کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد (کتاب)
کتاب «كشف المراد فى شرح تجريد الاعتقاد» تألیف علامه حلى (م ۷۲۶ ق)، از کتب مهم و مشهور کلامی و اعتقادی شیعه است. این کتاب به انگيزه حل عبارات مشكل کتاب «تجريد الاعتقاد» اثر خواجه نصيرالدين طوسى تأليف شده است.
 | |
| نویسنده | علامه حلی |
| موضوع | کلام و عقاید شیعه |
| زبان | عربی |
| تعداد جلد | ۱ |
|
| |
مؤلف
حسن بن یوسف بن على بن مطهر حلى معروف به «علامه حلى» (۶۴۷-۷۲۶ ق)، از علمای بزرگ شیعه بوده و ریاست و مرجعیت شیعه در قرن هفتم هجری به او منتهی گردیده است. از اساتید وی می توان به محقق حلى (دایى علامه) و خواجه نصیرالدین طوسی اشاره کرد.
علامه حلی صاحب آثار متعددی در فقه، اصول، کلام و رجال و غیره است. برخی از آثار ارزشمند ایشان عبارتند از: قواعد الأحکام، إرشاد الأذهان إلی أحکام الإیمان، منهاج الکرامه فی معرفة الامامه، نهج الحق و کشف الصدق، تهذیب الوصول الی علم الاصول، تبصرة المتعلمین فی أحکام الدین، تحریر الأحکام، تذکرة الفقهاء و «كشف المراد فى شرح تجريد الاعتقاد».
علامه حلی در ۲۱ محرم سال ۷۲۶ق، وفات نمود و در یکى از صحنهاى حرم امیرالمؤمنین (ع) در نجف اشرف دفن گردید.
معرفى کتاب
از جمله شروح کتاب «تجريد الاعتقاد» خواجه نصيرالدين طوسى، کتاب ارزشمند «کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد» است که توسط علامه حلى (۶۴۸-۷۲۶ ق) به زبان عربی شرح گردیده و در برههای از زمان به عنوان متن درسی طلاب علوم دینی، در موضوع كلام اسلامى بوده است؛ البته امروزه دو کتاب بدایه و نهایة الحکمه جایگزین آن شده است.
فاضل قوشچى، در اهميت اين كتاب مىگويد: اگر «كشف المراد» علامه حلی نبود، ما نظريّات خواجه نصیر طوسى را درک نمىكرديم.
در کتاب حاضر، تعليقات آیت الله حسن حسن زاده آملی بر اين كتاب، در آخر آن ذكر شده است.
محتواى کتاب
كتاب «كشف المراد فى شرح تجريد الاعتقاد»، در شش مقصد تدوين يافته و هر مقصد، داراى فصول و مسائل مختلفى است.
- مقصد اول كتاب، در مورد امور عامه است و داراى سه فصل مىباشد: فصل اول، درباره وجود و عدم است. اين بحث، در قالب چهل و هفت مسئله مطرح شده كه اولين مسئله آن، در مورد ناممكن بودن تعريف حقيقى هستى و نيستى و آخرين مسئله آن، درباره راه نداشتن نيستى در موجود قديم است. فصل دوم، در مورد ماهيت و لواحق آن است. اين فصل، داراى يازده مسئله است كه اولين آنها، در مورد سه اصطلاح ماهيت، حقيقت و ذات است و آخرين آنها، درباره تقابل مىباشد. فصل سوم، در مورد علت و معلول است. اين فصل، داراى هفده مسئله است كه اولين آنها، درباره تعريف علت و معلول و آخرين آنها، در اين است كه نياز معلول به علت، در هستى است، نه در نيستى.
