در قرن ۱۱ هجری است.

شیخ حرّ از اساتید بزرگی همچون فیض کاشانی، آقا حسین خوانساری، علامه مجلسی و سید هاشم بحرانی بهره برده و روایت نقل کرده است. او در فقه مسلک اخباریان را داشت، ولی اخباری معتدل بود.

وی صاحب کتاب «وسائل الشیعه»، یکی از ارزشمندترین کتب مرجع حدیثی شیعه می‌باشد که همچنان مرجع استنباط علما و مجتهدان است. برخی دیگر از آثار او عبارتند از: اثبات الهداة، صحیفه ثانیه، الفوائد الطوسیه، الجواهر السنیّه، الفصول المهمة، امل الآمل و صحیفه ثانیه.

شیخ حر عاملی سرانجام در ۲۱ ماه رمضان ۱۱۰۴ ق. چشم از جهان فروبست و در جوار حرم امام رضا علیه السلام در مشهد به خاک سپرده شد.

کتاب «خاتمة الرسائل» در دوازده فائده منظم شده و هر فائده داراى قواعد مهم در علم رجال است؛ مثلاً در فائده اول، که مشایخ شیخ صدوق را در «من لایحضره الفقیه» مورد تحلیل و برسی قرار داده است، مى فرماید: «هر چه در کتاب من لایحضره الفقیه از ابان بن تغلب نقل شده، من از پدرم از سعد بن عبدالله از یعقوب بن یزید از صفوان بن یحیى از ابو ایوب از ابوعلى از ابان بن تغلب نقل کرده ام».

ایشان مى خواهد این قاعده را بدست بدهد که اگر من بعضى استادان را حذف کرده ام، به علت معیارى است که در نظر من بوده است.