رساله لب اللباب در سیر و سلوک اولی الالباب (کتاب)

«رساله لُبّ اللُباب فی سیر و سلوک اولی ‌الالباب»، اثر سید محمدحسین حسینی طهرانی (م، ۱۳۷۴ ش)، کتابی در موضوع تهذيب اخلاق و آداب طریقت و طى سفرهاى چهارگانه عرفانى است. در این کتاب، کیفیت سیر و سلوک الی الله، شرح تفصیلی عوالم مقدم بر عالم خلوص، مباحثی همچون شرایط لازم سلوک، مراتب مراقبه، لزوم استاد و طرق مختلف نفی خواطر، به سبکی جامع و شیوا مطرح گردیده است.


نویسنده	سید محمدحسین حسینی طهرانی
موضوع	عرفان و اخلاق
زبان	فارسی
تعداد جلد	۱


رساله لب اللباب فی سیر و سلوک اولی ‌الالباب

مؤلف

سید محمدحسین حسینی طهرانی (۱۳۷۴ـ۱۳۰۵ ش) فرزند آیت‌الله سید محمدصادق حسینى طهرانى، فقیه مجاهد، عالم ربانی شیعه بود.

وی شاگرد بزرگانی چون علامه طباطبایی، سید رضا بهاء‌الدینى، آیت الله خویی، سید محمود شاهرودی و سید هاشم حداد بود.

آیت‌الله طهرانی بیشتر با مباحث عرفانی شناخته شده است، اما وی در سال‌های حضورش در تهران که همزمان با نهضت اسلامی امام خمینی بود، با حمایت کامل از نهضت، به سازماندهی نیروهای مبارز پرداخت.

از ایشان آثار متعددی در زمینه اصول عقاید و عرفان و تفسیر و... به جا مانده است، مانند: اللّه شناسى، امام شناسى، لمحات الحسین‌ علیه‌السلام، توحید علمى و عینى، روح مجرد، ولایت فقیه در حکومت اسلامى.

معرفی کتاب

اصل اين رساله، اولين دوره از درس‌هاى اخلاقی و عرفانی مفسر و حکیم علامه طباطبایی در حوزه علمیه قم می باشد است كه ایشان براى بعضى از طلاّب بيان فرموده و سید محمدحسین حسینی طهرانی، به‌عنوان تقريرات درس، به رشته تحرير درآورده و سپس با تنقيحات و اضافاتى به چاپ رسانده است.

اساس و شالوده مطالب اين رساله، برگرفته از رساله «تحفة الملوک در سير و سلوک»، منسوب به علامه بحرالعلوم است، حتى تعداد و ترتيب شرايط بيست و پنج‌گانه سلوک، در هر دو رساله يكى است. به احتمال قوى، علامه طباطبايى، مباحث اخلاقى مزبور را از روى همين رساله بحرالعلوم مطرح مى‌فرمودند.

در واقع، رساله «لُبّ اللُباب» تنقيح رساله «تحفة الملوک» است؛ بدين معنا كه بيشتر عناوين و مطالب هر دو رساله همسان است و پاره‌اى از مباحثى كه مورد نظر علامه طباطبايى و علامه تهرانى بوده، مورد نقد و بررسى قرار گرفته است و برخى از مسائل سؤال‌برانگيز، به‌طور كلى مطرح نشده است؛ در عوض، در لابه‌لاى مطالب و جاى جاى مباحث، لطايف و معارفى گنجانده شده است كه در جاى خود كم‌نظير است و به رساله طراوت خاصى داده است.

محتوای کتاب

بخشهای مختلف این کتاب عبارت است از:

مقدمه مولف: فطری بودن گرایش به عوالم غیب، صراط مستقیم یعنی جمع میان ظاهر و باطن، دعوت قرآن کریم به تعقل و تزکیه توأما، توصیه صدرالمتألهین به خضوع قلب همراه با فراگیری علوم عقلی، سلسله عرفانی یک قرن اخیر و سبب تدوين رساله حاضر.

معرفت اجمالی و طرح کلی سلوک الی الله: گرفتاری بشر در ظلمت مادیت، سیر و سلوک در اصطلاح عرفا، صعوبت عبور از عالم برزخ و کثرت انفسیه، ورود سالک به عالم روح، مقصد سالک ملازمت است با وجه الله، مراقبه و مراتب و آثار آن، مقصود عرفا از "می"، مشاهده سالک نفس خود را استغراق در ذات ربوبی و "بقا به معبود"، عالم خلوص و اقسام آن، قطع علاقه از ذات خود، لزوم عنايات خاصّه الهى در غلبه كامل در جنگ انفسى، لزوم متابعت كامل از جميع احكام شرعيه در تمام مراحل سلوك، عبادت افراد كامل و واصل به جهت تقرّب نبوده، بلكه لازمه كمال آنان است، ذكر اجمالى عوالم مقدم بر عالم خلوص در قرآن.

شرح تفصیلی عوالم مقدم بر عالم خلوص: اسلام اکبر، ایمان اکبر، هجرت کبری، جهاد اكبر‌‌‌‌‌‌‌، اسلام اعظم، ایمان اعظم، هجرت عظمی و جهاد اعظم، مودت ارادی، مقام "صلوح"، اقسام صلاح.

شرح اجمالی طریق و کیفیت سلوک الی الله: لزوم جستجوی دلیل در اثبات حقایق دین، تأثیر تضرع و ابتهال در حصول ایمان به عالم معنا، گفتگوی حضرت ادریس علیه السلام با حضرت علامه طباطبایی در خواب، علم و عمل مورث یکدیگرند، لزوم رسانيدن حظّ ايمانى هر يك از اعضاى بدن، نبودن حزن و خوف براى سالك پاک‌باخته، سير در عالم ملكوت منافات با بودن در دنيا ندارد، ادعيه ائمه(ع) صرفا جنبه ارشادى نداشته است.

شرح تفصیلی طریق و کیفیت سیر الی الله: شرایط لازم سلوک (که شامل ۲۵ مورد است)؛ ترك عادات و رسوم و تعارفات، عزم، رفق و مدارا، وفا، ثبات و دوام، مراقبه، محاسبه، مؤاخذه، مسارعت، ارادت، ادب نگاه‌داشتن، نيت، صمت، جوع و كم‌خورى، خلوت، سهر (شب‌زنده‌دارى)، دوام طهارت، مبالغه در تضرّع، احتراز از لذايذ، كتمان سرّ، شيخ و استاد، ورد، نفى خواطر، ذكر، فكر. مؤلف، در ادامه، مطالب زير را بيان كرده است: طریقه نفی خواطر در رساله بحرالعلوم، طريقه مرحوم ملا حسينقلى همدانى در نفى خواطر و مراتب مراقبه، بيان سلسله مشايخ و اساتيد مؤلف در معارف الهيه، انكشاف عوالم چهارگانه توحيد در اثر مراقبه تام و توجه به نفس، مراتب مراقبه، منظور عرفا از «عنقا» و «سیمرغ» و اشعار حافظ در اشاره به مقام ذات غيب الغيوب.