زیارت ناحیه مقدسه

زیارتنامه‌اى است که به امام زمان‌ علیه السلام نسبت داده شده و شیخ طوسى با سند خود آن را روایت کرده است. به این صورت که از ناحیه مقدس حضرت‌ حجت‌ (عجل الله تعالی فرجه الشریف) این روایت به دست ‌شیخ محمد بن غالب اصفهانى صادر شده است.

متن ‌زیارت، خطاب به سیدالشهدا و شهداى کربلا است و نام یکایک آنان، اغلب با ذکر اوصاف‌ و خصوصیاتشان و نیز اسامى قاتلان آن شهدا در آن آمده است.

آغاز زیارت، این گونه‌ است: «السلام علیک یا اول قتیل من نسل خیر سلیل...». متن زیارت، در کتاب «اقبال الاعمال» ص ۵۷۳، از سید بن ‌طاووس و نیز در بحارالانوار، ج ۹۸، ص ۲۶۹ از علامه مجلسی نقل شده است.

زیارت رجبیه نیز مشتمل بر اسماء شهداست که در بحارالانوار (ج ۹۸، ص ۳۴۰) ذکر شده است. در این زیارت به برخى حوادث پس از شهادت امام حسین علیه السلام و اوضاع کربلا و اهل بیت و ذوالجناح و سراسیمه شدن عترت پیغمبر در آن صحرا نیز اشاره شده است.

سند روایت

در باره اعتبار سند این زیارت باید گفت که سه نفر در سلسله سند این زیارت قرار گرفته‌اند که نمی‌توان وثاقت آنان را تأیید کرد: ۱. ابومنصور بن عبدالمنعم بن نعمان بغدادی. ۲. محمد بن أحمد بن عیّاش. ۳. محمد بن غالب اصفهانی.

اما درباره محمدبن‌احمدبن‌عیّاش باید گفت که نجاشی او را درک کرده است و او از دوستان وی و پدرش بوده است و از او اخبار زیادی شنیده است، اما چون استادان نجاشی او را تضعیف کرده‌اند، نجاشی نیز از او دوری جسته و چیزی از او روایت نکرده است. نکته دیگر آنکه با توجه به آنکه تولد شیخ طوسی سال ۳۸۵ ق. بوده است و درگذشت احمدبن‌عیّاش سال ۴۰۱ ق.، بعید به نظر می‌رسد که شیخ طوسی از او بدون واسطه روایت کرده باشد، چنانکه او خود به این امر چنین اشاره کرده است: «اخبرنا عنه جماعة من اصحابنا».

اما دو نفر دیگر یعنی ابومیسور(ابومنصور)بن‌نعمان‌بغدادی و محمدبن‌غالب‌اصفهانی مجهول هستند و با بررسی‌هایی که صورت گرفت، تنها در سلسله نقل این زیارت، از آن دو یاد شده است و محتمل است اساساً وجود تاریخی نداشته باشند. افزون بر این، از زمان صدور روایت (۳۵۲ق) تا درگذشت شیخ طوسی (م ۴۶۰ق) یعنی بیش از صد سال (که در مقاله به دویست سال اشاره شده)، تنها دو واسطه (یعنی محمدبن‌احمدبن‌عیاش و ابومیسوربن‌عبدالمنعم بغدادی) آن را نقل کرده‌اند که به طور طبیعی و عادی، ممکن نیست. از این‌رو برخی از محققان معاصر، سند این زیارت را ضعیف دانسته‌اند

منابع

• جواد محدثی، فرهنگ عاشورا، نشر معروف.

پیوند

متن زیارت ناحیه مقدسه