- مقصد دوم، در مورد جواهر و اعراض بوده و داراى پنج فصل است: فصل اول آن، درباره جواهر و داراى يازده مسئله است كه اولين آنها، درباره تقسيمبندى ممكنات در يک نگاه كلى و آخرين آنها، در مورد جهت مىباشد. فصل دوم، درباره اجسام است و داراى سه مسئله مىباشد: اجسام فلكيه، عناصر بسيطه و مركبات. فصل سوم، در مورد بقيه احكام اجسام و داراى شش مسئله است كه اولين آنها، درباره متناهى بودن اجسام و آخرين آنها، در مورد حادث بودن اجسام مىباشد. فصل چهارم، در مورد جوهرهاى مجرد و داراى چهارده مسئله است كه اولين آنها، درباره عقول مجرد و آخرين آنها، در مورد انواع قواى باطنى متعلق به ادراكات جزيى مىباشد. فصل پنجم، در مورد اعراض و داراى نه مسئله است كه اولين آنها، درباره منحصر بودن اعراض در نه قسم و آخرين آنها، در مورد دو مقوله فعل و انفعال مىباشد.
- مقصد سوم، درباره اثبات صانع و آثار و صفات وى است و سه فصل دارد: فصل اول، در مورد وجود خدا و فصل دوم، در مورد صفات خدا و داراى بيست و يک مسئله است كه اولين آنها، درباره قدرت خدا و آخرين آنها، در زمينه بقيه صفات وى همچون جود، ملک و... مىباشد. فصل سوم، در مورد افعال خدا و داراى هجده مسئله است كه اولين آنها، در زمينه اثبات حسن و قبح عقلى و آخرين آنها، در رابطه با اصلح است.
- مقصد چهارم، درباره نبوت و داراى هفت مسئله است كه اولين آنها، در مورد حسن بعثت و آخرين آنها، درباره نبوت حضرت محمد(صلی الله علیه وآله) مىباشد.
- مقصد پنجم، در مورد امامت و داراى هشت مسئله است كه اولين آنها، درباره وجوب نصب امام بر خدا، و مسائل بعدی در مورد امامت ائمه(علیهمالسلام) -به ویژه امام على(علیهالسلام)- مىباشد.
- مقصد ششم، درباره معاد، وعد، وعيد و مطالب مرتبط با آن است و داراى شانزده مسئله می باشد كه اولين آنها، درباره امكان آفرينش جهانى ديگر و آخرين آنها، در مورد امر به معروف و نهى از منكر مىباشد.
از آنجا كه كتاب «تجريد الاعتقاد» و شرح آن (كشف المراد)، بر مبناى حکمت مشاء، تنظيم شده و داراى اشكالات عديدهاى است كه احيانا برخى از آنها با توحيد صمدى منافات دارد، علامه حسنزاده آملی، در تعليقات خويش، علاوه بر ايضاح مطالب، به نقد و بررسى سخنان خواجه نصیر و علامه حلی مىپردازد، سپس نظريه محققان عرفا را به طور موجز به علاقهمندان معارف الهى ارائه مىدهد.
شرح و ترجمه کتاب
- كشف المراد في شرح تجريد الاعتقاد (قسم الالهيات)، با مقدمه و تعليقۀ آيتاللّه جعفر سبحانی؛ تعليقات آيتاللّه سبحانى از فصل یا مقصد سوم كتاب «كشف المراد» -در اثبات صانع و صفات و آثارش- شروع شده است.
- إيضاح المراد فی شرح كشف المراد، اثر علی ربانی گلپایگانی.
- توضيح المراد، تعليقه سيد هاشم حسینى تهرانى (م ۱۳۷۰ ش) بر «كشف المراد» است. بيشتر مباحث به روش فلسفى و به زبان عربى است.
- شرح کشف المراد، اثر علی محمدی (متولد ۱۳۳۷ ش) مدرس حوزه علمیه قم، به زبان فارسى.
- کلام اسلامی؛ شرحی بر کشف المراد، اثر حسن یوسفیان.
- ترجمه و شرح کشف المراد، اثر علی شیروانی (متولد ۱۳۴۳ ش)، به زبان فارسی.
منابع
- نرم افزار کتابخانه کلام اسلامی، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
- علامه حلی، همین دانشنامه.
